به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحد، روز جمعه گفت که از تازهترین پیشنهاد ایران برای آغاز مذاکرات رضایت ندارد. این درحالی است که وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفت که اگر ایالات متحد رویکرد خود را تغییر دهد، برای دیپلماسی آمادگی دارد.
دشواریهای ترامپ در سطح بینالمللی
به نوشته خبرگزاری رویترز، اظهارات ترامپ نشان میدهند که بنبست بر سر این جنگ دو ماهه، به علیرغم اینکه او در ظاهر به دنبال پایان دادن به این درگیری است که همچنان در میان آمریکاییها به شدت نامحبوب است، باز احتمالاً ادامه خواهد یافت.
اکوایران: آیا ترامپ میتواند با اعلام یکطرفه پیروزی، جنگ را پایان دهد و توجهی هم به پیامدهای آن نداشته باشد؟ یک گزینه محتمل دیگر هم میتواند ادامه محاصره اما پرهیز از ورود به جنگ باشد.
در همین حال، روابط ایالات متحد با متحدان سنتیاش نیز روز جمعه بر سر ایران بیش از پیش تیره شد، زیرا ایالات متحد اعلام کرد که ۵ هزار نیرو را از آلمان خارج میکند. ترامپ پیشتر به دلیل اختلافات با فریدریش مرتس، صدراعظم جمهوری فدرال آلمان، تهدید به کاهش نیروها کرده بود؛ مرتس روز دوشنبه گفته بود ایرانیها ایالات متحد را تحقیر میکنند و آمریکاییها فاقد راهبرد خروج هستند.
دشواریهای ترامپ در مذاکرات
اگرچه ایالات متحد و جمهوری اسلامی ایران از زمان آتشبس ۸ آپریل خصومتها را متوقف کردهاند، اما دو طرف همچنان بر سر مجموعهای از مسائل، از جمله برنامه هستهای ایران و کنترل بر تنگه هرمز، اختلاف دارند و هنوز برای دومین دیدار پس از نشست کوتاه مقامهای ارشد در ماه گذشته در اسلامآباد توافق نکردهاند.
مشخص نبود ایرانیها در پیشنهاد تازه خود چه چیزی ارائه کردهاند. وزارت امور خارجه ایران نسبت به انتظار نتایج سریع هشدار داده است. ترامپ در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند توافق کنند، اما ... من از آن راضی نیستم.» او گفت: «آنها چیزهایی میخواهند که من نمیتوانم با آن موافقت کنم؛» و افزود مذاکرات تلفنی ادامه دارد.
جی دی ونس، معاون رئیس جمهور ایالات متحده (وسط)، به همراه سپهبد عاصم منیر، رئیس نیروهای دفاعی و رئیس ستاد ارتش پاکستان (چپ)، و محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، پس از ورود به اسلام آباد برای مذاکره با مقامات ایرانی، شنبه، ۱۱ آوریل ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
ترامپ بعدتر روز جمعه، در جریان سخنرانیای در فلوریدا، گفت ایالات متحد رویارویی خود با ایران را زودتر پایان نخواهد داد «و بعد سه سال دیگر دوباره با همان مشکل روبهرو شود». در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت تهران در صورتی آماده پیگیری دیپلماسی است که ایالات متحد «رویکرد افراطی، لفاظی تهدیدآمیز و اقدامات تحریکآمیز» را تغییر دهد. بااینحال، عراقچی در پیامی در کانال تلگرام خود افزود که «نیروهای مسلح ایران همچنان آماده دفاع از کشور در برابر هر تهدیدی هستند.»
دو منبع ارشد ایرانی به رویترز گفتند ایران پدافند هوایی خود را فعال کرده و در صورت حمله، پاسخ گستردهای را برنامهریزی کرده است، زیرا ارزیابی کرده که یک حمله کوتاه و شدید ایالات متحد، احتمالاً با حملهای از سوی اسرائیل، در پیش خواهد بود.
ترامپ جداگانه به رهبران کنگره گفت که برای تمدید جنگ فراتر از ضربالاجل روز جمعه که قانون تعیین کرده بود، نیازی به اجازه آنها ندارد، زیرا آتشبس به گفته او خصومتها را «پایان داده» بود. ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره گزینههایش گفت: «آیا میخواهیم برویم و حسابی آنها را بکوبیم و برای همیشه کارشان را تمام کنیم؟ یا میخواهیم تلاش کنیم توافقی حاصل شود؟» ترامپ افزود که «از منظر انسانی» مسیر نظامی را ترجیح نمیدهد.
