به گزارش اکوایران، ایالات متحده و ایران روز چهارشنبه متن یک توافق موقت را که رؤسای جمهور دو کشور برای پایان دادن به جنگ امضا کردهاند منتشر کردند؛ توافقی که همزمان با آن، رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، هشدار داد اگر ایران به تعهدات خود پایبند نباشد، حملات را از سر خواهد گرفت.
تفاهم ورسای؛ از محتوا چه میدانیم؟
به گزارش خبرگزاری رویترز، ایالات متحده و ایران روز چهارشنبه متن توافق موقتی را که رؤسای جمهور دو کشور برای پایان دادن به جنگ امضا کردهاند منتشر کردند. توافق در حالی اعلام شد که ترامپ تهدید کرد در صورت عدم پایبندی ایران به تعهداتش، حملات نظامی را از سر خواهد گرفت و مقامهای ایرانی را هدف قرار خواهد داد.
ترامپ که در نشست گروه هفت در فرانسه حضور داشت، همچنین از یکی از توجیهات اصلی خود برای آغاز جنگ عقب نشست و گفت: «منصفانه نیست که ایران موشکهای بالستیک نداشته باشد.» این در حالی است که او پیشتر وعده داده بود این توانمندی را بهطور کامل از بین ببرد.
دونالد ترامپ در حال امضای یادداشت تفاهم میان ایران و ایالات متحده در کاخ ورسای فرانسه/عکس از صفحه یوتیوب کاخ سفید
ترامپ در یک کنفرانس خبری گفت: «اگر توافق را نقض کنند، بهشدت آنها را بمباران خواهیم کرد. من نمیخواهم چنین شود؛ میخواهم به توافق پایبند بمانند.» او همچنین ایرانیان را «مردم باهوش» توصیف کرد؛ درحالیکه مذاکرهکنندگان دو کشور طی ۶۰ روز آینده برای دستیابی به یک آتشبس دائمی تلاش خواهند کرد. ترامپ ابراز امیدواری کرد که این روند به صلح در خاورمیانه و کاهش قیمت نفت منجر شود.
مقامات تهران درحالیکه از این توافق استقبال میکردند، به این تهدیدهای جدید پاسخی ندادند. همزمان، تصاویری منتشر شد که گفته میشود نخستین توافق امضاشده میان یک رئیسجمهور آمریکا و یک رئیسجمهور ایران از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹ است.
این توافق، آتشبسی را که در ماه آوریل اعلام شده بود، برای ۶۰ روز دیگر تمدید میکند؛ از جمله در لبنان، تا دو طرف فرصت مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی را داشته باشند. مقامهای آمریکایی و ایرانی اعلام کردند که دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان این یادداشت تفاهم را بهصورت دیجیتال و به دو زبان فارسی و انگلیسی امضا کردهاند.
وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرد که توافق از روز چهارشنبه اجرایی شده است. ترامپ درست پیش از شرکت در ضیافت شام رسمی با امانوئل مکرون در کاخ ورسای این سند را امضا کرد؛ همان مکانی که پیمان ورسای، پایان رسمی جنگ جهانی اول، در آن به امضا رسیده بود.
این یادداشت تفاهم شامل موارد زیر است:
- پایان فوری جنگ در تمامی جبههها، از جمله لبنان؛
- ازسرگیری کامل رفتوآمد دریایی در تنگه هرمز «بدون دریافت هیچگونه عوارض»؛
- پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا؛
- لغو تحریمهای آمریکا علیه ایران؛
- آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران؛
- ایجاد صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران پس از جنگ.
اکوایران: در حالی که مفاد توافق میان تهران و واشنگتن هنوز به طور رسمی منتشر نشده، گفته می شود قرار است ایران در ازای باز شدن تنگه هرمز و تکرار تعهد خود مبنی بر عدم دستیابی به سلاح هستهای، مزیتیهای اقتصادی قابل توجهی دریافت کند.
قیمت نفت روز چهارشنبه بار دیگر کاهش یافت؛ زیرا بازارها انتظار دارند با بازگشایی تنگه هرمز، عرضه نفت افزایش یابد. نفت برنت به کمتر از ۸۰ دلار رسید که پایینترین سطح آن از آغاز جنگ بود. البته پس از تهدیدهای جدید ترامپ، بخشی از این کاهش جبران شد.
