به گزارش اکوایران، در پی چند دور درگیری و تشدید تنشهایی که آتشبس و توافق را تا لبه فروپاشی پش برد، برخی رسانهها مدعی شدند که تهران و واشنگتن توافق کردهاند که درگیریها را متوقف کنند.
توافق بر سر توقف درگیری
یک مقام ارشد آمریکایی به باراک راوید، گزارشگر آکسیوس، گفته ایالات متحده و ایران توافق کردند که حمله به یکدیگر را متوقف کنند، چرا که دو طرف قصد دارند روز سهشنبه در پایتخت قطر برای حل اختلاف خود بر سر تنگه هرمز دیدار کنند. این در حالی است که تنها 11 روز از امضای توافق توسط هر دو طرف گذشته و در حال حاضر با حملات مجدد هر دو طرف و تهدید رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، برای از سرگیری جنگ و «تکمیل کار،» در وضعیت متزلزلی قرار دارد.
اکوایران: زبان مبهم تفاهمنامه ایران و آمریکا، تلاشها برای برقراری توافق دائمی را دچار اختلال میکند.
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی: «ما تصمیم گرفتیم تمام فعالیتهای تهاجمی را متوقف کنیم». یک مقام آمریکایی دیگر به آکسیوس گفت که هر دو طرف «فعلاً» از موضع خود عقبنشینی خواهند کرد و «کشتیها میتوانند آزادانه تردد کنند» زیرا قرار است مذاکرات فنی ادامه یابد.
به گفته یک منبع آگاه از مذاکرات، در ابتدا قرار بود مذاکرات روز سهشنبه در سوئیس با موضوع برنامه هستهای ایران برگزار شود. این تشدید تنش، باعث شد که مذاکرات به محل دیگری منتقل و دوباره بر تنگه هرمز متمرکز شود. به گفته یک مقام آمریکایی و یک منبع آگاه، انتظار میرود نیک استوارت، که ریاست تیم فنی ایالات متحده را بر عهده دارد، در مذاکرات شرکت کند.
منشا اختلاف: برداشتها متفاوت
درگیری و تنشهای کنونی با تفسیرهای متضاد از یادداشت تفاهم (MOU) برای پایان دادن به جنگ - به ویژه مفاد آن در مورد تنگه هرمز - آغاز شد. طبق این یادداشت تفاهم، ایران متعهد شد که تمام تلاش خود را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه انجام دهد. در عوض، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کرد.
اعضای هیئت نمایندگی در جریان نشستی بین ایالات متحده، ایران، پاکستان و قطر در اجلاس دریاچه لوسرن در تفرجگاه بورگناستوک سوئیس، در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، در لابی حاضر شدند/ . عکس از گتی ایمیجز
همچنین ادعا شده که هیئت آمریکایی، به ریاست جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در جریان مذاکرات هفته گذشته در سوئیس، با ایران توافق کرد که یک «خط ویژه» بین ارتش ایالات متحده و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، برای هماهنگی تردد در تنگه ایجاد کند. تا روز شنبه، «خط ویژه» هنوز عملیاتی نشده بود، و این در حالی است که ایران دوباره تاکید داشته که کشتیها باید عبورومرورشان را با تهران هماهنگ کنند.
در همین شرایط، یک مقام ارشد دولت ایالات متحده در گفتوگو با سیانان، ضمن تائید توافق تهارن و واشنگتن بر سر توقف درگیریها، تاکید کرد که مذاکرات فنی در مورد یادداشت تفاهم ایالات متحده و ایران هنوز «در مسیر درست» است. این مقام با اشاره به مذاکرات اخیر در سوئیس به رهبری ونس گفت: «هیچ چیزی لغو نشده است. مذاکرات فنی در مورد اجرای تفاهمنامه برای روزهای آینده طبق برنامه در حال انجام است و کانالهای رفع اختلاف پس از اجلاس دریاچه لوسرن در حال اجرا هستند».
جدال بر سر کنترل انحصاری بر تنگه
در همین شرایط، به نوشته والاستریت ژورنال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز یک شنبه گفت که ایران طبق توافق اولیه امضا شده با ترامپ، حق انحصاری مدیریت ترافیک در تنگه هرمز را دارد و افزود که تلاش برای دور زدن اختیارات آن، خطر حملات بیشتری مانند آنچه در روزهای اخیر دیده شده است را به همراه دارد.
این اظهارات از جمله واضحترین اظهارات یک مقام ارشد بود که دلالت بر آن داشت که ایران انتظار دارد طبق توافقی که با هدف بازگشایی این آبراه استراتژیک انجام میشود، کنترل انحصاری بر تنگه داشته باشد. این اظهارات با استدلالهای آمریکا مبنی بر اینکه این توافق به ایران اجازه کنترل انحصاری نمیدهد و ناوبری باید در این آبراه بینالمللی بدون مانع باشد، در تضاد است.
