سال آبی جاری با بارشهای نامنظم و دیرهنگام آغاز شد و همین موضوع از همان ابتدا نگرانیها درباره تداوم خشکسالی را بالا برد. در تعریف سال آبی، دورهای از ابتدای مهر تا پایان شهریور مبنای سنجش بارشهاست و مقایسه وضعیت فعلی با متوسط بلندمدت، یکی از اصلیترین روشها برای ارزیابی کمبارشی یا پربارشی یک سال محسوب میشود. بر اساس دادههای سازمان هواشناسی، میانگین بارش کشور تا ۵ اردیبهشت به ۲۱۱ میلیمتر رسیده و نسبت به متوسط بلندمدت، حدود ۸.۷ درصد بالاتر بوده است. این عدد در نگاه اول امیدوارکننده به نظر میرسد، اما وقتی از سطح ملی به استانها نزدیک میشویم، تصویر متنوعتر میشود. حدود ۴۵ درصد استانهای کشور در وضعیت مثبت قرار داشتهاند، در حالی که برخی استانها همچنان با کمبود محسوس بارش مواجه بودهاند. در این میان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه، ایلام و لرستان در زمره پربارشترین استانها بودهاند، اما در مقابل سمنان، یزد، سیستان و بلوچستان، قم، اصفهان و تهران هنوز با فاصله قابل توجهی از وضعیت نرمال قرار دارند.
سدها جان گرفتهاند، اما نه به اندازهای که خیالمان راحت شود
یکی از مهمترین پیامدهای بارشهای اخیر، بهبود نسبی ذخایر سدهای کشور بوده است. در حالی که سال گذشته در بدترین مقطع، سطح پرشدگی سدها به حدود ۳۳ درصد رسیده بود، امسال تا ۶ اردیبهشت ذخایر سدهای کشور به بیش از ۳۲ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است. این رقم نسبت به سال گذشته حدود ۱۸ درصد رشد داشته و در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله نیز اندکی بهتر است. با این حال، باید توجه داشت که این بهبود بیشتر به معنای بازگشت نسبی به شرایط نرمال است، نه عبور از بحران. در تهران و البرز، سدهایی مانند لتیان، امیرکبیر و طالقان نسبت به ماههای ابتدایی سال آبی وضعیت بهتری پیدا کردهاند، اما همچنان بخشی از ظرفیت آنها خالی است. در استانهای جنوبی نیز بارشهای شدیدتر، بهویژه در هرمزگان، باعث افزایش محسوس پرشدگی سدها و حتی وقوع سیلاب شده است. در مقابل، استانهایی مانند تهران هنوز با کمبود بارش نسبت به میانگین بلندمدت روبهرو هستند و این اختلاف میتواند در ماههای گرم و کمبارش سال دوباره به مسئله تبدیل شود.
دریاچه ارومیه و نشانههای شکنندهی ترسالی
در میان خبرهای مربوط به آب، وضعیت دریاچه ارومیه یکی از معدود نشانههای امیدوارکننده بوده است. افزایش آبگیری سدهای حوضه این دریاچه و ورود کنترلشده آب به آن، باعث شده در هفتههای اخیر تصاویر بهتری از این پهنه آبی منتشر شود. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که دریاچه هنوز تا تراز نرمال خود فاصله دارد و فقط با ادامه بارشها و مدیریت درست منابع آب میتواند به وضعیت پایدار نزدیک شود. در استان خوزستان نیز بارشهای مناسب سال آبی جاری موجب بهبود محسوس وضعیت سدها شده و در برخی موارد، مانند سد دز، پرشدگی به سطح بسیار بالایی رسیده است. در سیستان و بلوچستان هم، با وجود کمبارشی عمومی، وضعیت برخی سدها نسبت به سال گذشته بهتر شده است.
کشور از یک سال بسیار سخت فاصله گرفته، اما بحران آب هنوز تمام نشده است. بارش بیشتر، پرشدگی سدها و بهبود موقت برخی پهنههای آبی فقط نشان میدهد که فشار خشکسالی کمی عقب نشسته، نه اینکه ریشههای آن از بین رفته باشد. تا زمانی که مدیریت منابع زیرزمینی، الگوی مصرف و زیرساختهای آبی کشور اصلاح نشود، هر دوره ترسالی فقط فرصتی موقت برای تنفس خواهد بود، نه نشانهای از پایان بحران.