چشمانداز نگرانکننده برای جمهوریخواهان
رویترز در گزارش دیگری با عنوان «بنبست با ایران ممکن است ترامپ را در وضعیتی بدتر از پیش از آغاز جنگ قرار دهد» مینویسد: ترامپ بیش از دو ماه پس از آغاز درگیریای که نتوانسته پیروزی قاطع نظامی یا دیپلماتیک به همراه داشته باشد، با این خطر روبهروست که رویارویی با ایران بهطور نامحدود ادامه یابد و مشکلی حتی بزرگتر برای ایالات متحد و جهان نسبت به زمانی که جنگ را آغاز کرد، بر جای بگذارد.
نمایی از یک ساختمان مسکونی که در پی حمله در جریان درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران آسیب دیده است؛ تهران، ایران، ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مجید عسگریپور/وانا (خبرگزاری غرب آسیا) از طریق رویترز.
درحالیکه هر دو طرف گویا مطمئناند که دست بالا را دارند و مواضعشان فاصله زیادی با یکدیگر دارد، هیچ مسیر روشنی برای خروج از بحران دیده نمیشود؛ حتی با وجود آنکه ایران پیشنهاد تازهای برای ازسرگیری مذاکرات ارائه کرده است. ترامپ روز جمعه بهسرعت این پیشنهاد را رد کرد. برای رئیسجمهور آمریکا و حزب جمهوریخواه، پیامدهای ادامه این بنبست تیره و نگرانکننده است.
ادامهدار شدن یک کشمکش حلنشده احتمالاً به این معناست که پیامدهای اقتصادی جهانی، از جمله قیمت بالای بنزین در ایالات متحد، پابرجا خواهد ماند؛ امری که فشار بیشتری بر ترامپ وارد میکند. میزان محبوبیت ترامپ در نظرسنجیها در حال کاهش است و چشمانداز نامزدهای جمهوریخواه پیش از انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر نیز تیرهتر میشود.
اهداف تحققنیافته
این هزینهها مشکل عمیقتری را برجسته میسازد: جنگ در دستیابی به بسیاری از اهداف اعلامشده ترامپ ناکام مانده است. اگرچه تردیدی اندک وجود دارد که موج حملات آمریکا و اسرائیل توانمندیهای نظامی ایران را بهشدت تضعیف کرده، اما بسیاری از اهداف جنگی ترامپ که بارها تغییر کردهاند، از تغییر نظام تا بستن مسیر ایران به سوی سلاح هستهای، همچنان محقق نشدهاند.
دیوارنگاره در میدان انقلاب تهران/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
نگرانیها از بابت بنبستی طولانیتر از زمانی افزایش یافت که ترامپ هفته گذشته سفر مذاکرهکنندگان خود به اسلامآباد را لغو کرد و سپس پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ را رد کرد؛ جنگی که از ۸ آپریل بر اساس توافق آتشبس متوقف شده بود. تهران پیشنهاد کرده بود که بحث درباره برنامه هستهای خود تا زمان پایان رسمی درگیری و دستیابی به توافقی درباره بازگشایی تنگه هرمز کنار گذاشته شود. این پیشنهاد برای ترامپ به تمامی نپذیرفتنی بود، زیرا او خواسته مسئله هستهای از همان آغاز حلوفصل شود.
روز جمعه، زمانیکه خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد که تهران از طریق میانجیگران پاکستانی پیشنهاد اصلاحشدهای را ارسال کرده است، روزنهای از امید پدیدار شد. این خبر موجب کاهش قیمت جهانی نفت شد. قیمت نفت از زمان بسته شدن عملی تنگه بهدست ایران بهشدت افزایش یافته بود. ترامپ به خبرنگاران گفت که از این پیشنهاد «راضی نیست،» هرچند افزود که تماسهای تلفنی ادامه دارد.
ناکامی در بیرون کشیدن این آبراه حیاتی انتقال نفت از کنترل ایران در پایان جنگ، ضربهای بزرگ به میراث سیاسی ترامپ خواهد بود. به گفته لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز واشینگتن: «او بهعنوان رئیسجمهوری آمریکا به یاد آورده خواهد شد که جهان را ناامنتر کرد».
