به گزارش اکوایران، به نظر میرسد جنگی که دولت ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران آغاز کردهاند در حال تبدیل شدن به یک جنگ سرد جدید است.
بحران فشار در تنگه؟
خبرگزاری بلومبرگ روز سهشنبه به نقل از موسسه تحقیقاتی کپلر مدعی شده که فضای ذخیرهسازی نفت خام ایران رو به اتمام است و این امر تهدیدی علیه میزان تولید در کشوری است که زمانی دومین تولیدکننده بزرگ اوپک بود. بر اساس ادعای موسسه کپلر، میزان ذخیرهسازی نفت خام ایران تنها برای ۱۲ تا ۲۲ روز دیگر ظرفیت دارد. این گزارش میافزاید که این امر احتمال اینکه ایران مجبور شود تولید روزانه نفت خود را تا اواسط ماه می ۱.۵ میلیون بشکه دیگر کاهش دهد را محتملتر میکند.
اکوایران: جنگ ایران ممکن است در حال حاضر تقاضای نفت را بشکند، اما در بلندمدت آن را بهشدت افزایش دهد.
گروه گلدمن ساکس هفته گذشته ادعا کرد که ایران در حال حاضر تا ۲.۵ میلیون بشکه از تولید روزانه نفت خام خود را کاهش داده است. تولیدکنندگان در همسایگی ایران -مانند عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات متحده عربی- نیز از جمله کشورهایی هستند که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه مجبور به کاهش تولید شدهاند. با این حال، به نوشته کپلر، با وجود چشمانداز تیره برای تولید نفت ایران، تهران احتمالاً تا ماهها فشار مالی ناشی از این موضوع را به طور کامل احساس نمیکند.
صادرات نفت خام ایران از اوایل آوریل، زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، دستور محاصره [ادعایی] دریایی بنادر ایران را صادر کرد، به شدت کاهش یافته است. به گفته کپلر، با کاهش ترافیک از طریق تنگه هرمز، صادرات محمولههای ایران اخیراً به طور متوسط به حدود ۵۶۷۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافته است. صادرات در ماه مارس به طور متوسط حدود ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز بود. کپلر پیشبینی کرده، این موضوع تاثیر فوری بر درآمدهای ایران نداشته و تأثیر آن تا حدود سه تا چهار ماه دیگر محسوس نخواهد بود.
محمولههای نفت خام ایران معمولاً حدود دو ماه طول میکشد تا به برخی از بنادر چین، مقصد اصلی نفت خام تهران، برسند و اغلب از طریق کانالهای غیرشفاف طراحی شده برای دور زدن تحریمها به مقصد میرسند. به گفته کپلر، سپس خریداران دو ماه دیگر فرصت دارند تا پرداختها را تسویه کنند.
وسوسه دور زدن با خط آهن؛ چه کسی زودتر عقب میکشد؟
در این شرایط، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده، در بحبوحه محدودیتهای شدید تردد دریایی در تنگه هرمز ایران و بنبست فعلی در مذاکرات، ایران در تلاش است راههای جدیدی برای ذخیره نفت خود پیدا کند تا از توقف تولید جلوگیری کند. بر اساس این گزارش، با افزایش ذخایر نفت در داخل کشور، ایران در حال احیای سایتهای متروکه معروف به «انبارهای زباله» است و از کانتینرهای دستساز استفاده میکند و سعی دارد نفت خام را از طریق راهآهن به چین ارسال کند. این اقدامات غیرمعمول با هدف به تأخیر انداختن بحران زیرساختها و کاهش نفوذ واشنگتن در بنبست تنگه هرمز انجام میشود.
کشتیهای سرگردان در تنگه هرمز/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
جنگ بین ایالات متحده و ایران به مسابقهای تبدیل شده تا مشخص شود آیا صنعت نفت ایران زودتر آسیب را احساس میکند یا مصرفکنندگان جهانی انرژی. هر بشکهای که نمیتواند از طریق کانالهای صادراتی معمول از کشور خارج شود، باید به جایی برود: به یک مخزن، به یک کشتی، به یک سایت ذخیرهسازی دستساز - و یا در زیر زمین بماند.
به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس: «ایران امیدوار است از خطر بستن شیرها و کاهش بیشتر درآمد خود جلوگیری کند. این ماجرا فشار را افزایش داده و مذاکرات را تحریک میکند». دور اول مذاکرات بین ایالات متحده و ایران اوایل این ماه با پیشرفت کمی به پایان رسید و سپس هفته گذشته زمانی که در عمل، از هم پاشید. ادعا شده ایران پیشنهاد جدیدی را برای منع محدودیت تردد در تنگه هرمز در ازای پایان کامل جنگ و لغو محدودیتهای دریایی از سوی ایالات متحده به میانجیهای منطقهای ارائه کرده است. این پیشنهاد مذاکرات در مورد برنامه هستهای ایران را به آینده احاله میدهد.
