به گزارش اکوایران، درحالیکه کوبا با کمبود سوخت روبهرو شده است، رئیسجمهور آمریکا با استفاده از تهدید و مشوقها تلاش میکند این جزیره کمونیستی را وادار به باز کردن اقتصادش کند. با احتمال صدور کیفرخواست علیه رائول کاسترو، دبیر اول حزب کمونیست کوبا، ممکن است آمریکا الگوی ونزوئلا را مدنظر داشته باشد.
تکرار الگوی ونزوئلا در کوبا؟
به گزارش نشریه فایننشیالتایمز، دولت ترامپ کارزار فشار خود برای وادار کردن کوبا به باز کردن اقتصاد و اعطای آزادیهای سیاسی بیشتر را بهطور چشمگیری تشدید کرده است. ایالات متحده حتی درحالیکه درگیری با ایران ادامه دارد، از ترکیبی از تهدید و مشوق، از جمله تحریمهای تازه، احتمال صدور کیفرخواست و پیشنهاد کمک، برای تحمیل این مسئله در هفتههای آینده استفاده میکند.
جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، روز پنجشنبه در سفری غافلگیرکننده به این جزیره پیامی مبنی بر این منتقل کرد که کوبا «فرصتی نادر برای تثبیت اقتصاد شکستخورده خود» دارد؛ این را یک مقام آمریکایی اعلام کرد، اما همزمان تهدیدی ضمنی نیز وجود داشت مبنی بر اینکه آمریکا ممکن است به نوعی اقدام نظامی مشابه آنچه در ژانویه در ونزوئلا انجام داد، متوسل شود؛ زمانی که نیکلاس مادورو، رئیسجمهور آن کشور، بازداشت و به آمریکا منتقل شد تا در انتظار محاکمه بماند. این مقام آمریکایی گفت کوبا نباید «هیچ توهمی داشته باشد که رئیسجمهور از خطوط قرمز خود عقبنشینی خواهد کرد.»
میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، در رژه اول ماه مه در هاوانا شرکت میکند. ۱ مه ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
دو دولت از ماه فوریه در حال گفتوگو بودهاند، اما پس از نشانههای اولیه از پیشرفت، دولت آمریکا طی دو هفته گذشته نشانههایی از افزایش نارضایتی بروز داده است. یک مقام آمریکایی گفت دولت نگران است که کوباییها در حال وقتکشی باشند؛ بهویژه با توجه به طولانی شدن درگیری با ایران و نظرسنجیهایی که نتایج خوبی را برای دموکراتها در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر پیشبینی میکنند.
آنچه آمریکا از دولت کوبا میخواهد
واشنگتن از کوبا میخواهد اقتصاد خود را آزادتر کند، اجازه سرمایهگذاری خارجی بیشتر و گسترش بسیار وسیعتر بخش خصوصی را بدهد و همچنین زندانیان سیاسی را آزاد کرده و اصلاحات سیاسی را آغاز کند.
در اقدامی که برخی تحلیلگران آن را نشانهای از تلاش هاوانا برای نشان دادن جدیت در مذاکرات دانستند، سفر رتکلیف نخستین بار از سوی خود دولت کوبا علنی شد؛ دولتی که در گذشته اغلب چنین دیدارهایی را انکار میکرد. این سفر همچنین با آزادی یک زندانی سیاسی سرشناس همراه بود.
برخلاف ادعای دولت ترامپ، دولت کوبا در بیانیهای که روز جمعه در روزنامه رسمی حزب کمونیست، گرانما، منتشر شد، اعلام کرد که در جریان این دیدار «بهطور قاطع نشان داده شده که کوبا تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا نیست.» همچنین گفته شد که هیچ دلیلی برای قرار دادن کوبا در فهرست کشورهای حامی تروریسم وجود ندارد.
درحالیکه مذاکرات طی هفتههای اخیر متوقفشده به نظر میرسد، آمریکا فشار اقتصادی بر کوبا را افزایش داده و کسب ارز خارجی مورد نیاز دولت را دشوارتر کرده است.
اهرمهای فشار واشنگتن
تحریمهای تازهای علیه یک مجموعه اقتصادی تحت رهبری ارتش که بخش بزرگی از اقتصاد کشور را کنترل میکند، اعمال شده است. آمریکا همچنین دامنه تحریمهای ثانویه احتمالی علیه شرکتهای بینالمللی را گسترش داده است؛ اقدامی که باعث شد شرکت کانادایی Sherritt از یک سرمایهگذاری مشترک در معدن نیکل و کبالت خارج شود و ممکن است بر تعدادی از هتلهای تحت مدیریت خارجی نیز اثر بگذارد.
