بازی خطرناک پوتین با موشک‌های هسته‌ای؛ چگونه رویای روس‌ها کابوس شد؟

به گزارش اکوایران، روسیه در یکی از بزرگ‌ترین بمباران‌های منطقه کی‌یف از زمان آغاز جنگ، از یک موشک بالستیک هایپرسونیک تازه استفاده کرد؛ حمله‌ای که دست‌کم چهار کشته بر جای گذاشت. همزمان نشریه گاردین در گزارشی به نقل از منابع آگاه می‌نویسد که کرملین با وجود اقتصاد رو به افول، مصمم است جنگ اوکراین را ادامه دهد.

بازی خطرناک روسیه با موشک‌های حمل سلاح هسته‌ای

به گزارش خبرگزاری سی‌ان‌ان، بر اساس اعلام نیروی هوایی اوکراین، روسیه در طول شب ۶۰۰ پهپاد و ۹۰ موشک به سوی اوکراین شلیک کرد و سامانه‌های پدافند هوایی ۶۰۴ مورد از این تسلیحات را ساقط کردند.  آندری سیبیا، وزیر امور خارجه اوکراین، این حمله را «یکی از بزرگ‌ترین» حملات به پایتخت توصیف کرد. خدمات اضطراری اوکراین اعلام کرد که دست‌کم ۸۷ نفر، از جمله سه کودک، در حملات به کی‌یف زخمی شده‌اند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت موشکی روسی در نزدیکی شهر بیلا تسرکوا در مرکز اوکراین فرود آمده است و افزود: «آن‌ها واقعاً عقلشان را از دست داده‌اند. حیاتی است که این اقدام برای روسیه بی‌پاسخ نماند.» سیبیا گفت موشک شلیک‌شده حامل یک کلاهک ساختگی بوده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های دولتی روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در تماس تلفنی با مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، روز دوشنبه اعلام کرد که ارتش روسیه «حملات نظام‌مند» علیه تأسیسات نظامی در کی‌یف را آغاز کرده است.

عکسی که در ۱۷ مه در کانال تلگرامی فرماندار منطقه‌ای، آندری وروبیف، منتشر شده، ساختمانی در حال سوختن را پس از حمله هوایی به مکانی نامعلوم در منطقه مسکو، در بحبوحه درگیری روسیه و اوکراین نشان می‌دهد/عکس از خبرگزاری فرانسه

وزارت خارجه روسیه روز دوشنبه به اتباع خارجی، از جمله کارکنان هیئت‌های دیپلماتیک و سازمان‌های بین‌المللی، هشدار داد که «در سریع‌ترین زمان ممکن» کی‌یف را ترک کنند. این وزارتخانه همچنین به ساکنان کی‌یف هشدار داد که به تأسیسات نظامی و اداری دولت اوکراین نزدیک نشوند. وزارت خارجه اوکراین اعلام کرد آماده ارائه کمک‌های امنیتی به هیئت‌های دیپلماتیک خارجی است و تهدیدهای روسیه را «باج‌گیری شرم‌آور» خواند.

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «گزارش‌ها حاکی از آنند که مسکو از موشک‌های بالستیک میان‌برد اورشنیک، سامانه‌هایی که برای حمل کلاهک‌های هسته‌ای طراحی شده‌اند، استفاده کرده است؛ اقدامی که نوعی تاکتیک ارعاب سیاسی و بازی خطرناک با لبه پرتگاه هسته‌ای محسوب می‌شود.» زلنسکی گفت: «متأسفانه همه موشک‌های بالستیک ساقط نشدند. کی‌یف بیشترین اصابت‌ها را متحمل شد و هدف اصلی این حمله روسیه بود.»

زلنسکی پوتین را «پیرمرد عبوس» خواند

حمله شبانه به پایتخت پس از آن رخ داد که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دستور تلافی حمله مرگبار اوکراین به بخشی از مناطق تحت اشغال روسیه در اوکراین را صادر کرد. پوتین اوکراین را به انجام یک اقدام «تروریستی» متهم کرد و مدعی شد که پهپادهای اوکراینی روز جمعه به خوابگاه یک کالج در استاروبیلسک، شهری تحت اشغال روسیه در شرق لوهانسک، حمله کرده‌اند.