قایقها در نزدیکی تنگه هرمز در سواحل عمان لنگر انداختهاند، 27 ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
این اظهارات در مورد کنترل تنگه پس از چندین روز درگیری و کشمکش با ایالات متحده صورت گرفت. تهران که میخواهد کشتیها مسیر جداگانهای را در امتداد خط ساحلی خود دنبال کنند، به کشتیها در مورد استفاده از مسیر جایگزین هشدار داده بود.
به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران: «ایران علاقه چندانی به تماشای از دست رفتن اهرم فشار خود با تغییر مسیر کشتیها به سوی آبهای عمان ندارد». این درگیریها، مالکان کشتی را نگران کرده و بازگشایی نوپای این آبراه را با تردید مواجه کرده و دستاورد کلیدی توافق اولیه ترامپ را مورد تهدید قرار میدهد. به گفته عراقچی: «مدیریت و احیای کامل ترافیک دریایی در تنگه هرمز بر عهده ایران است. هیچ کشور یا نهاد دیگری در این زمینه مسئولیت یا اختیاری ندارد».
به گفته مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، ایالات متحده حملات بیشتر به کشتیها را تحمل نخواهد کرد. او در مصاحبه با فاکس نیوز گفت: «اگر ایران برای لحظهای فکر میکند که رئیسجمهور ترامپ قرار است بنشیند و منتظر بماند، در حالی که ایران به حمله به کشتیهای بینالمللی بدون پاسخ یا به پایگاههای ما بدون پاسخ ادامه میدهد، متأسفانه اشتباه میکنند. و آنها این را در چند شب گذشته به وضوح و با صدای بلند دیدند». به گفته محمد عامرسی، متخصص امور ایران و عضو اندیشکده ویلسون: «ایالات متحده در حال آزمایش عزم ایران است». او گفت که تشدید تنش تاکنون مدیریت شده است.
توافق روی کاغذ، تنش در دریا
در همین رابطه، سیانان هم نوشت ایران و آمریکا روی کاغذ با یکدیگر توافق دارند، اما در دریا، تنگه هرمز «آشفته» است. بر اساس ان گزارش، توافق آتشبس تصریح میکند که ایران «با تمام توان خود تمهیداتی» را برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری در تنگه هرمز فراهم خواهد کرد. در واقع، تضمین عبور و مرور بدون مانع، امتیاز اصلی ایران به ایالات متحده بود.
اما برای ایران، بازگشایی تنگه به معنای واگذاری کنترل آن نیست. در یک ماده مبهم در این توافق آمده که ایران و عمان برای «تعریف مدیریت آینده» این آبراه با هم همکاری خواهند کرد و عملاً به تهران نقشی رسمی در مدیریت آن میدهند.
سپاه پاسداران مسیرهایی را که مورد تأیید تهران نیستند، «غیرقابل قبول» خوانده و محکوم کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه هشدار داد که «هرگونه مداخله یا تلاش برای ایجاد ترتیبات موازی، تنها اوضاع را پیچیدهتر، تنشها را افزایش داده و بازگشایی این آبراه حیاتی را به تأخیر میاندازد». اگر چه عراقچی «ترتیبات موازی» را مشخص نکرد، اما تعداد فزایندهای از کشتیها با طی کردن مسیر جنوبی نزدیک به ساحل عمان، سعی در فرار از کنترل ایران بر این گذرگاه داشتهاند.
مخاطرات عجیب در سه کریدور موازی
اکنون سه مسیر مجزا برای کشتیها در این کریدور باریک دریایی معرفی شده و مقامات مختلف برای سازماندهی عبور دهها کشتی از طریق این آبراه ۲۱ مایلی با یکدیگر رقابت میکنند. یک مسیر جنوبی از آبهای عمان میگذرد؛ مسیر دوم که قبل از جنگ استفاده میشد، از وسط تنگه عبور میکند؛ و مسیر سوم که در شمالتر قرار دارد، توسط ایران کنترل میشود. این امر، اپراتورهای کشتی را با انتخاب دشواری در انتخاب مسیر مواجه میکند.
سه مسیر ترانزیتی در تنگه هرمز/ منبع: بیبیسی
به گفته دیمیتریس مانیاتیس، مدیرعامل شرکت مشاوره ریسک دریایی ماریسکس: «همه این موارد برای پیمایش ایمن در آن آبها بسیار گیجکننده است و محیط فعلی بسیار خطرناک است». اما شواهد فزایندهای وجود دارد که اپراتورها آماده استفاده از مسیر عمان هستند. به گفته تحلیلگران اطلاعات دریایی ویندوارد، روز پنجشنبه، ۱۸ کشتی به داخل و ۴۵ کشتی به خارج از تنگه هرمز عبور کردند. این شرکت اعلام کرد که بیش از نیمی از کشتیهایی که خلیج فارس را ترک کردند، از مسیر جنوبی نزدیک به عمان استفاده کردهاند. به گفته سرویس ردیابی کشتی مارین ترافیک، چندین کشتی تجاری بزرگ روز یکشنبه از مسیر جنوبی به سمت بنادر خلیج فارس استفاده کردند - از جمله دو نفتکش و دو کشتی حامل گاز مایع. یک کشتی کانتینری نیز از همین مسیر از تنگه عبور کرد.