عقبنشینیهای ترامپ
ایران در این توافق متعهد شده است که به سمت ساخت سلاح هستهای نرود؛ تعهدی که تهران دهههاست بر آن تأکید میکند. همچنین ایران پذیرفته است ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی در داخل کشور رقیقسازی کند. ترامپ خواهان انتقال این ذخایر به خارج از ایران بود، اما تهران این درخواست را رد کرد.
با وجود لحن تهاجمی ترامپ، به نظر میرسد او به بخش اندکی از اهداف اعلامشده خود از جنگ دست یافته است؛ درحالیکه ایران بیش از گذشته به لغو تحریمها و دریافت میلیاردها دلار منابع مالی نزدیک شده است.
در این توافق:
- حکومت جمهوری اسلامی همچنان پابرجا مانده است؛
- ذخایر اورانیوم با غنای بالا تسلیم نشدهاند؛
- توان موشکی بالستیک ایران از بین نرفته است؛
- حمایت ایران از گروههای ضداسرائیلی مانند حزبالله لبنان نیز متوقف نشده است.
ترامپ عملاً از وعده فوریه خود مبنی بر نابودی کامل موشکهای ایران و «ویران کردن صنعت موشکی آن» عقبنشینی کرد. او در پاریس به خبرنگاران گفت: «میگویم اگر کشورهای دیگر موشک دارند، کمی ناعادلانه است که آنها اصلاً نداشته باشند.»
تردید درباره مراسم امضا در سوئیس
رهبران گروه هفت در نشست خود در شهر اویان-له-بن فرانسه از توافق استقبال کردند. آمریکا پیشتر اعلام کرده بود که قرار است روز جمعه مراسم رسمی امضای توافق در خاک سوئیس برگزار شود؛ اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفتوگو با شبکه خبر صداوسیما این موضوع را زیر سؤال برد و گفت: «از آنجا که دو رئیسجمهور پیشتر توافق را امضا کردهاند، هیچ مراسم امضایی در سوئیس برگزار نخواهد شد.»
دونالد ترامپ هنگام ورود به کاخ ورسای، در ورسای فرانسه، روز چهارشنبه ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، مورد استقبال امانوئل مکرون و بریژیت مکرون، بانوی اول، قرار میگیرد/عکس از آسوشیتدپرس
سران اروپایی نگرانیهای آمریکا درباره برنامه هستهای ایران را با واشنگتن مشترک میدانند، اما هرگز از تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ بدون مجوز سازمان ملل حمایت نکردند. آنها همچنین نگراناند که ایران با مقاومت در برابر حملات آمریکا و حفظ کنترل بر تنگه هرمز، نفوذ و قدرت چانهزنی بیشتری به دست آورده باشد.
سران فرانسه، آلمان، بریتانیا، ژاپن، ایتالیا، کانادا و آمریکا در بیانیهای مشترک خواستار آتشبس فوری در لبنان شدند. یادداشت تفاهم آمریکا و ایران نیز توقف درگیریها میان اسرائیل و حزبالله را پیشبینی کرده است؛ درگیریهایی که هزاران کشته و بیش از یک میلیون آواره برجای گذاشتهاند؛ بااینحال، اگرچه از زمان توافق روز یکشنبه شدت درگیریها کاهش یافته، اما جنگ کاملاً متوقف نشده است. اسرائیل که در مذاکرات حضور نداشت و همچنان بخشهایی از جنوب لبنان را در اشغال خود دارد، میگوید حق استفاده از زور را برای خود محفوظ میداند.
ترامپ از نتانیاهو انتقاد کرد
ترامپ روز چهارشنبه به شکلی نسبتاً ملایم از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، انتقاد کرد؛ کسی که تلاش کرده اسرائیل را از توافق آمریکا و ایران فاصله دهد. اختلاف میان دو مقام عمدتاً بر سر لبنان است. آمریکا خواهان توقف درگیریهاست، اما اسرائیل همچنان بر ادامه فشار نظامی بر حزبالله تأکید دارد.