خبرگزاری دولتی روسیه، تاس، روز شنبه به نقل از وزارت شرایط اضطراری روسیه گزارش داد که شمار «کودکان کشته‌شده در حمله پهپادی اوکراین» به ۱۸ نفر رسیده است. همچنین گفته می‌شود سه نفر دیگر زیر آوار گرفتار شده‌اند. وزارت دفاع روسیه روز یکشنبه اعلام کرد که استفاده از موشک اورشنیک و دیگر موشک‌های بالستیک «در پاسخ به حملات تروریستی اوکراین علیه اهداف غیرنظامی در خاک روسیه» انجام شده است.

آوار و شیشه‌های خرد شده، اتاقی در یک ساختمان خوابگاه آسیب‌دیده دانشگاه در استاروبیلسک، شهری اشغالی در شرق لوهانسک، را پوشانده است. این اتفاق پس از حمله پهپادی اوکراینی‌ها در روز شنبه، ۲۳ مه ۲۰۲۶، توسط نیروهای اشغالگر روسی رخ داد/عکس از خبرگزاری رویترز

ارتش اوکراین ادعای پوتین را رد کرد و بار دیگر تأکید کرد که تنها «زیرساخت‌ها و تأسیسات نظامی مورد استفاده برای اهداف نظامی» را هدف قرار می‌دهد. این ارتش افزود که یکی از اهدافی که بامداد جمعه مورد حمله قرار گرفت، «یکی از مقرهای واحد "روبیکون" در منطقه استاروبیلسک» بوده است. مرکز نخبه «روبیکون برای فناوری‌های پیشرفته بدون سرنشین» از زمان تأسیسش در سال ۲۰۲۴، در توسعه فناوری پهپادی و سامانه‌های هدف‌گیری روسیه نقش پیشگام داشته است.

زلنسکی نیز روز یکشنبه، با اشاره‌ای تند به پوتین، گفت: «تصمیم‌هایی از سوی ایالات متحده آمریکا، اروپا و دیگران لازم است تا این پیرمرد عبوس در مسکو کلمه "صلح" را بر زبان بیاورد.»

تغییر فضای روانی در روسیه علیه پوتین

نشریه گاردین، در گزارشی پیرامون تحولات داخلی روسیه همزمان با جنگ اوکراین می‌نویسد:

ولادیمیر پوتین اوایل ماه مه با یک شاسی‌بلند ساخت روسیه مقابل هتلی در مرکز مسکو توقف کرد؛ لباس غیررسمی بر تن داشت: شلوار جین و کت سبک. دسته‌گلی در دست داشت، با قدم‌هایی آرام وارد لابی شد و معلم سابق مدرسه‌اش، ورا گورویچ، را در آغوش گرفت؛ زنی که هر دو گونه او را بوسید. سپس به گورویچ کمک کرد تا سوار خودرو شود و او را برای صرف شام به کرملین برد.

این دیدار تنها یک روز پس از آن انجام شد که چندین رسانه غربی، به نقل از یک گزارش اطلاعاتی اروپایی، مدعی شدند که پوتین هفته‌ها را در یک پناهگاه زیرزمینی مخفی شده و از ترس ترور یا حتی کودتا به سر برده است.

این دیدار تلویزیونی با دقت طراحی شده بود تا تصویری کاملاً متفاوت از رهبر روسیه ارائه دهد؛ تصویری که او طی ۲۵ سال قدرت خود آن را پرورش داده است: رئیس‌جمهوری صمیمی و بااعتمادبه‌نفس، مردی از میان مردم که بی‌تکلف به دیدار معلم قدیمی‌اش می‌رود.