همه راههای ممکن
دیدگاه تحلیلگران در مورد اینکه چقدر طول میکشد تا ایران به «تخلیه مخازن» - اصطلاحی صنعتی برای پر شدن فضای ذخیرهسازی نفت خامی که پمپاژ میکند - برسد، متفاوت است، اما بسیاری فکر میکنند که این اتفاق میتواند در کمتر از دو هفته رخ دهد. ترامپ روز یکشنبه ادعا کرد که حدود سه روز طول میکشد تا زیرساختهای نفتی ایران دوباره احیا شوند. معاون رئیسجمهور ایران روز یکشنبه در پستی در رسانههای اجتماعی وعده داد که در صورت آسیب دیدن چاههای نفت ایران در طول محاصره، تهران به چاههای نفت متحدان آمریکا در منطقه حمله خواهد کرد.
یک کشتی که طی جنگ ایران و آمریکا در خلیجفارس مورد حمله قرار گرفته/ عکس از خبرگزاری رویترز
به گفته کپلر، موجودی نفت ایران در خشکی با ۴.۶ میلیون بشکه افزایش به حدود ۴۹ میلیون بشکه در شرایط کنونی رسیده است. کپلر ظرفیت کشور را ۸۶ میلیون بشکه -یا به طور بالقوه ۹۰ تا ۹۵ میلیون بشکه با احتساب چندین مخزن پالایشگاه شمالی- تخمین میزند. اما محدودیتهای عملیاتی، محدودیتهای ایمنی و جغرافیا به این معنی است که بخش زیادی از این فضا ممکن است قابل استفاده نباشد.
ایران از نفتکشهای خالی برای ذخیره نفت اضافی در دریا استفاده کرده است. به گفته کپلر، هنوز چندین نفتکش بزرگ با سابقه حمل نفت خام ایران با ظرفیت حدود ۱۵ میلیون بشکه در خلیج فارس وجود دارد. اما از آنجایی که این کشتیها قادر به رسیدن به بازارهای جهانی نیستند، ایران برای خرید زمان به راهکارهای دیگری روی آورده است. تهران شروع به استفاده از کانتینرها و مخازن بلااستفاده در قطبهای نفتی جنوب مانند اهواز و عسلویه کرده است. یک مقام نفتی ایران گفت که برخی از این مخازن به دلیل وضعیت نامناسبشان مدتها بود که مورد استفاده قرار نمیگرفتند.
راه رهایی به سوی پکن و خطرات پیش رو
به گفته حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت ایران، ایران همچنین در تلاش است تا نفت را از طریق راه آهن به چین منتقل کند. زیرساختهای ریلی، تهران را به شهرهای ییوو و شیآن چین متصل میکند.
اما این سفر، اگرچه معمولاً کوتاهتر از سفرهای دریایی است، اما میتواند هفتهها طول بکشد. همچنین، راه آهن به اندازه نفتکشهای دریایی مقرون به صرفه نیست - به خصوص برای پالایشگاههای موسوم به تیپات در شمال شرقی چین، خریداران اصلی نفت خام ایران. این امر باعث میشود که فشار راه آهن کمتر یک راه حل باشد و بیشتر نشانهای از وجود مشکل در سیستم باشد.
استفاده از کانتینرها و مخازن بلااستفاده در قطبهای نفتی جنوب در عسلویه / عکس از بلومبرگ
به گفته اریکا داونز، متخصص سیاست انرژی چینی در دانشگاه کلمبیا: «آیا شرکتهای تیپات که با حاشیه سود کمی فعالیت میکنند و جذب تخفیفهایی شدهاند که توانستهاند برای بشکههای تحریمشده ایران به دست آورند، حاضرند در صورت افزایش هزینه حمل و نقل ریلی به دلیل هزینههای ترانزیت، هزینه بپردازند؟» او گفت: «زمانهای سخت، اقدامات سخت را میطلبد.»
توقف ناگهانی تولید میتواند به میادین نفتی قدیمیتر، به ویژه آنهایی که فشار کم یا زمینشناسی شکنندهای دارند، آسیب برساند. طبق گفته شرکت مشاوره ریستاد انرژی، حدود نیمی از میادین نفتی ایران فشار کمی دارند و آنها را پس از توقف، در معرض کاهش تولید بلندمدت قرار میدهند. مطمئناً، هر توقف تولیدی یک چاه را از بین نمیبرد و مهندسان ایرانی تجربه مدیریت تولید تحت تحریمها را دارند. اما مقامات نفتی ایران گفتهاند که تجهیزات قدیمی و میادین بالغ ایران، کاهش اجباری تولید را به ویژه خطرناک میکند.