مردی که پس از اعلام توافق اولیه آتشبس میان ایالات متحده و ایران به روستای خود بازمیگردد، درحالیکه بر روی آوارهای خانه ویرانشده خود در شهر نبطیه، جنوب لبنان، ایستاده است، علامت پیروزی نشان میدهد. ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶/عکس از آسوشیتدپرس
ترامپ به خبرنگاران گفت: «نتانیاهو آدم خوبی است، فقط گاهی کمی بیش از حد هیجانزده میشود.» او افزود: «ما درباره لبنان یک اختلاف کوچک داریم. من میگویم میتوانی کمی نرمتر عمل کنی، بی بی.» ترامپ با استفاده از لقب نتانیاهو ادامه داد: «لازم نیست هر بار که یکی از نیروهای حزبالله وارد ساختمانی میشود، کل آن ساختمان را خراب کنید.»
رسانههای دولتی لبنان از حملات هوایی و توپخانهای تازه اسرائیل به چندین شهرک در جنوب این کشور در طول روز چهارشنبه خبر دادند. منابع امنیتی لبنان نیز اعلام کردند حزبالله دو حمله پهپادی علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان انجام داده است، هرچند این گروه مسئولیت آن را رسماً بر عهده نگرفت. اسرائیل بعداً اعلام کرد که در نتیجه دو حمله پهپادی حزبالله در جنوب لبنان، پنج نظامی اسرائیلی زخمی شدهاند.
عدول ترامپ از وعدههای خود؟
باراک راوید خبرنگار آکسیوس در یادداشتی پیرامون این یادداشت تفاهم نوشت: ترامپ به توافقی با ایران تن داد که از وعدههایش فاصله دارد. رئیسجمهور ترامپ روز چهارشنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی یکساعته از توافق خود با ایران دفاع کرد؛ اما همزمان به نظر میرسید معیارهای موفقیت مورد نظر خود را پایین آورده و هشدار داد که اگر مذاکرات هستهای شکست بخورد، ممکن است بار دیگر ایران را بمباران کند.
مسعود پزشکیان هنگام بازدید از نمایشگاه دستاوردهای هستهای ایران، به سخنان محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، گوش میدهد. تهران، ایران، ۹ آوریل ۲۰۲۵/عکس از دفتر ریاستجمهوری ایران
ترامپ طی دو ماه گذشته در پی دستیابی به توافقی بود که جنگ را پایان دهد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و بازارهای جهانی انرژی را به ثبات برساند. این توافق احتمالاً به آن اهداف دست خواهد یافت. اما برخی منتقدان ترامپ استدلال میکنند که دادن امتیاز صرفاً برای بازگشت به وضعیت پیش از جنگ، نشان میدهد خود جنگ یک اشتباه پرهزینه بوده است.
ترامپ پیش از آغاز جنگ و حتی در روزهای نخست آن، شرایطی بسیار بلندپروازانه برای هرگونه توافق موفق با ایران مطرح کرده بود. این شرایط شامل «تسلیم کامل» ایران و برچیده شدن کامل برنامه هستهای آن بود؛ بدون هیچگونه غنیسازی، بدون موشکهای بالستیک و بدون تأمین مالی نیروهای مورد حمایت در منطقه. ترامپ حتی خواهان آن بود که در انتخاب رهبر نیز نقش داشته باشد.
اما یادداشت تفاهم (MOU) که ترامپ روز چهارشنبه آن را امضا کرد و مقامهای ارشد دولت آمریکا سرانجام متن کامل آن را در گفتوگو با خبرنگاران منتشر کردند، توافقی بهمراتب محدودتر و متواضعانهتر است.
نقطه اختلاف
راوید در همین یادداشت ادامه میدهد: در این توافق موارد زیادی وجود دارد که منتقدان میتوانند به آن حمله کنند. در توافق فقط از ایران خواسته شده است که تنگه هرمز را برای ۶۰ روز بدون محدودیت باز نگه دارد؛ موضوعی که احتمال اعمال عوارض یا محدودیتهای بعدی را منتفی نمیکند. یک مقام ارشد آمریکایی به خبرنگاران گفت چنین اتفاقی رخ نخواهد داد، زیرا کشورهای حوزه خلیج فارس هرگز توافقی را که اجازه چنین کاری بدهد، امضا نخواهند کرد.
یادداشت تفاهم همچنین خواستار تدوین طرحی برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت بازسازی ایران شده است. ترامپ تأکید کرد که آمریکا هیچ پولی به این صندوق نخواهد پرداخت و مقامهای آمریکایی توضیح دادند که منظور بیشتر فراهم شدن زمینه سرمایهگذاریهای احتمالی پس از توافق هستهای است؛ برای مثال اجازه دادن به امارات متحده عربی برای ساخت یک نیروگاه در ایران.