بااین‌حال، هرچند ترس از یک کودتای قریب‌الوقوع اغراق‌آمیز است، اما تردیدی وجود ندارد که پوتین وارد دشوارترین دوره زمامداری طولانی خود شده است. گفت‌وگو با چندین نفر از نزدیکان رهبر روسیه، همچنین منابعی در دنیای تجارت روسیه و مقام‌های اطلاعاتی غربی، تصویری از رهبری منزوی ارائه می‌دهد که در محاصره نخبگانی قرار دارد که به‌سرعت از او، از جنگ فرسایشی در اوکراین و از رکود اقتصادی داخلی، سرخورده می‌شوند.

یکی از رهبران بانفوذ تجاری روسیه گفت: «قطعاً امسال تغییر حال‌وهوایی در میان نخبگان به وجود آمده ... ناامیدی عمیقی نسبت به پوتین وجود دارد.» او افزود که «احساس فزاینده‌ای وجود دارد مبنی بر اینکه نوعی فاجعه در راه است.» این منبع گفت: «هیچ‌کس باور ندارد که همه‌چیز فردا ناگهان فروبپاشد؛ اما درک فزاینده‌ای شکل گرفته که تصمیم‌های کاملاً بی‌معنا و خودویرانگر همچنان گرفته می‌شوند. کسانی که زمانی از پوتین دفاع می‌کردند، دیگر چنین نمی‌کنند. هرگونه احساس نسبت به آینده از بین رفته است.»

رویای تصرف زودهنگام دونباس

محبوبیت پوتین در حال کاهش است، اقتصاد تحت فشار فزاینده قرار دارد و حتی وبلاگ‌نویسان طرفدار کرملین که به‌ندرت از رئیس‌جمهور انتقاد می‌کردند، حالا شروع به اعتراض کرده‌اند. علی‌رغم شکاف‌هایی که در داخل کشور پدیدار شده‌اند، محاسبات پوتین درباره جنگ اوکراین تغییر نکرده و او همچنان مصمم به ادامه جنگ است؛ این را چندین فرد آگاه از طرز فکر او، همچنین مقام‌های اطلاعاتی اروپایی و اوکراینی، می‌گویند.

دو منبع دارای دسترسی به رئیس‌جمهور گفتند که پوتین به حلقه داخلی خود روشن کرده است که باور دارد مسکو می‌تواند تا پایان سال تمام منطقه دونباس را تصرف کند. یکی از آنها گفت: «پوتین روی دونباس وسواس دارد و پیش از آنکه آن را بگیرد متوقف نخواهد شد.»

زنی در ایستگاه اتوبوسی در مسکو، جلوی پوستری که تبلیغ خدمت سربازی اجباری را می‌کند، نشسته است/عکس از EPA

پوتین پس از رژه روز پیروزی ۹ مه که به دلیل ترس از حملات پهپادی اوکراین کوچک‌تر برگزار شد، وقتی گفت که جنگ «به پایان نزدیک می‌شود» بسیاری را شگفت‌زده کرد. این اظهارنظر تیتر رسانه‌ها شد، اما کسانی که با طرز فکر او آشنا هستند هشدار می‌دهند که نباید آن را نشانه آمادگی او برای مصالحه دانست. بلکه نشان می‌دهد پوتین معتقد است یک پیشروی نظامی زودهنگام است.

یک مقام اطلاعاتی اوکراینی گفت ژنرال‌های روس رهبر روسیه را متقاعد کرده‌اند که دونباس تا پایان سال تصرف خواهد شد. او گفت: «گزارش‌های جعلی در سلسله‌مراتب فرماندهی بالا فرستاده می‌شود که ادعا می‌کنند پیروزی نزدیک است.»

اما این لاف‌زنی در میدان نبرد منعکس نشده است. تحلیلگران نظامی می‌گویند با سرعت کنونی پیشروی، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا روسیه بتواند تمام دونباس را تصرف کند. هنوز روشن نیست که ارتش و نهادهای امنیتی روسیه تا چه اندازه تصویر بیش‌ازحد خوش‌بینانه‌ای به پوتین ارائه می‌دهند.

