به گزارش اکوایران، پس از بیش از ۱۰۷ روز تنش نظامی و درگیریهای پراکنده، روند تقابل ایران و ایالات متحده وارد مرحلهای تازه از دیپلماسی شده است؛ مرحلهای که با ابتکار عمل طرفین و نقشآفرینی فعال میانجیهایی همچون پاکستان و قطر، به تدوین یک «یادداشت تفاهم اولیه» انجامید.
این تحول، نه بهعنوان یک توافق نهایی، بلکه بهمثابه چارچوبی موقت برای توقف درگیریها و مدیریت بحران قابل ارزیابی است؛ چارچوبی که همزمان تلاش دارد از گسترش جنگ در جبهههای منطقهای جلوگیری کند و مسیر را برای بازگشت تدریجی به میز مذاکره باز نگه دارد.
اهمیت این تحول بیش از آنکه در متن دقیق توافق باشد، در تغییر فاز راهبردی روابط دو طرف نهفته است. ایران و آمریکا که طی ماههای گذشته در چرخهای از اقدام و واکنش نظامی، فشارهای امنیتی و تهدیدهای متقابل گرفتار بودند، اکنون به واسطه فشارهای منطقهای، نگرانی از سرایت بحران به بازارهای انرژی جهانی و همچنین هزینههای فزاینده ادامه درگیری، به نقطهای رسیدهاند که مدیریت بحران را بر ادامه تقابل ترجیح دادهاند.
نتیجه این تغییر رویکرد، شکلگیری توافقی است که در ظاهر بر توقف فوری عملیات نظامی و بازگشایی تنگه هرمز تأکید دارد، اما در عمل بسیاری از مسائل بنیادین، بهویژه پرونده هستهای ایران، تحریمها و ترتیبات امنیتی منطقهای را به مرحلهای ۶۰ روزه و مذاکرات آتی موکول میکند.
در این میان، نقش میانجیها، بهویژه پاکستان و قطر، صرفاً تسهیلکننده نبوده، بلکه بهنوعی تنظیمکننده سرعت و مسیر مذاکرات بوده است. حضور ۱۷ ساعته هیئتهای قطری در تهران، سفرهای فشرده دیپلماتیک و تدوین نشستهای جداگانه در دوحه و سپس امضای رسمی در سوئیس، نشان میدهد که این توافق بیش از آنکه حاصل یک توافق دوجانبه کلاسیک باشد، محصول یک معماری چندلایه دیپلماتیک منطقهای و بینالمللی است.
با این حال، آنچه این یادداشت تفاهم را پیچیدهتر و در عین حال شکنندهتر میکند، شکاف عمیق میان «روایتهای طرفین» از یک سند واحد است. ایران آن را گامی در جهت تثبیت دستاوردهای امنیتی، پایان جنگ در جبهههای مختلف و تثبیت ترتیبات جدید در تنگه هرمز تلقی میکند، در حالی که روایت آمریکایی بیشتر بر مهار برنامه هستهای و اعمال اهرمهای مرحلهای در قبال ایران تأکید دارد.
این دوگانگی روایی، نشان میدهد که توافق بیش از آنکه یک پایان قطعی باشد، نوعی «آتشبس تعویقدار در سطح راهبردی» است که موفقیت یا شکست آن به نحوه اجرای تعهدات در بازه ۶۰ روزه پیشرو وابسته خواهد بود.
در سطح کلانتر، این تفاهم را میتوان تلاشی برای تبدیل یک بحران امنیتی منطقهای به یک فرآیند کنترلشده دیپلماتیک دانست؛ فرآیندی که در آن، بازگشایی تنگه هرمز بهعنوان شریان حیاتی انرژی جهانی، نقش اهرم اقتصادی و ژئوپلیتیکی را ایفا میکند و پرونده هستهای ایران همچنان بهعنوان اصلیترین گره حلنشده باقی میماند.
از این منظر، توافق کنونی نه پایان جنگ، بلکه آغاز مرحلهای است که در آن «دیپلماسی پرریسک» جایگزین «درگیری مستقیم» شده و آینده آن به میزان پایبندی طرفین، واکنش بازیگران منطقهای و توان میانجیها در مدیریت تنشها بستگی خواهد داشت.
حرکت اولین کشتی در تنگه هرمز پس از توافق
10:15 | به گزارش انتخاب، بر اساس دادههای رهگیری دریایی، نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) Disha با پرچم مالت، نخستین شناور ثبتشدهای است که پس از اعلام توافق صلح میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، از تنگه هرمز عبور کرده است.