با وجود ادعای دولت آمریکا مبنی بر اینکه این توافق کاملاً مبتنی بر اصل «پاداش در برابر عملکرد» است، متن سند نشان میدهد تا زمانی که مذاکرات ادامه داشته باشد، ایران از معافیتهای تحریمی برای فروش آزادانه نفت برخوردار خواهد بود. مقامهای آمریکایی مدعی شدند که آثار عملی این مسئله محدود خواهد بود، زیرا ایران هماکنون نیز نفت خود را به چین صادر میکند.
در یادداشت تفاهم هیچ اشارهای به موشکهای بالستیک ایران یا حمایت تهران از سازمانهای و گروههای مورد حمایت خود در منطقه نشده است؛ این در حالی است که ترامپ از دوره نخست ریاستجمهوری خود اصرار داشت هر توافقی با ایران باید این موضوعات را نیز در بر گیرد. ترامپ گفت: «آنها باید تا حدی موشک داشته باشند، چون دیگران هم دارند. مشکل اصلی موشکها نیستند.»
«توافق مبتنی بر اعتماد متقابل؟»
یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرد که نشست روز جمعه در سوئیس میان هیأتی آمریکایی به ریاست معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، و هیأتی ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، برای ورود به مذاکرات هستهای «بسیار تعیینکننده» خواهد بود.
این مقام ادعا کرد که درباره امتیازهای هستهای مورد نظر آمریکا از سوی ایران، نوعی «توافق مبتنی بر اعتماد متقابل» حاصل شده و واشنگتن ظرف «چند روز یا چند هفته» خواهد فهمید که آیا تهران واقعاً قصد اجرای آن را دارد یا نه.
برخی اعضای ارشد تیم ترامپ، از جمله جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، بهشدت نسبت به آمادگی ایران برای اجرای چنین تعهداتی تردید دارند. این مقام آمریکایی افزود: «اگر به این نتیجه برسیم که آنها فقط وقتکشی میکنند و ما را سر میدوانند، خیلی سریع این روند را متوقف خواهیم کرد و با شدت بسیار بیشتری فشارها را بر آنها افزایش خواهیم داد.»
انتقاد شماری از جمهوریخواهان از متن تفاهم
باراک راوید در یادداشتی دیگر در وبگاه آکسیوس مینویسد که توافق موقت دونالد ترامپ با ایران با واکنش منفی برخی جمهوریخواهان مواجه شده است؛ منتقدانی که معتقدند این توافق میلیاردها دلار از پول مالیاتدهندگان آمریکایی را هدر میدهد و همزمان محدودیت چندانی بر برنامه هستهای تهران اعمال نمیکند.
بیل کسیدی، سناتور جمهوریخواه، که از معدود منتقدان ترامپ در حزب جمهوریخواه به شمار میرود و اخیراً در انتخابات مقدماتی برای کسب سومین دوره حضور در سنا شکست خورده است، این یادداشت تفاهم را «بدترین اشتباه سیاست خارجی در چند دهه اخیر» خواند. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ریگان در گور خود آرام و قرار ندارد.»
کسیدی با اشاره به رونالد ریگان، رئیسجمهور پیشین آمریکا که در میان محافظهکاران جایگاه نمادین دارد، افزود: «بلندپروازیهای هستهای ایران مهار نشده است و ایران آموخته که تهدید به بستن تنگه هرمز مؤثر است و بدون تردید در آینده نیز از این اهرم استفاده خواهد کرد.» او ادامه داد: «حالا ایران بر اساس این توافق میتواند زیرساختهای کاملاً جدیدی بسازد.»
بیل کسیدی، سناتور آمریکایی، پس از انتقاد از توافق میان ایران و دولت ترامپ، تالار سنا را در واشنگتن دیسی، ایالات متحده، در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ ترک میکند/عمس از خبرگزاری رویترز
توماس مَسی، سناتور جمهوریخواه از کنتاکی که اخیراً در رقابت مقدماتی در برابر نامزد مورد حمایت ترامپ، اد گالرین، شکست خورد، از گنجاندن طرح کمک ۳۰۰ میلیارد دلاری در توافق انتقاد کرد. او مدعی شد این رقم پنج برابر بودجهای است که کنگره آمریکا سالانه برای جادهها و پلها اختصاص میدهد.
