به گزارش اکوایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در پکن با وانگ یی، همتای چینی خود، دیدار کرد. این در حالی است که تلاشها برای میانجیگری برای توافق بین تهران و واشنگتن در بحبوحه اعلام توقف تلاشها برای باز کردن اجباری تنگه هرمز توسط رئیس جمهور ایالات متحده، سرعت گرفته است.
پکن در پی نقشآفرینی برای پایان درگیری
به نوشته خبرگزاری الجزیره، این دیدار - و زمان آن - میتواند مهر تاییدی باشد بر سهم قابل توجه چین در جنگ آمریکا و ایران و نقشی که پکن میتواند در تأثیرگذاری بر جهت درگیری ایفا کند. این دیدار یک هفته قبل از دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده با شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، در پکن در روزهای ۱۴ و ۱۵ مه انجام میشود. پیش از این، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، از چین خواسته بود تا ایران را برای کاهش محاصره تنگه هرمز، که تقریباً یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، تحت فشار قرار دهد.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، روز ۶آپریل در پکن با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، گفتوگو میکند/ عکس از خبرگزاری شینهوا
این دیدار در حالی برگزار میشود که تنشهای فزایندهای بین تهران و واشنگتن بر سر این آبراه استراتژیک در جریان است. ایران پس از آغاز جنگ، کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را محدود کرد. در مقابل، ایالات متحده پس از آتشبس ماه آوریل، در تلاش برای مجبور کردن تهران به پذیرش شرایط واشنگتن در مذاکرات، تردد دریایی به سوی بنادر ایران را محدود کرد.
اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز که اقتصاد جهانی را به شدت تحت تأثیر قرار داده، گاهی اوقات تنشها بین واشنگتن و پکن را نیز تشدید کرده است. اما با توجه به اینکه ایالات متحده نیز با رکود اقتصادی، از جمله افزایش قیمت سوخت داخلی پیش از انتخابات میاندورهای، مواجه است، تحلیلگران میگویند که منافع مشترک بین دو قدرت جهانی در بازگشایی تنگه هرمز و برقراری آتشبس، فضایی را برای پکن ایجاد میکند تا نقش دیپلماتیک مهمی در هرگونه توافق ایفا کند.
اقدام متعادلکننده پکن
در طول این درگیری، چین تلاش کرده است تا انتقاد از ایالات متحده را با درخواستها برای ثبات منطقهای متعادل کند.
وانگ در جلسه روز چهارشنبه، بار دیگر اقدامات نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران را "نامشروع" خواند. پکن بارها این درگیری را نقض قوانین بینالمللی دانسته و در عین حال از تأیید کامل هر اقدام ایران خودداری کرده است. چین همچنین از ترور رهبر ایران، به عنوان یک تشدید خطرناک که خطر بازگشت سیاستهای بینالمللی به "قانون جنگل" را دارد، انتقاد کرده است. پکن در کنار روسیه، تلاشهای شورای امنیت سازمان ملل برای محکومیت اقدامات ایران در تنگه هرمز را وتو کرده است.
در عین حال، چین در برابر فشار فزاینده ایالات متحده بر سر روابط اقتصادی خود با تهران مقاومت کرده است. واشنگتن شرکتهای چینی متهم به خرید نفت ایران را تحریم کرده است. پکن در پاسخ به این اقدام، به شرکتهای چینی دستور داد که از تحریمها پیروی نکنند. با این حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، همچنان علناً از چین خواست تا از نفوذ خود بر تهران برای کمک به کاهش بحران استفاده کند، که دلالت بر بهبود اخیر روابط ایالات متحده و چین پس از توافق تجاری اولیهای است که در اواخر سال گذشته حاصل شد.
یک پالایشگاه در بینژو، شاندونگ؛ نفت کمتر از یک پنجم از ترکیب انرژی چین را تشکیل میدهد اما برای اقتصاد این حیاتی است/ عکس از گتی ایمیجز
به گفته جودی ون، محقق مرکز امنیت و استراتژی بینالملل (CISS) در دانشگاه تسینگهوا در پکن، پیام چین تا حد زیادی بر جلوگیری از بیثباتی بیشتر در اطراف تنگه هرمز، مسیری حیاتی برای واردات و تجارت انرژی چین، متمرکز بوده است. ون گفت: «من فکر میکنم چین تمام تلاش خود را خواهد کرد تا ایران را به میز مذاکره بازگرداند و اجازه دهد تنگه هرمز مانند گذشته باز شود.»