به گفته یکی از مقام‌های ارشد اطلاعاتی اروپا: «حتی اگر بسیاری از اطرافیانش واقعیت اوضاع را درک کنند، هنوز نمی‌دانیم خود پوتین چه چیزی را می‌فهمد. این دشوارترین بخش ماجراست.» فردی آگاه از بحث‌های داخل کرملین هم گفت: «البته مقام‌ها و ارتش برای رئیس‌جمهور تصویر گل‌وبلبل ترسیم می‌کنند. آنها به او دروغ می‌گویند. سیستم ساخته‌شده توسط پوتین این‌گونه کار می‌کند.»

ناتوانی اهرم فشار آمریکا

عامل دیگری که در تصمیم پوتین برای ادامه جنگ نقش دارد، از دست رفتن اعتماد او به توانایی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، برای وادار کردن کی‌یف به واگذاری سرزمین‌ها در قالب یک توافق است؛ این را یک منبع نزدیک به پوتین و فرد دیگری که در مذاکرات پشت‌پرده حضور دارد، می‌گویند. یکی از منابع در تماس با پوتین گفت: «در مسکو خوش‌بینی گسترده‌ای وجود داشت که ترامپ پس از انتخابش بتواند دونباس را تحویل دهد. این خوش‌بینی تا حد زیادی از بین رفته است.»

هرچند ترامپ اخیراً بارها گفته که جنگ اوکراین، با کمک آمریکا، به پایان نزدیک شده است، اما رهبری روسیه بیش‌ازپیش ادامه مذاکرات با واشنگتن را بی‌فایده می‌بیند.

مسکو در بحبوحه نگرانی‌ها از حملات پهپادی اوکراین، خود را برای جشن روز پیروزی در ۶ مه با مقیاسی کوچک‌تر آماده می‌کند/عکس از EPA

اوکراین تأیید کرده است که نمایندگان ترامپ، جراد کوشنر و استیو ویتکاف، در مجموعه‌ای از نشست‌ها بارها از آن خواسته‌اند نیروهایش را از مناطقی که هنوز در کنترل دارد خارج کند؛ اما کی‌یف وابستگی خود به واشنگتن را به‌طور چشمگیری کاهش داده و همزمان تولیدات نظامی داخلی خود را افزایش داده است.

آزاد شدن وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا و گسترش همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی با متحدان اروپایی نیز اهرم فشار آمریکا بر اوکراین را کاهش داده و کی‌یف تمایلی به دادن امتیاز ارضی بدون تضمین‌های امنیتی قطعی آمریکا ندارد.

هم‌اکنون هدف مسکو تصرف دونباس است و مذاکره‌کنندگان روس روشن کرده‌اند که پس از تحقق این هدف، مسکو آماده درخواست صلح خواهد بود. اما نزدیکان پوتین می‌گویند اگر او احساس کند اوکراین در حال فروپاشی است، جاه‌طلبی‌هایش ممکن است دوباره افزایش یابد.

دو فرد آگاه از طرز فکر او گفتند که در آن صورت ممکن است او فراتر برود، از رود دنیپرو عبور کند و تلاش کند هر چهار منطقه اوکراینی را که روسیه در سال ۲۰۲۲ مدعی الحاق آنها شد، اما هنوز به‌طور کامل کنترل نمی‌کند، تصرف کند. یکی از آن افراد گفت: «او یک استراتژیست بلندمدت نیست. اشتهایش با خوردن بیشتر می‌شود.»

کنترل اینترنت و ایجاد نارضایتی در داخل کشور

امواج نارضایتی در جامعه از اوایل سال ۲۰۲۶ ظاهر شد، زمانی که کرملین بیشتر پیام‌رسان‌ها را ممنوع یا محدود کرد و تنها دسترسی به یک جایگزین مورد حمایت دولت را حفظ کرد. اینترنت موبایل در سراسر مرکز مسکو و مناطق دیگر به‌طور متناوب مختل یا کاملاً قطع شده و باعث شکایت کسب‌وکارهای روس از میلیاردها روبل زیان شده است.