جنگ سرد جدید، بدترین سناریو و تردید بزرگ ترامپ
در بحبوحه بنبست در تنگه هرمز و مذاکرات، باراک راوید، گزارشگر آکسیوس هم نوشته درگیری کنونی وارد مرحلهای شبیه جنگ سرد شده که شامل تحریمهای مالی، محدودیت شدید تردد دریایی و چانهزنی در مورد مذاکره میشود. به نظر میرسد این بنبست شدید، پایان فوری ندارد. بنابراین، افزایش قیمت انرژی برای ماهها قطعی به نظر میرسد - و هر لحظه ممکن است جنگ داغی در بگیرد.
چندین مقام آمریکایی به اکسیوس گفتند که نگران کشیده شدن آمریکا به یک درگیری منجمد بدون جنگ و بدون توافق هستند. در این سناریو، ایالات متحده باید نیروهای خود را برای ماههای بیشتری در منطقه نگه دارد. تنگه هرمز بسته خواهد ماند، محاصره ایالات متحده باقی خواهد ماند و هر دو طرف همچنان منتظر خواهند ماند تا طرف مقابل چشمک اول را بزند یا ابتدا آتشبس را بشکند.
به گفته یک منبع نزدیک به ترامپ، با توجه به اینکه انتخابات میاندورهای ایالت متحده در ماه نوامبر -شش ماه دیگر- برگزار میشود، "یک درگیری منجمد بدترین چیز برای ترامپ از نظر سیاسی و اقتصادی است."
به گفته پنج منبع آگاه، ترامپ بین انجام حملات نظامی جدید یا انتظار برای دیدن اینکه آیا تحریمهای مالی منطبق بر کمپین "فشار حداکثری" او، ایران را به مذاکره برای پایان دادن به برنامه هستهای خود متمایلتر میکند، مردد است. یک مشاور ترامپ گفت: "من او را ناامید اما واقعبین توصیف میکنم. او تمایل ندار از زور استفاده کند. اما عقبنشینی نمیکند."
در انتظار تصمیم
به ادعای راوید، برخی از مشاوران ارشد ترامپ میخواهند که او فعلاً محاصره تنگه هرمز را حفظ کند - و قبل از بازگشت دوباره به درگیری، تحریمهای اقتصادی بیشتری را علیه ایران اعمال کند. ترامپ همچنین در حال مشورت با تندروهای خارج از دولت، از جمله ستوننویس واشنگتن پست، مارک تیسن، ژنرال بازنشسته ارتش، جک کین و سناتور لیندسی گراهام (جمهوریخواه-کارولینای جنوبی) است. همه آنها به ترامپ توصیه میکنند که برای شکستن بنبست فعلی، نوعی اقدام نظامی انجام دهد.
دونالد ترامپ در کنار حلقه نزدیکانش در دولت در اتاق وضعیت کاخ سفید
ترامپ روز دوشنبه پیشنهاد ایران را با تیم امنیت ملی خود در میان گذاشت. ادعا شده ایران پیشنهاد مذاکره برای یک توافق جانبی برای باز کردن تنگه هرمز را در ازای لغو محاصره کشتیهای ورودی و خروجی از ایران توسط ایالات متحده ارائه داد.
به گفته یک مقام آمریکایی و دو منبع دیگر، در جریان این جلسه هیچ تصمیمی گرفته نشد. به گفته یک منبع آگاه به نظر نمیرسد ترامپ تمایلی به پذیرش پیشنهاد ایران داشته باشد زیرا این پیشنهاد مذاکرات بر سر برنامه هستهای این کشور را به تعویق میاندازد - برنامهای که حذف آن بهانه اصلی ترامپ برای حمله به ایران بوده است. ترامپ گفته است که قبل از اینکه ایران با توافقی که نگرانیهای او در مورد برنامه هستهای را برطرف کند، موافقت کند، محاصره را لغو نخواهد کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، کمپین تحریمهای فشار حداکثری را که موسسات مالی، شرکتهای حمل و نقل و حتی پالایشگاههای "تیپات" در چین را که نفت تحریمشده ایران را فرآوری میکنند، هدف قرار میدهد، تشدید کرده است. به گفته یک مقام ارشد دولت ترامپ: "این فشار حداکثری در همه جا و از همه زوایا است. این میتواند به معنای اقدام نظامی نیز باشد. ممکن است نباشد. این به رئیس جمهور بستگی دارد." مقامات و متحدان دولت ترامپ معتقدند که تحریمها میتواند ذخیره نفت بیشتر را برای ایران غیرممکن کند و این کشور را ملزم به تعطیلی چاههای خود کند - که باعث آسیب اقتصادی عمدهای میشود. اما تحلیلگران منتقد جنگ میگویند که این کار برای گرفتن امتیاز از ایران مؤثر نخواهد بود.