محاصره انرژی اعمالشده از سوی آمریکا نیز تأثیری چشمگیر گذاشته است؛ بهطوری که دولت کوبا روز چهارشنبه اعلام کرد ذخایر گازوئیل و نفت کوره کشور تمام شده است. در بخشهایی از کشور نیز اعتراضاتی در واکنش به قطع برق رخ داده است.
شهروندان کوبایی از فضای ناامیدی ناشی از بحران اقتصادی و احساس بیثباتی سیاسی سخن میگویند. خورخه، هنرمندی که در هاوانا بهعنوان نگهبان شب کار میکند، گفت: «قطع برقها بیپایان شدهاند. روزی فقط یک ساعت آب داریم و گاهی حتی کمتر. دولت آمریکا هنوز مشخص نکرده دقیقاً چه خواهد کرد و آنهایی هم که اینجا هستند حاضر نیستند قدرت را رها کنند.»
آمریکا همچنین در حال بررسی راههای دیگری برای اعمال فشار بر هاواناست. رسانههای آمریکایی روز پنجشنبه گزارش دادند که وزارت دادگستری در حال آمادهسازی کیفرخواستی علیه رائول کاسترو است؛ کسی که با وجود ۹۴ سال سن، همچنان بالاترین مرجع قدرت در سیاست کوبا محسوب میشود.
مردم درحالیکه در خیابانی در هاوانا دومینو بازی میکنند، با نور تلفنهای همراه خود اطراف را روشن کردهاند؛ همزمان آتشی که ساکنان معترض به قطعیهای طولانی برق روشن کردهاند، در خیابان میسوزد. ۱۴ مه ۲۰۲۶/ عکس از آسوشیتدپرش
بااینحال، واشنگتن همزمان «هویج» کمک اقتصادی به اقتصاد بحرانزده کوبا را نیز ارائه میدهد. آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد آماده است ۱۰۰ میلیون دلار کمک مستقیم بشردوستانه به این کشور اختصاص دهد؛ کمکهایی که قرار است از طریق کلیسای کاتولیک و دیگر سازمانهای مستقل بشردوستانه توزیع شوند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در گفتوگو با فاکسنیوز نسبت به توانایی کوبا برای تغییر مسیر تحت رهبری فعلی بدبین بود. او گفت: «ما به آنها فرصت خواهیم داد؛ اما فکر نمیکنم این اتفاق بیفتد. فکر نمیکنم تا زمانی که این افراد در آن رژیم بر سر کار هستند، بتوانیم مسیر کوبا را تغییر دهیم.»
اجراپذیری الگوی ونزوئلا در کوبا
به گفته کارشناسان مسائل کوبا اگرچه فشار بر هاوانا در حال افزایش است، اما ممکن است رژیم انسجام داخلی خود را حفظ کرده و تلاش کند فشار اقتصادی را تحمل کند. ریکاردو سونیگا، مقام ارشد سابق دولت اوباما، درباره نخبگان سیاسی کوبا گفت: «آنها بهسختی میتوانند آیندهای برای کوبا تصور کنند که در آن خودشان در قدرت نباشند.»
بحث گستردهای درباره این موضوع وجود دارد که آیا راهبرد نظامی قابل اجرایی برای ایجاد نوعی تغییر سیاسی مشابه آنچه آمریکا در ژانویه در ونزوئلا به دست آورد، وجود دارد یا نه.
یک مقام ارشد سابق آمریکایی گفت: «من میتوانم اینجا بنشینم و بگویم که تصور یک عملیات نظامی در کوبا برای تغییر حکومت بدون نوعی اشغالگری برایم دشوار است؛ اما همزمان باید صادقانه بگویم که آنچه سوم ژانویه در ونزوئلا رخ داد را هم نمیتوانستم تصور کنم.»
بااینحال، برخی ناظران معتقدند فشار نظامی میتواند بهسرعت نتیجه بدهد، زیرا حکومت کوبا از محبوبیت اندکی برخوردار است. امیلیو مورالس، رئیس گروه مشاوره هاوانا کانسولتینگ گروپ در میامی، گفت: «مردم اشتیاق فوقالعادهای دارند که آمریکاییها کنترل اوضاع را به دست بگیرند.»