چین همچنان مهمترین شریان اقتصادی تهران پس از سالها تحریمهای ایالات متحده است که ایران را به شدت به تجارت و سرمایهگذاری چین وابسته کرده است.چین بخش عمدهای از صادرات نفت ایران را اغلب با قیمتهای تخفیفدار خریداری میکند، در حالی که درآمدهای ایران عمدتاً به خرید کالاها و خدمات چینی اختصاص مییابد. این وابستگی از زمانی که دو کشور در سال ۲۰۲۱ یک توافقنامه همکاری استراتژیک ۲۵ ساله شامل زیرساختها، تجارت و همکاریهای امنیتی امضا کردند، عمیقتر شده است.
به دنبال تحکیم همکاری در لحظه حساس
در این زمینه، تحلیلگران میگویند که سفر عراقچی همچنین با هدف کسب حمایت دیپلماتیک از پکن در یک لحظه حساس از درگیری انجام میشود.
به گفته کریس دویل، مدیر شورای تفاهم اعراب و بریتانیا، تهران احتمالاً به دنبال شفافسازی در مورد میزان حمایت چین از ایران در صورت موافقت با کاهش تنشها در تنگه هرمز است. دویل گفت: «وزیر امور خارجه ایران احتمالاً در پکن است تا برای پکن شفافسازی کند و اطمینان حاصل کند که اگر آنها تصمیم به باز کردن تنگه بگیرند، پکن احتمالاً به حمایت دیپلماتیک از آن ادامه خواهد داد و به حمایت از آن در سازمان ملل ادامه خواهد داد.»
اکوایران: ترامپ وارد یک جنگ اقتصادی جهانی شد که شی جین پینگ از قبل برای آن آماده بود.
تهران احتمالاً برای جلوگیری از هرگونه تحریم اضافی مرتبط با تنگه هرمز به حمایت چین در سازمان ملل نیاز خواهد داشت. همچنین اعتقاد بر این است که مقامات ایرانی به دنبال اطمینان خاطر در مورد موضعی هستند که پکن در مذاکرات شی جین پینگ با ترامپ در هفته آینده اتخاذ خواهد کرد و اینکه آیا چین میتواند امتیازاتی به واشنگتن بدهد که ممکن است تهران را نگران کند یا خیر.
به گفته دویل، زمان این دیدار مهم است، زیرا واشنگتن به طور فزایندهای پکن را تحت فشار قرار میدهد تا از نفوذ خود بر ایران استفاده کند. او گفت: «هفته آینده ترامپ در راه است و دولت ترامپ در روزهای اخیر فشار بیشتری بر پکن وارد کرده است تا از نفوذ خود بر ایران برای اعمال فشار استفاده کند و واقعاً ایران را تحت فشار قرار دهد تا برای پایان دادن به جنگ و قطعاً پایان دادن به بستن تنگه هرمز، پای میز مذاکره بیاید.»
گزارشهای رسانههای آمریکایی همچنین حاکی از آن است که چین افزایش حمایت نظامی از ایران را در نظر گرفته است. سیبیاس نیوز گزارش داد که تحلیلگران اطلاعاتی پنتاگون ارزیابی کردهاند که پکن در حال بررسی این است که آیا سیستمهای رادار و دفاع هوایی پیشرفته را در اختیار تهران قرار دهد یا خیر، اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا انتقالی انجام شده است یا خیر. تحلیلگران میگویند اولویت فوری ایران احتمالاً تضمین این است که اگر تهران موافقت کند اقدامات خود را در تنگه هرمز کاهش دهد، چین به حمایت دیپلماتیک خود از آن ادامه خواهد داد.
چین از ایران چه میخواهد؟
یکی از منافع اصلی چین، ثبات در منطقه و شرایط مطلوب برای اقتصادی است که همچنان سریعتر از بسیاری از همتایان غربی خود رشد میکند. حرکت آزاد کالا از طریق تنگه هرمز در این امر نقش اساسی دارد، زیرا اختلال طولانی مدت، هم اقتصاد چین و هم بازارهای جهانی گستردهتر و همچنین امنیت انرژی را تهدید میکند.