با این وجود، عدم شفافیت در مورد اینکه کدام مسیر باید انتخاب شود، تلاشها برای بازگشت تجارت در این آبراه به سطح قبل از جنگ را پیچیده میکند. شرکتهای کشتیرانی میگویند ممکن است آنچه مورد توافق مقامات ایران و آمریکا باشد، در دریا اعمال نشود. در واقع، کریدورهای مورد رقابت آنها را گیج کرده و مجبورشان کرده نه تنها در آبهای خطرناک - که با تهدید مینهای دریایی، پهپادهای هوایی و قایقهای گشتی سپاه پاسداران روبرو هستند - حرکت کنند، بلکه با جریانهای سیاسی پیچیده در سراسر تنگه نیز مواجه شوند.
اگر کشتیها مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند، در معرض خطر حمله قرار میگیرند. اگر به خواستههای سپاه پاسداران عمل کنند و از مسیر ایران استفاده کنند، از خطر تحریمهای غرب در صورت فروپاشی توافق میترسند. به گفته مانیاتیس: «کشتیها میخواهد از تعامل با ایرانیها اجتناب کند زیرا این ترس وجود دارد که ممکن است در آینده با خطر تحریمهای ایالات متحده مواجه شوند. آنها نسبت به دولت فعلی ایالات متحده بسیار محتاط هستند زیرا قبلاً اعلام کردهاند که هرگونه پرداخت عوارض به ایران ممکن است دلیلی برای تحریمهای ایالات متحده باشد».
به عقب بر نمیگردیم!
پس از حمله پهپادی به کشتی سنگاپوری Ever Lovely در روز پنجشنبه، سازمان بینالمللی دریانوردی عملیات تخلیه هماهنگشدهای را که بیش از ۵۰۰ کشتی تجاری حامل بیش از ۱۱۰۰۰ دریانورد گرفتار در خلیج فارس را از منطقه خارج میکرد، «تا زمان کسب اطلاعات بیشتر» متوقف کرد. کارشناسان دریایی گفتند که حداقل چهار کشتی متعاقباً از این کریدور بازگشتند.
کشتیهایی در تنگه هرمز، مسندم عمان، ۱۸ ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
در طول جنگ، حق بیمه نیز به شدت افزایش یافت و صاحبان کشتی بیش از ۱ میلیون دلار برای هر کشتی حمل نفت خام بسیار بزرگ (VLCC) برای محافظت در برابر حملات پرداخت کردند. این حق بیمهها همچنان بالا هستند، اگرچه اکنون چنین حوادثی به ندرت رخ میدهند. متیو رایت، تحلیلگر ارشد حمل و نقل در کپلر، یک شرکت اطلاعاتی داده که جریانهای جهانی حمل و نقل و کالا را ردیابی میکند، به سیانان گفت: برای دریافت بیمه جهت عبور از تنگه، کشتیها باید مسیری را که انتخاب میکنند، مشخص کنند. رایت گفت: «این داستان به نقطه اول برنمیگردد، اما کاملاً روشن میکند که ما هنوز در آتشبس ۶۰ روزه هستیم، نه تضمین قطعی مبنی بر اینکه تنگه هرمز در مسیر مشخصی برای بازگشایی قرار دارد». او افزود: «اگر اختلافات تا اواسط ماه اوت حل نشود، ممکن است در نهایت شاهد استفاده از این سه مسیر به شیوهای آشفتهتر و با ایمنی کمتر باشیم».
با وجود این سردرگمی، شرکتهای ریسک دریایی همچنان با احتیاط خوشبین هستند که کشتیها پس از ماهها عدم اطمینان، سفر پرخطر خود را آغاز کردهاند، حتی اگر این به معنای پیمایش واقعیتهای سیاسی جدید تنگه با انتخاب بین مسیرهای رقیب و تحمل هزینههای بسیار بالاتر باشد.
اما همین شرکتها هشدار میدهند که شکاف آشکاری بین آنچه بین مقامات در اتاقهای مذاکره توافق شده و آنچه در واقع در تنگه اتفاق میافتد، وجود دارد. این عدم قطعیت باعث شده است که بسیاری از صاحبان شرکتهای کشتیرانی منتظر بمانند تا دورهای پایدار از عبور و مرور بدون حادثه را ببینند، قبل از اینکه به کشتیهایشان اجازه حرکت مجدد بدهند. به گفته رایت: «ما از موضع بیاعتمادی بالایی بین هر دو طرف میآییم، بنابراین این توافق گام اول خوبی است. اما بدیهی است که شکاف بزرگی بین آنچه ایالات متحده میگوید و آنچه ایرانیها میگویند وجود دارد». او افزود: «ما در یک دوره بسیار آشفته هستیم.»