نیکی هیلی، سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل در دولت نخست ترامپ، نیز تعهد واشنگتن برای کمک به بازسازی ایران پس از جنگی که نزدیک به چهار ماه به طول انجامید را زیر سؤال برد. هیلی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این نظام شعار مرگ بر آمریکا سر میدهد، نیروهای ما را میکشد و تلاش میکند آمریکاییها را در خاک ایالات متحده ترور کند.» او افزود: «آنها معتقدند نابودی ما یک وظیفه است. حالا ما قصد داریم میلیاردها دلار را آزاد کنیم و تحریمها را برداریم، با این وعده که پول بیشتری نیز در راه خواهد بود.»
مایک پنس، معاون اول ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری او، روز چهارشنبه گفت که یادداشت تفاهم آمریکا و ایران: «بوی همان سیاست مماشاتی را میدهد که دولت ما در توافق هستهای اوباما با ایران رد کرده بود.» پنس گفت ایالات متحده باید به دنبال توافقی باشد که: «ایران را متعهد به برچیدن برنامه هستهای، برچیدن برنامه موشکی، پایان دادن به حمایت از نیروهای مورد حمایت و بازگشایی تنگه هرمز کند.» او افزود: «اگر چنین توافقی حاصل نشود، باید اجازه دهیم نیروهای مسلح ما کار را مطابق شرایط خودمان به پایان برسانند.»
تد کروز از تگزاس از مقایسه این یادداشت تفاهم با توافق دوران اوباما دفاع نکرد، اما نسبت به اختصاص منابع مالی به ایران ابراز نگرانی کرد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «میخواهم از رئیسجمهور بخواهم این پیروزی را از دست ندهد؛ ما توان نظامی ایران را نابود کردهایم و نباید هزینه بازسازی آن را تأمین کنیم.»
ترجیح قضاوت بازارها به قضاوت مشاوران؟
شبکه خبری سیانان در یادداشتی پیرامون امضای یادداشت تفاهم مینویسد: توافق ایرانِ ترامپ شاید بینتیجه از آب درآید، اما او به آنچه میخواهد میرسد.
دونالد ترامپ ماه گذشته اصرار داشت که هنگام مذاکره با ایران به وضعیت مالی آمریکاییها فکر نمیکند؛ اما اکنون بهوضوح نظرش تغییر کرده است. ترامپ روز چهارشنبه در دفاع از توافقی که به باور منتقدانش برای پایان دادن به جنگ بهشدت ناقص و پرایراد است، گفت: «نمیخواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم. اگر این وضعیت ادامه پیدا میکرد، چنین چیزی ممکن بود رخ دهد.»
این اظهارنظر ترامپ در فرانسه، لحظهای افشاگرانه بود. این سخنان نشان میدهد که او تحت فشار سیاسی، اغلب به دنبال مزیتهای کوتاهمدت میرود و از فرسایش راهبردی بلندمدت فاصله میگیرد. همچنین نشاندهنده احترام عمیق او به قضاوت بازارهاست؛ همان بازارهایی که به گفته خودش «از همه مشاورانش، البته بهجز خودش، باهوشتر هستند.»
اما حمایت ترامپ از طرح صلحی که یکی از سناتورهای جمهوریخواه گفته است باعث شده «رونالد ریگان در گور خود از شدت ناراحتی آرام و قرار نداشته باشد»، ممکن است موقعیت آمریکا را در آستانه مذاکرات حساس ۶۰ روزهای که میتواند سرنوشت برنامه هستهای ایران را تعیین کند، تضعیف کند.
توافقی که اهرمهای فشار آمریکا را تضعیف میکند
توافقی که قرار است زمینهساز آن مذاکرات باشد، گویا تقریباً تمام اهرمهای فشار آمریکا را واگذار میکند و با اعطای معافیتهای تحریمی، میلیاردها دلار درآمد را از همان ابتدا در اختیار ایران قرار میدهد. به همین دلیل، این توافق ممکن است به تصویر ذهنیای که خود ترامپ از خویش بهعنوان «بزرگترین معاملهگر جهان» ساخته است لطمه بزند؛ تصویری که او را از تلویزیون واقعنما به کاخ سفید رساند.