آیا عملیاتی در راه است؟
نشریه نیویورکتایمز در همین رابطه مینویسد: در میان افزایش پروازهای نظارتی، سفر رئیس سیا و اعمال تحریم انرژی، کاخ سفید در تلاش است فشار بر کوبا را افزایش دهد. هشدار ناگفته پشت احتمال صدور کیفرخواست علیه رائول کاسترو، رئیسجمهور سابق ۹۴ ساله کوبا، نمیتوانست روشنتر از این باشد: فقط ببینید در ونزوئلا چه اتفاقی افتاد.
دولت ترامپ این هفته بهطور چشمگیری فشار بر کوبا را افزایش داد. تحریمهای آمریکا ذخایر نفتی این کشور را تقریباً خالی کرده است. ارتش و نهادهای اطلاعاتی آمریکا پروازهای نظارتی پیرامون جزیره را افزایش دادهاند. مقامها در محافل خصوصی از احتمال تقویت نیروهای نظامی آمریکا در منطقه سخن گفتهاند.
کالاهایی با نمادها و تمهای آمریکایی و کوبایی در یک فروشگاه عمدهفروشی در هیالیا، فلوریدا، آمریکا، به نمایش گذاشته شدهاند.
۱۵ مه ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری رویترز
جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، روز پنجشنبه برای انتقال پیامی صریح به هاوانا سفر کرد: پایگاههای شنود روسیه و چین را تعطیل کنید و اقداماتی برای باز کردن اقتصاد انجام دهید. سپس خبری از سوی افرادی آگاه از رایزنیهای دولت آمریکا رسید که دادستانهای فدرال در میامی روی کیفرخواستی علیه رائول کاسترو، برادر فیدل کاسترو، کار میکنند.
برای هیچکس در دولت کوبا نمیتواند دور مانده باشد که دولت ترامپ از کیفرخواست فدرال علیه نیکلاس مادورو، رهبر اقتدارگرای ونزوئلا، بهعنوان بهانهای برای عملیات یورش به کاراکاس در ماه ژانویه و بازداشت او استفاده کرد.
اینکه آیا ارتش آمریکا در حال حرکت بهسوی عملیاتی مشابه در کوباست یا نه، مشخص نیست؛ هرچند چنین عملیاتی احتمالاً قریبالوقوع نیست. شمار زیادی از نیروهای ویژه عملیات آمریکا اکنون در خاورمیانه مستقر هستند، در صورتی که درگیریها با ایران دوباره شعلهور شود؛ اما برخی افراد مطلع از تفکرات دولت میگویند که مقامهای ارشد دستکم میخواهند گزینه اجرای دوباره «الگوی ونزوئلا» را در اختیار داشته باشند.
مأموریت رتکلیف
درحالیکه جنگ ایران به بنبستی نامطلوب رسیده، عملیات نظامی در ونزوئلا همچنان از نگاه ترامپ موفقیتی کامل و بینقص به شمار میرود.
برخی دیگر از نزدیکان دولت ترامپ معتقدند حتی اگر چنین گزینهای هرگز تصویب نشود، تهدید آمریکا به تلاش برای بازداشت رائول کاسترو، یکی از رهبران انقلاب کوبا، میتواند دولت کوبا را وادار به پذیرش خواستههای واشنگتن کند؛ اما کارشناسان میگویند این شاید برداشت نادرستی از ماهیت حکومت کوبا باشد.
جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، روز پنجشنبه در نشستی با مقامهای کوبایی در هاوانا شرکت میکند./عکس از سیا در شبکه اجتماعی ایکس
ویلیام لئوگرانده، استاد علوم سیاسی در دانشگاه امریکن، در این رابطه میگوید: «این کیفرخواست یکی دیگر از ابزارهای کارزار فشاری است که ترامپ و روبیو برای وادار کردن دولت کوبا به تسلیم در برابر شروط آمریکا در میز مذاکره به کار میگیرند؛ با ایجاد تهدید اقدام نظامی، به این امید که کوباییها عقبنشینی کنند؛ اما کوباییها در عقبنشینی چندان خوب نیستند.»