این شناور با طول حدود ۲۹۰ متر و عرض ۴۶ متر، در زمان ثبت تصویر با سرعت حدود ۱۰ گره دریایی در مسیر جداسازی ترافیک دریایی ایران در حال حرکت بوده است.
همچنین مقصد اعلامشده کشتی Jacksonville و زمان تقریبی ورود آن ۳۰ ژوئن ثبت شده است.
استقبال رئیسجمهوری پاکستان از توافق اولیه ایران و آمریکا
09:45 | رئیسجمهور پاکستان درباره توافق میان ایران و آمریکا گفت: پاکستان به حمایت مستمر خود از گفتوگو و دیپلماسی در این دوره دشوار افتخار میکند.
به گزارش انتخاب، آصف علی زرداری، رئیسجمهور پاکستان گفت: از اعلام امضای یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران استقبال میکنم. امیدواریم این یادداشت تفاهم راه را برای دستیابی به یک توافق نهایی هموار کرده و به ایجاد پایههای صلحی پایدار و فراگیر در منطقه کمک کند.
وی افزود: پاکستان به حمایت مستمر خود از گفتوگو و دیپلماسی در این دوره دشوار افتخار میکند. این تحول همچنین گامی مهم در جهت تقویت چندجانبهگرایی و حل مسالمتآمیز اختلافات از طریق گفتوگو و احترام متقابل به شمار میرود.
او ادامه داد: امیدوارم این تلاشها به صلح، ثبات و شکوفایی بیشتر برای منطقه و جهان منجر شود.
توافق پس از ۱۷ ساعت مذاکره در تهران حاصل شد
07:30 | یک دیپلمات آگاه از روند مذاکرات به «تری یینگست»، خبرنگار فاکسنیوز، گفت که میانجیگران قطری پس از ساعتها گفتوگوی فشرده در تهران، به توافقی دست یافتهاند که میتواند مذاکرات میان ایران و آمریکا را وارد مرحله جدیدی کند.
به گفته این منبع، هیأت میانجی قطر پس از ۱۷ ساعت مذاکره فشرده، روز یکشنبه تهران را ترک کرده است.
این دیپلمات اظهار کرد: «توافقی حاصل شده و قرار است پیش از امضای رسمی آن در سوئیس و آغاز مذاکرات فنی، نشستهای مقدماتی جداگانهای با هر یک از طرفها در دوحه برگزار شود.»
بر اساس این گزارش، میانجیگران قطری روز یکشنبه با هدف نهاییسازی مفاد توافق و دریافت تضمینهای لازم درباره تعهدات دو طرف به تهران سفر کرده بودند.
این منبع همچنین اعلام کرد که نشستهای جداگانه در دوحه طی روزهای آینده برگزار خواهد شد و پس از آن، مراسم رسمی امضای توافق در تاریخ ۱۹ ژوئن در سوئیس انجام میشود.
به گفته منابع مطلع، این مرحله از مذاکرات میتواند زمینه را برای ورود به گفتوگوهای فنی و بررسی جزئیات اجرای توافق فراهم کند.
شورای امنیت نهایی شدن تفاهمنامه آمریکا و ایران را تایید کرد
07:00 | طبق گزارشها، شورای عالی امنیت ملی ایران روز یکشنبه تایید کرد که تهران و واشنگتن پس از ماهها مذاکره، تفاهمنامهای را برای پایان دادن به جنگ نهایی کردهاند.
این شورا در بیانیهای اعلام کرد که تمام عملیات نظامی در جبهههای مختلف، از جمله عملیات در لبنان، از یکشنبه شب «فوراً و برای همیشه» متوقف خواهد شد.
به گزارش فاکسنیوز، این شورا همچنین اعلام کرد که محاصره دریایی ایالات متحده علیه ایران به طور کامل و با اجرای فوری لغو خواهد شد.
این رسانه اعلام کرد که مذاکرات بر سر یک توافق نهایی جامع تنها پس از اجرای تعهدات طرف مقابل تحت توافقنامه چارچوب آغاز خواهد شد.
در این بیانیه همچنین از پاکستان و قطر به خاطر تلاشهای میانجیگرانهشان تشکر شده است.
طبق گزارشها، این توافق که قرار است در 19 ژوئن امضا شود، 60 روز بحث در مورد برنامه هستهای تهران و توافقنامه گستردهتر را آغاز خواهد کرد.