پس چرا چنین توافقی را پذیرفت؟
ترامپ هفتهها تلاش کرد ایران را با بمباران وادار به تسلیم کند. او تهدیدهای شدیدی درباره نابودی تمدن ایران مطرح کرد. هنگامیکه دیپلماسی به بنبست خورد، هفته گذشته دوباره بمبافکنها و موشکهای آمریکایی را روانه میدان کرد؛ اما شاید هنگامی که به هزینههای جنگ پی برد، سرانجام همان چیزی را پیدا کرد که از زمان آغاز درگیری در فوریه به دنبالش بود: راهی برای خروج از جنگ.
رئیسجمهور هربرت هوور (چپ) در کنار فلورانس هاردینگ و رئیسجمهور وارن هاردینگ در یک بازی بیسبال در سال ۱۹۲۱/عکس از ویکی مدیا
گاهی ترامپ در میان انبوه سخنان پراکندهاش، صراحتی از خود نشان میدهد که در میان رؤسای جمهور آمریکا کمتر دیده میشود. او پس از نشست گروه هفت در روز چهارشنبه فاش کرد که متوجه شده بود بازار سهام هر بار که او از احتمال صلح با ایران سخن میگفت «مثل یک موشک اوج میگرفت» و هر بار که اخبار از شکست احتمالی توافق خبر میدادند، بازار «بهشدت سقوط میکرد.» او گفت: «تنها رئیسجمهوری که نمیخواستم شبیه او باشم، هربرت هوور فقید و بزرگ بود.»
ترامپ به رئیسجمهوری اشاره میکرد که بسیاری او را مسئول رکود بزرگ اقتصادی میدانند؛ بحرانی که سرمایهگذاران را نابود کرد و میلیونها آمریکایی را به فقر کشاند. البته پیامدهای جنگ ایران هنوز به آن شدت نبوده و اقتصاد آمریکا همچنان قدرتمند است؛ اما جنگ باعث جهش قیمت بنزین شد، تورم را افزایش داد و نشانههایی وجود داشت که این آثار بهسرعت میتوانند تشدید شوند.
همزمان، میزان محبوبیت ترامپ به محدوده ۳۰ درصد سقوط کرده و تبعات اقتصادی جنگ باعث شده او بیش از پیش نسبت به بحران هزینههای زندگی که بسیاری از رأیدهندگان با آن دستوپنجه نرم میکنند، بیتفاوت به نظر برسد؛ موضوعی که او بار دیگر آن را تبلیغات دموکراتها خواند.
پیامدهای راهبردی بالقوه توافق ایران
استدلال ترامپ برای پایان دادن به جنگ از بسیاری جهات قابل توجه است.
این موضع، منتقدانی را تقویت خواهد کرد که معتقدند رئیسجمهور با اظهارات مختلف خود درباره جنگ، بهویژه در روزهای نخست هفته، عمداً سعی میکرد بر بازار سهام اثر بگذارد و قیمت نفت را کاهش دهد؛ اما مسئله مهمتر این است که اظهارات او عملاً برداشت راهبردی ایران را تأیید میکند؛ این برداشت که هزینههای جنگ برای آمریکا پس از فروکش کردن موج اولیه حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، بیش از آن چیزی خواهد بود که جامعه آمریکا بتواند تحمل کند.
به این ترتیب، برگ برنده جدید تهران، یعنی توانایی بستن صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، اکنون حتی قدرتمندتر از گذشته شده است. ترامپ روز چهارشنبه هشدار داد که اگر ایران به تعهدات خود عمل نکند، «روی سرشان بمب خواهیم ریخت.»
اما واقعیت این است که هفتهها جنگ هوایی فشرده نه به تغییر رژیم منجر شد و نه جمهوری اسلامی را مجبور به پذیرش توافقی کرد که به نفع واشنگتن باشد. از این رو، تهران ممکن است به این نتیجه برسد که ترامپ برای اجرای خواستههایش حاضر نیست خطر سقوط بازار سهام و جهش قیمت نفت را بپذیرد.
افزون بر این، تهدید دوباره به بمباران ایران ظاهراً با نخستین بند یادداشت تفاهم در تناقض است؛ بندی که دو طرف را از «تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر» منع میکند.
در مراحل اولیه جنگ، ترامپ تا حدی تحت تأثیر انتقاد سناتورهای جمهوریخواهی قرار داشت که معتقد بودند او در برابر ایران بیش از حد نرمش نشان داده است؛ اما اکنون که یادداشت تفاهم امضا شده، عقبنشینی از آن یا تغییر مفادش برای او دشوارتر خواهد بود.