دقیقاً مشخص نیست که رتکلیف روز پنجشنبه چه پیامی به نوه رائول کاسترو، رائول جی. رودریگز کاسترو، معروف به «رائولیتو» یا «ال کانگرخو» (خرچنگ)، منتقل کرده است؛ اما یک خواسته روشن بود: تعطیل کردن ایستگاههای اطلاعاتی چین و روسیه در جزیره؛ مراکزی که دو کشور از آنها برای رهگیری ارتباطات آمریکا استفاده میکنند.
اینکه دولت آمریکا دقیقاً چه خواستههای دیگری از کوبا دارد، چندان روشن نیست؛ اما هدف اصلی ترامپ و مارکو روبیو کاملاً آشکار است: آنها میخواهند بتوانند ادعا کنند که ایالات متحده به کنترل کمونیستی بر کوبا پایان داده، بدون آنکه کشور را به هرجومرج کامل سوق دهند.
گرچه معمولاً رؤسای سیا مأموریتهای دیپلماتیک محرمانه برعهده دارند، اما علنی بودن سفر رتکلیف، همراه با انتشار عکسها و روایتهایی از پیام او به کوباییها، اقدامی نامعمول بود. فرانک او. مورا، سفیر پیشین آمریکا در سازمان کشورهای آمریکایی و مقام ارشد سابق وزارت دفاع، گفت این سفر راهی برای ارسال یک اولتیماتوم به دولت کوبا بود.
مورا که اکنون استاد دانشگاه بینالمللی فلوریداست، گفت: «رئیسجمهور از اینکه به نتایجی که میخواست، یا شاید به او وعده داده شده بود، در کوبا نرسیده، ناامید است. آنها دارند پیچ فشار را سفتتر میکنند تا کوباییها را وادار به امتیازدهی کنند؛ امتیازاتی که تاکنون حاضر به دادنشان نبودهاند.»
کیفرخواستی علیه یک مرد 90 ساله
رائول کاسترو اگرچه رسماً دیگر در قدرت نیست، اما همچنان یکی از تأثیرگذارترین صداها در سیاست کوبا به شمار میرود. وضعیت سلامتی او کاملاً روشن نیست، اما ضعیف شده، شنواییاش کم شده و در صحبت کردن مشکل دارد. او مدتهاست در انظار عمومی سخنرانی نکرده است. از نظر تبلیغاتی، بازداشت یک مرد بالای ۹۰ سال توسط یک واحد نخبه عملیات ویژه نظامی تصویر مناسبی نخواهد داشت، اما شاید این موضوع برای کاخ سفید اهمیت چندانی نداشته باشد.
مورا گفت بعید است آمریکا همان نوع عملیات نظامی را که علیه مادورو انجام داد، علیه رائول کاسترو نیز اجرا کند؛ اما به گفته او، کیفرخواست نوعی «عملیات روانی» است. تهدید به عملیات نظامی یا پیگرد قضایی احتمالاً شخص رائول کاسترو را مرعوب نخواهد کرد، اما میتواند پیامی برای دولت کوبا و همچنین جامعه کوباییتبار میامی باشد؛ جامعهای که مدتهاست خواهان پایان کمونیسم در جزیره است.
مورا گفت: «هدف کیفرخواست بیشتر این است که یا ترس ایجاد کند و رژیم را بترساند، یا دستکم این تصور را بهویژه در میامی، ایجاد کند که رئیسجمهور درباره تغییر در کوبا جدی است.»
میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، در سمت چپ، رائول کاسترو در مرکز، و خوزه رامون ماچادو ونتورا، معاون پیشین رئیسجمهور، در راهپیمایی اول ماه مه در هاوانا شرکت میکنند./عکس از خبرگزاری فرانسه
دادستانها همچنان درباره دامنه احتمالی کیفرخواست بحث میکنند. همانند کیفرخواست مادورو، این پرونده میتواند شامل اتهاماتی مرتبط با قاچاق مواد مخدر باشد. همچنین ممکن است بر سرنگونی هواپیماهای گروه امدادی «برادران برای نجات» توسط کوبا در فوریه ۱۹۹۶ متمرکز شود.
چهار عضو جمهوریخواه کنگره در نامهای به ترامپ در ۱۳ فوریه خواستار آن شدند که وزارت دادگستری صدور کیفرخواست علیه رائول کاسترو را که در زمان آن حادثه وزیر دفاع کوبا بود، بررسی کند. این نامه به گزارشهایی استناد میکرد که نشان میداد رائول کاسترو شخصاً سرنگونی هواپیماها را تأیید کرده بود؛ اقدامی که قانونگذاران آن را «قتلهای خونسردانه» توصیف کردند. آنها نوشتند: «ما بدون هیچ تردیدی معتقدیم که رائول کاسترو مسئول این جنایت هولناک است. زمان آن رسیده که او به عدالت سپرده شود.»