مقام‌ها این سرکوب بی‌سابقه را اقدامی امنیتی در برابر حملات پهپادی و عملیات خرابکارانه اوکراین توجیه کرده‌اند. این قطعی‌ها باعث شکل‌گیری طنز تلخی در میان نخبگان مسکو شده است. یکی از افراد نزدیک به کرملین گفت: «سر میز شام همه درباره اینترنت حرف می‌زنند. ما حالا جایی نزدیک‌تر به کره شمالی هستیم.»

پلیس یک فعال را در جریان تظاهراتی علیه محدودیت‌های اینترنت، در مقابل پارلمان روسیه در سال ۲۰۲۵ بازداشت کرد/عکس از  آسوشیتدپرس

کنترل اینترنت در چین که زمانی در روسیه نماد سانسور تلقی می‌شد و مورد تمسخر قرار می‌گرفت، اکنون با نوعی حسادت مورد بحث قرار می‌گیرد. نظارت بر قطع اینترنت‌ها بر عهده سرویس دوم Federal Security Service (اف‌اس‌بی) است؛ بخشی قدرتمند و مخوف از نهادهای امنیتی که مسئول مسموم کردن رهبر فقید اپوزیسیون، آلکسی ناوالنی، شناخته می‌شود.

در همین حال، برخی چهره‌های نخبگان سیاسی روسیه، از جمله سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف و معاون اول رئیس دفتر ریاست‌جمهوری، سرگئی کیرینکو، به‌طور خصوصی تلاش کرده‌اند پوتین را از اعمال برخی محدودیت‌های شدیدتر منصرف کنند، اما به گفته دو منبع آگاه، موفق نشده‌اند. یکی دیگر از افراد نزدیک به کرملین گفت: «تا وقتی جنگ ادامه دارد، پوتین طرف نیروهای امنیتی را خواهد گرفت.»

سی‌ینا سوبچاک، روزنامه‌نگار بانفوذ روس و دختر استاد سیاسی سابق پوتین، در مصاحبه تلفنی گفت: «مسئله اینترنت برای جامعه روسیه بسیار حساس است و موج عظیمی از خشم ایجاد کرده است.» به گفته سوبچاک فقط مسئله زمان است تا مقام‌های روسیه پا را فراتر بگذارند و همه شبکه‌های اجتماعی غربی را مسدود کنند و مردم را به استفاده از جایگزین‌های داخلی وادار سازند. او پیش‌بینی کرد این اقدام ممکن است حتی از سال آینده انجام شود. او گفت: «فکر می‌کنم قطعاً تصمیمش گرفته شده است.»

نارضایتی اقتصادی در روسیه

برای بسیاری از روس‌ها، امسال همچنین با مالیات‌های بالاتر و تورم فزاینده همراه بوده؛ اقتصادی که به‌سختی نفس می‌کشد، کسب‌وکارها را به تعطیلی کشانده و هزینه مواد غذایی و قبوض خانگی را سرسام‌آور کرده است. در مجموع، به نظر می‌رسد پوتین یکی از قراردادهای اجتماعی نانوشته‌ای را که از زمان آغاز تهاجم پایه حکومتش بود، شکسته است: اینکه روس‌های عادی تا زمانی که زندگی روزمره باثبات بماند، می‌توانند تا حد زیادی جنگ را نادیده بگیرند.

پوتین در حال سخنرانی در رژه روز پیروزی در میدان سرخ مسکو، در تاریخ ۹ مه ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز

در شبکه‌های اجتماعی روسیه، خشم نسبت به مقام‌ها روزبه‌روز آشکارتر شده است. ویدیوهایی از صاحبان کسب‌وکارهای کوچک که علیه مالیات‌های بالاتر اعتراض می‌کنند، ساکنانی که از قطع مکرر اینترنت شکایت دارند و کشاورزان خشمگین سیبری که از کشتار گسترده دام‌ها به دستور مقام‌ها ناراضی‌اند، به‌طور گسترده منتشر شده‌اند.