توافق اولیه تهران و واشنگتن؛ پایان جنگ، بازگشایی هرمز و سقوط قیمت نفت
09:40 | بنابه گزارش رویترز، مقامات آمریکایی و ایرانی اعلام کردند که برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به یک توافق اولیه دست یافتهاند؛ توافقی که بلافاصله واکنش بازارهای جهانی را در پی داشت و موجب کاهش قیمت نفت شد، هرچند سرنوشت برنامه هستهای ایران به مذاکرات بعدی موکول شده است.
این توافق، اگرچه هنوز در حد یک چارچوب اولیه قرار دارد، اما مهمترین پیشرفت در مسیر حل بحرانی محسوب میشود که از زمان آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، هزاران کشته برجای گذاشته و بازارهای جهانی انرژی را با نوسانهای جدی مواجه کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، عصر یکشنبه به وقت واشنگتن در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است.»
این اظهارات اندکی پس از آن مطرح شد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، از دستیابی به توافق خبر داد. پاکستان در ماههای گذشته یکی از میانجیگران اصلی مذاکرات میان تهران و واشنگتن بوده است. به گفته شریف، قرار است تفاهمنامه حاصلشده روز جمعه بهصورت رسمی در سوئیس امضا شود.
جزئیات کامل این توافق هنوز منتشر نشده است، اما نخستوزیر پاکستان اعلام کرده که این پیمان خواستار «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمام جبههها، از جمله لبنان» است.
لبنان یکی از مهمترین محورهای اختلاف در مذاکرات بوده است؛ چراکه اسرائیل و حزبالله در هفتههای اخیر درخواستهای بینالمللی برای توقف درگیریها را نادیده گرفتهاند.
در همین حال، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیهای اعلام کرد که جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، از دوشنبه شب بهطور دائمی متوقف خواهد شد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، نیز اعلام کرد که در طول یک دوره آتشبس ۶۰ روزه، مذاکرات برای دستیابی به توافقی جامعتر، از جمله در زمینه لغو تحریمها، ادامه خواهد یافت.
بر اساس گزارشهای پیشین، سرنوشت برنامه هستهای ایران نیز در مرحله بعدی مذاکرات مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این پرونده همچنان یکی از حساسترین موضوعات میان دو طرف به شمار میرود.
اسرائیل که اعلام کرده در مذاکرات میان ایران و آمریکا مشارکتی نداشته است، تاکنون واکنش رسمی به این توافق نشان نداده است.
ترامپ همچنین اعلام کرد که تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان، از روز جمعه بازگشایی خواهد شد. وی افزود که دستور پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا را نیز صادر کرده است.
رئیسجمهوری آمریکا در پیامی نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید؛ بگذارید نفت جریان یابد.»
انتشار خبر توافق، واکنش فوری بازارهای جهانی را در پی داشت. بهای نفت خام برنت در معاملات اولیه روز دوشنبه حدود ۴ درصد کاهش یافت و همزمان بازارهای سهام در آسیا با رشد قابل توجهی مواجه شدند.
شان کالو، تحلیلگر ارشد بازارهای مالی در ITC Markets، در واکنش به این تحولات گفت: «کمبود جزئیات، بهویژه درباره نحوه تضمین آزادی کشتیرانی، همچنان یک نگرانی است؛ اما در حال حاضر مانع افزایش ریسکپذیری در بازارها نشده است.»
در آمریکا نیز برخی مقامهای سابق نسبت به مفاد این توافق ابراز تردید کردهاند.
متیو میلر، سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه آمریکا در دولت جو بایدن، معتقد است که ترامپ برای دستیابی به این توافق امتیازات مهمی به ایران داده است.
او گفت: «هیچ تضمینی وجود ندارد که در نهایت به برنامه هستهای ایران رسیدگی شود، اما ایران به جهان نشان داده که میتواند اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد و در مقابل امتیازاتی از ایالات متحده دریافت کند.»
اعلام آمادگی 4 کشور اروپایی برای لغو تحریمهای هستهای ایران
03:40 | به گزارش تسنیم، چهار کشور فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایتالیا، پس از اعلام تفاهم اولیه ایران و آمریکا، بیانیه مشترکی صادر کردند:
ما آمادگی داریم در پاسخ به گامهای واضح و قابلراستیآزمایی ایران در مورد برنامه هستهایاش، تحریمهای مرتبط را لغو کنیم.