این حادثه موضع آمریکا در برابر هاوانا را به شکلی ماندگار سختتر کرد. بیل کلینتون، رئیسجمهوری که امید داشت روابط با کوبا را آزادتر کند، سرنگونی هواپیماها را «یادآوری هولناکی از ماهیت رژیم کوبا، سرکوبگر، خشن و بیاعتنا به حقوق بینالملل» خواند.
ماجرای هواپیمای «برادران برای نجات»
در سال ۱۹۹۶، چهار نفر زمانی کشته شدند که یک جنگنده میگ نیروی هوایی کوبا دو هواپیمای سسنا را بر فراز تنگه فلوریدا سرنگون کرد. سه نفر از قربانیان شهروند آمریکا بودند و نفر چهارم اقامت دائم قانونی آمریکا را داشت. این هواپیماها متعلق به گروه «برادران برای نجات» بودند؛ گروهی از تبعیدیان کوبایی مستقر در میامی که چند سال پیشتر برای کمک به پناهجویان کوبایی و حمایت از سرنگونی حکومت کاسترو تأسیس شده بود.
خیابانی که تحت تأثیر خاموشی برق قرار گرفته، در هاوانا، کوبا، دیده میشود (۲۷ آوریل ۲۰۲۶). این خاموشیها بخشی از بحران شدید انرژی در سراسر جزیره است که در پی محاصره سوختی اعمالشده از سوی آمریکا در ۲۹ ژانویه رخ داده است./عکس از آسوشیتدپرس
این گروه اعلام کرده بود که هواپیماها در مأموریتی بشردوستانه برای جستوجوی پناهجویان کوبایی در مسیر فلوریدا بودهاند که ممکن بود به کمک نیاز داشته باشند. کوبا مدعی بود هواپیماها وارد حریم هوایی این کشور شدهاند؛ ادعایی که مقامات بینالمللی هوانوردی آن را رد کردند. اما پس از آنکه این گروه در مأموریتهای قبلی اعلامیههای ضدحکومتی بر فراز جزیره پخش کرده بود، کوبا تهدید کرده بود که علیه چنین پروازهایی از زور استفاده خواهد کرد.
سرنگونی هواپیماها خشم تبعیدیان کوبایی در میامی را برانگیخت و بازتاب گستردهای در واشنگتن داشت. تنها چند روز بعد، کنگره قانونی را که مدتها متوقف مانده بود تصویب کرد؛ قانونی موسوم به «هلمز-برتون» که شاید سختگیرانهترین اقدام آمریکا علیه کوبا محسوب میشد.
از جمله، این قانون لغو تحریمهای آمریکا را مشروط به سقوط حکومت کاسترو کرد و حقوق تازهای به آمریکاییها و کوباییتبارهای آمریکایی داد که مدعی مالکیت اموال مصادرهشده پس از پیروزی انقلاب ۱۹۵۹ کوبا بودند.
مخالفت کلینتون با این قانون یکشبه از بین رفت و او در ۱۲ مارس ۱۹۹۶ آن را امضا کرد. این تاریخ همچنان در هاوانا روزی ننگین تلقی میشود: امسال، در سیامین سالگرد امضای این قانون، میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، در شبکههای اجتماعی آن را «هیولایی» توصیف کرد.
فیدل کاسترو 67 سال پیش بهسوی هاوانا حرکت کرد، درحالیکه وعده آزادی و رفع استبداد را میداد. اکنون نظام او چیرگی خود را از کف میدهد. کوباییهایی که در سال 2021 همه چیز را به مخاطره انداختند تا آزادی را مطالبه کنند، همانها که از تن دادن به تبعید سر باز زدند، همانها که از سوسیالیسم رویگردان شدند، فصل نوینی را برای کوبا به رشته تحریر در میآورند. اکنون دیگر پرسش این نیست که دولت کوبا سرنگون خواهد شد یا خیر؛ پرسش این است که آیا کوباییها موقعیت مناسب برای ساختن کشوری آزاد و آباد تحت اراده خودشان را به دست خواهند گرفت.