کشتیها در تنگه هرمز در نزدیکی بندرعباس، ایران، ۴ مه ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری وانا
بنابراین، به گفته تحلیلگران، انتظار میرود پکن تهران را به سمت باز نگه داشتن مسیرهای کشتیرانی و بازگشت به مذاکرات سوق دهد. در عین حال، چین ایران را به عنوان یک وزنه تعادل منطقهای مهم در برابر نفوذ ایالات متحده در خاورمیانه میبیند و نمیخواهد شاهد تضعیف قابل توجه دولت ایران باشد.
ایران همچنین مزایای استراتژیکی فراتر از انرژی برای چین فراهم میکند. تهران به طور فزایندهای استفاده از یوان چین در معاملات نفتی را ترویج کرده و از تلاشهای گستردهتر پکن برای گسترش نقش بینالمللی این ارز در بحبوحه هژمونی دلار آمریکا حمایت میکند.
تحلیلگران میگویند چین همچنین ممکن است این بحران را فرصتی برای تقویت وجهه خود به عنوان یک قدرت دیپلماتیک جهانی که قادر به میانجیگری توافقاتی فراتر از شرق آسیا است، ببیند. پاکستان پیش از این از پکن خواسته است تا نقش میانجیگری بیشتری در تنشهای منطقهای ایفا کند و مقامات این کشور به الجزیره گفتهاند که چین به عنوان یک بازیگر معتبر که قادر به کمک به تثبیت مذاکرات ایالات متحده و ایران است، دیده میشود. یک مداخله دیپلماتیک موفق همچنین به چین نفوذ بیشتری در میان تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی میدهد و در عین حال فشار بر کشورهای واردکننده انرژی در سراسر آسیا را کاهش میدهد.
فرصت نادر پکن؛ چین اکنون چه کاری میتواند انجام دهد؟
تحلیلگران میگویند روزهای آینده میتواند بسیار سرنوشتساز باشد. به گزارش خبرگزاری DPA آلمان، ایالات متحده و کشورهای متحد خلیج فارس، پیشنویس قطعنامهای را در سازمان ملل متحد با هدف تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز تهیه کردهاند. طبق گزارشها، این پیشنویس از ایران میخواهد حملات به کشتیها را متوقف کند، مینهای دریایی را از بین ببرد و دریافت هزینههای ترانزیت را متوقف کند. این پیشنهاد در روزهای اخیر در تلاش برای جلب حمایت روسیه و چین اصلاح شده است.
علی شمخانی، دبیر وقت شورای امنیت ایران، وانگ یی، عضو شورای خارجی حزب کمونیست چین و مساعد بن محمد العیبان، وزیر مشاور عربستان سعودی، در پکن در ۱۰ مارس ۲۰۳۴، هنگام عقد توافق/ عکس از چاینا دیلی
به گفته دویل، این بحران فرصتی نادر برای پکن است تا خود را به عنوان یک واسطه دیپلماتیک بزرگ معرفی کند. دویل با اشاره به نقش پکن در احیای روابط بین عربستان سعودی و ایران در سال 2023 گفت: «این فرصت فوقالعادهای برای چین خواهد بود که در تمام این موارد واسطه باشد. اگر شی و ترامپ بتوانند به چیزی فراتر از این خط برسند، هر دو میتوانند برنده به نظر برسند و به بیرون کشیدن اقتصاد جهانی از پرتگاه کمک کنند.»
با این حال، دویل هشدار داد که اوضاع همچنان بیثبات است. او گفت: «خیلی چیزها میتواند اشتباه پیش برود - تنشهای عظیم در منطقه، تجهیزات نظامی فراوان و اعتماد بسیار کم بین همه طرفها.» با این حال، با توجه به اینکه ترامپ برای سفر به پکن آماده میشود و هم ایالات متحده و هم چین مشتاقند از شوک اقتصادی عمیقتری جلوگیری کنند، تحلیلگران همچنان امیدوارند که اکنون روزنه باریکی برای دیپلماسی - و یک توافق صلح بلندمدت - وجود داشته باشد.