ما با گرمی از اعلام یادداشت تفاهم بین آمریکا و ایران استقبال میکنیم، این دستاورد دیپلماتیک را به ایالات متحده، دولت ایران و تمامی طرفهای درگیر از جمله پاکستان، قطر و سایر میانجیگران تبریک میگوییم.
این لحظه، فرصتی برای بازگرداندن ثبات منطقهای و تثبیت اقتصاد جهانی است.
بازگشایی فوری تنگه هرمز با آزادی ناوبری بدون قیدوشرط و بدون محدودیت، ضروری است.
ما متعهد هستیم که سهم خود را در تحقق این هدف ـ مطابق با الزامات قانون اساسی هر یک از کشورهایمان ـ ایفا کنیم، از جمله از طریق یک مأموریت کاملاً دفاعی و مستقل برای اطمینانبخشی به کشتیرانی تجاری و انجام عملیات مینروبی.
ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد.
ما آماده همکاری با آمریکا، ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای این منظور هستیم.
ما بهطور فشرده با آمریکا، ایران و شرکای منطقهای همکاری خواهیم کرد تا این فرصت را غنیمت شمرده، شتاب را حفظ کرده و به یک راهحل دیپلماتیک بلندمدت دست یابیم.
همچنین مجدداً بر حمایت کامل خود از ثبات، حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان و اهمیت یک آتشبس قوی تأکید میکنیم.
توافق ۶۰ روزه تهران و واشنگتن؛ آتشبس موقت، مذاکرات هستهای در راه
03:00 | بنابه گزارش باراک راوید، خبرنگار نزدیک به دولت ترامپ در آکسیوس، ایالات متحده و ایران بر سر چارچوبی برای تمدید آتشبس به مدت ۶۰ روز به توافق رسیدهاند و انتظار میرود مراسم رسمی امضای این تفاهمنامه روز جمعه برگزار شود. بر اساس این چارچوب، مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران نیز پس از آن آغاز خواهد شد.
این توافق از آن جهت اهمیت دارد که میتواند زمینه بازگشایی تنگه هرمز، کاهش فشار بر بازارهای جهانی انرژی و آغاز گفتوگوهای جدید درباره پرونده هستهای ایران را فراهم کند.
این یادداشت تفاهم، در صورت نهایی شدن، بزرگترین پیشرفت دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ خواهد بود و فرصتی دوماهه برای مذاکره درباره مسائل حلنشده هستهای فراهم میکند.
هدف اصلی این توافق، بازگرداندن جریان عادی کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ گذرگاهی راهبردی که پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
با این حال، بازگشایی کامل تنگه هرمز احتمالاً به زمان نیاز خواهد داشت. عملیات مینروبی، تعمیر زیرساختها و ایجاد تضمینهای امنیتی از جمله اقداماتی است که باید پیش از بازگشت کامل ترافیک دریایی به سطح پیش از جنگ انجام شود.
اعلام توافق پس از ۱۰۷ روز جنگ
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، روز یکشنبه از دستیابی به توافق چارچوبی برای بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات هستهای پس از ۱۰۷ روز جنگ خبر داد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، نیز ساعاتی بعد اعلام کرد که واشنگتن محاصره دریایی خود را لغو خواهد کرد و در مقابل، ایران تنگه هرمز را بازگشایی میکند. به گفته او، مذاکرات دقیقتر درباره پرونده هستهای نیز در ادامه انجام خواهد شد.
قرار بود این توافق روز یکشنبه با میانجیگری پاکستان و قطر بهصورت الکترونیکی امضا شود، اما تا زمان انتشار گزارش مشخص نشده بود که این امضا انجام شده است یا خیر.
مقامهای پاکستانی و ایرانی اعلام کردهاند که مراسم رسمی امضای توافق روز جمعه در سوئیس برگزار خواهد شد.
ترامپ نیز در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که بازگشایی تنگه هرمز پس از امضای توافق و با هدف اجرای عملیات مینروبی آغاز خواهد شد.
در همین حال، شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیهای اعلام کرد: «جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، از امشب بهصورت فوری و دائمی پایان خواهد یافت.»
در این بیانیه تأکید شده است که مذاکرات درباره توافق نهایی تنها پس از اجرای تعهدات طرف مقابل بر اساس مفاد یادداشت تفاهم آغاز خواهد شد.