ازسرگیری خصومتها؟
یک مقام کاخ سفید که نخواست نامش فاش شود گفت با نامشخص بودن گامهای بعدی و نبود هدف نهایی روشن، ترامپ در نشستهای خصوصی احتمال محاصره دریایی طولانیمدت ایران، شاید برای چند ماه دیگر را مطرح کرده است؛ اقدامی با هدف فشار بیشتر بر صادرات نفت ایران و واداشتن آن به پذیرش توافق خلع هستهای. او همزمان راه ازسرگیری اقدام نظامی را نیز باز گذاشته است. تارنمای آکسیوس روز پنجشنبه گزارش داد که سنتکام گزینههایی برای مجموعهای «کوتاه و قدرتمند» از حملات و نیز برای تصرف بخشی از تنگه جهت بازگشایی آن به روی کشتیرانی آماده کرده است.
دیپلماتهای اروپایی گفتند دولتهایشان که روابط آنها با ترامپ بهدلیل جنگ دچار تنش شده است، انتظار دارند وضعیت کنونی با ایران ادامه یابد. یکی از آنان که نخواست نامش فاش شود گفت: «سخت است تصور کنیم این وضعیت به این زودی پایان یابد».
یک کشتی پشتیبانی با پرچم ایران در اوایل سال جاری در کنار یک نفتکش در سواحل ایران حرکت میکند / عکس از بلومبرگ
در مقابل، ایران اهرم فشاری قدرتمند علیه آمریکا و متحدانش به کار گرفته و با مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز، جایی که پیش از جنگ، نفتکشها آزادانه رفتوآمد میکردند و یکپنجم نفت جهان را حمل میکردند، شوکی بیسابقه به عرضه انرژی وارد کرده است. تحلیلگران میگویند ایران با دانستن اینکه این ابزار را حتی پس از جنگ نیز در اختیار خواهد داشت، راسختر خواهد شد. به گفته جان آلترمن از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشینگتن: «ایران دریافته است که حتی در وضعیتی تضعیفشده نیز میتواند هر زمان بخواهد تنگه را ببندد. این آگاهی ایران را نسبت به پیش از جنگ نیرومندتر میگذارد».
خطر «درگیری منجمد»
با توجه به شکافهای بزرگ میان طرفین، بعید است مذاکرات در صورت ازسرگرفتهشدن بهسرعت به نتیجه برسد. اگرچه ترامپ گفته که به چیزی کمتر از راهحلی بلندمدت برای تهدید ناشی از ایران رضایت نخواهد داد، اما گاه نشانههایی از جستوجوی راه خروج از این جنگ نامحبوب بروز داده است. به درخواست دستیاران ترامپ، نهادهای اطلاعاتی در حال بررسی این موضوعاند که اگر او پیروزی یکجانبه اعلام کند و عقبنشینی نماید، ایران چگونه واکنش نشان خواهد داد؛ مقامهای آمریکایی این موضوع را به رویترز گفتهاند.
تحلیلگران مستقل میگویند که تهران چنین اقدامی را موفقیت راهبردی خود در حفظ نظام تعبیر خواهد کرد. در همین حال، دیپلماتهای اروپایی و عرب حوزه خلیج فارس ابراز نگرانی کردهاند که ترامپ در نهایت با توافقی ناقص موافقت کند که به ایرانِ زخمی اجازه دهد همچنان تهدیدی باقی بماند.
با قفل شدن مذاکرات، برخی تحلیلگران میگویند که جنگ چهبسا به یک درگیری منجمد تبدیل شود که راهحل همیشگی را نشدنی سازد. چنین وضعی میتواند مانع کاهش قابلتوجه نیروهای آمریکا در خاورمیانه از سوی ترامپ شود. ایالات متحد هماکنون نیز هزینههای راهبردی تازهای میپردازد. از جمله این هزینهها شکاف با متحدان سنتی اروپایی است که پیش از آغاز جنگ از سوی ترامپ مورد مشورت قرار نگرفتند.
ترامپ بهشدت از شرکای ناتو انتقاد کرده که نیروی دریایی خود را برای کمک به بازگشایی تنگه اعزام نکردهاند و در هفته گذشته از احتمال کاهش نیروها در آلمان، اسپانیا و ایتالیا سخن گفته است. ترامپ همچنین باید با مقامات سختگیرتر ایران روبهرو شود.