یک مرکز نظرسنجی دولتی گزارش داد شاخص شادی عمومی روسیه در ماه آوریل به پایین‌ترین سطح در ۱۵ سال اخیر رسیده و چندین نظرسنجی نیز نشان داده‌اند که محبوبیت پوتین به پایین‌ترین سطح خود از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین رسیده است.

کودتا؟

هرچند روشن است که نارضایتی در میان نخبگان و مردم در حال افزایش است، اما بیشتر تحلیلگران معتقدند اگر تهدید واقعی علیه حکومت پوتین شکل بگیرد، از درون حلقه داخلی او خواهد آمد، نه از خیابان.

یکی از ادعاهای قابل‌توجهی که اوایل این ماه مطرح شد و منبع آن گزارش اطلاعاتی کشوری اروپایی بود که نامش فاش نشد، این بود که وزیر دفاع سابق، سرگئی شویگو، ممکن است به تهدیدی برای پوتین تبدیل شود؛ اما بسیاری از حامیان و منتقدان پوتین، کودتای زودهنگام در کرملین را دور از ذهن می‌دانند.

سازمان‌های امنیتی روسیه، با تأیید پوتین، چندین تن از نزدیک‌ترین همکاران و دوستان شویگو را بازداشت کرده‌اند و بدین ترتیب وزیر سابق قدرتمند را بیش‌ازپیش منزوی ساخته‌اند؛ آن هم در حالی که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال پاکسازی خود او ادامه دارد. یکی از مقام‌های ارشد سابق که شخصاً شویگو را می‌شناسد، گفت: «شویگو نه در ارتش محبوبیتی دارد و نه پایگاه حمایتی. او هرگز علیه پوتین اقدام نخواهد کرد.»

بعید است مخالفت از سوی الیگارش‌های روس نیز شکل بگیرد. به گفته آن تاجر برجسته روس، بسیاری از آنها در خلوت از جنگ وحشت‌زده‌اند اما از ترس، سکوت کرده‌اند. ماه‌های اخیر شاهد پاکسازی‌های تازه و موج تازه‌ای از مصادره دولتی کسب‌وکارهای خصوصی بوده است؛ از جمله بازداشت وادیم موشکویچ، بنیان‌گذار میلیاردر یک شرکت بزرگ کشاورزی.

پوتین در ماه دسامبر در عشق آباد، ترکمنستان، در کنار تیم امنیتی خود بود/عکس از گتی ایمیجز

اولگ تینکوف، یکی از انگشت‌شمار تاجران روس که آشکارا علیه تهاجم سخن گفت و کشور را ترک کرد، گفت: «نخبگان اقتصادی در حال بازی رولت روسی هستند. امیدوارند همسایه‌شان ضربه بخورد و خودشان در امان بمانند.» او افزود: «چه کسی قرار است علیه او اقدام کند؟ همه فقط منتظر مرگ او هستند.»

در همین حال، رئیس‌جمهور روسیه در هفته‌های اخیر برنامه سفرهای خود را افزایش داده؛ اقدامی که گویا تلاشی عمدی برای مقابله با روایت‌های مربوط به نگرانی‌های امنیتی و پارانویا‌ی ادعایی اوست.

فردی نزدیک به کرملین که اخیراً با پوتین دیدار کرده، گفت: «پوتین همیشه وسواس امنیتی داشته، اما اشتباه است اگر گفته شود او مخفی شده است. بله، در میان نخبگان اضطراب وجود دارد. بله، عدم‌قطعیت وجود دارد؛ اما صحبت از تهدیدی وجودی علیه حکومت پوتین زودهنگام است. او همچنان کنترل را در دست دارد.»

آن مقام ارشد اطلاعاتی اروپا گفت بسیاری از افراد در رأس قدرت «اکنون در مرحله پذیرش» قرار دارند؛ یعنی مشکلات رو‌به‌افزایش در میدان نبرد و اقتصاد را می‌پذیرند، اما هنوز برنامه‌ای برای مقابله با آنها ندارند. او گفت: «آنها می‌فهمند که روند نزولی است؛ اما نشنیده‌ام که بپرسند: "خب حالا باید چه کار کنیم؟"»