محورهای اصلی توافق
بر اساس این چارچوب، ایران و آمریکا طی یک دوره ۶۰ روزه درباره موضوعات هستهای، از جمله سطح غنیسازی اورانیوم و نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم با غنای بالا مذاکره خواهند کرد.
همچنین ایالات متحده موضوع کاهش تحریمها و آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران را بررسی خواهد کرد؛ هرچند اجرای این اقدامات به میزان پایبندی تهران به تعهدات توافق وابسته خواهد بود.
آتشبس مورد توافق، درگیری میان اسرائیل و حزبالله در لبنان را نیز در بر میگیرد؛ جبههای که در روزهای اخیر بار دیگر شاهد تنش و تبادل آتش بوده است.
این توافق در حالی حاصل شده که ساعات پایانی مذاکرات با تنشهای قابل توجهی همراه بود. اسرائیل تنها چند ساعت پیش از زمان مورد انتظار برای امضای توافق، اهدافی را در بیروت هدف قرار داد؛ اقدامی که موجب شد ایران تهدید به خروج از روند توافق کند.
به گفته مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، ایران نیز مقدمات انجام یک عملیات علیه اسرائیل را فراهم کرده بود.
در این میان، مذاکرهکنندگان آمریکایی به همراه میانجیهای قطری و پاکستانی تلاش کردند از وقوع حمله احتمالی ایران جلوگیری کنند؛ حملهای که میتوانست با واکنش شدید اسرائیل همراه شود و کل روند توافق را از مسیر خارج کند. در نهایت، تهران از انجام این اقدام صرفنظر کرد.
ترامپ پس از اعلام توافق در شبکه «تروث سوشال» نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است. به همه تبریک میگویم. بدینوسیله اجازه کامل بازگشایی رایگان تنگه هرمز و همزمان با آن، رفع فوری محاصره دریایی ایالات متحده را صادر میکنم. کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید.»
دقایقی پیش از آن نیز شهباز شریف در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشته بود: «توافق صلح میان ایالات متحده و ایران حاصل شده است و هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، را اعلام کردهاند.»
ونس: در مراسم امضای توافق با ایران حضور خواهم داشت
02:40 | به گزارش ایرنا، جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا در گفتوگوی تلفنی کوتاهی با شبکه فاکس نیوز، گفت: «فکر میکنم هنوز در حال هماهنگ کردن جزئیات مربوط به افرادی هستیم که در مراسم امضا حضور خواهند داشت. من قطعاً قصد دارم آنجا باشم، اما این احتمال وجود دارد که خود رئیسجمهوری نیز در مراسم حضور داشته باشد.
سازمان سرویس مخفی آمریکا معمولا به دلایل امنیتی و همچنین حفظ تداوم جانشینی در قدرت، حضور همزمان رئیسجمهوری و معاون رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا را بهویژه در رویدادهای بینالمللی توصیه نمیکند.
معاون رئیسجمهور آمریکا در ادامه مصاحبه با فاکس نیوز توافق حاصلشده با ایران را «لحظهای بزرگ برای ایالات متحده آمریکا» توصیف کرد، اما در عین حال گفت که هنوز راه زیادی برای اجرای کامل آن باقی مانده است.
معاون ترامپ گفت: نمیخواهم بگویم که همه از فردا دست در دست هم میگذارند و سرود صلح میخوانند. یاد گرفتن راههای صلح کمی زمان میبرد، اما فکر میکنم امشب یک گام بسیار بسیار بزرگ برداشتیم.
او ادامه داد این توافق بر سه محور اصلی استوار است. محور نخست «بازگشایی فوری تنگه هرمز و همچنین لغو محاصره دریایی اعمالشده علیه ایران» است.
ونس افزود: دومین محور، تضمین این موضوع است که ایران هرگز به دنبال دستیابی، تامین یا خرید سلاح هستهای نخواهد رفت.
به گفته معاون رئیسجمهور آمریکا، سومین محور نیز پایبندی به تعهدات و اجرای مفاد توافق است.
ونس تاکید کرد: «برای روشن شدن موضوع، این توافق تنها در صورتی عملی خواهد شد که ایران به وعدههای خود عمل کند.»
او همچنین بر پیامدهای مثبت اقتصادی این توافق برای شهروندان آمریکایی تاکید کرد؛ شهروندانی که طی ماههای گذشته با افزایش بهای سوخت روبهرو بودهاند.
