بانک تسویه حسابهای بینالمللی (BIS) در گزارش سالانه خود هشدار داد که اگر بازده سرمایهگذاریهای سنگین در حوزه هوش مصنوعی کمتر از انتظارات باشد، رونق کنونی مخارج سرمایهای میتواند به یک رکود طولانی سرمایهگذاری تبدیل شود؛ موضوعی که در کنار بازگشت فشارهای تورمی، افزایش آسیبپذیری بازارهای مالی و رشد بدهی دولتها، از مهمترین تهدیدهای پیشروی اقتصاد جهانی بهشمار میرود.
براساس گزارش BIS، اقتصاد جهانی طی یکسال گذشته با وجود شوکهای ناشی از تعرفههای تجاری، تنشهای ژئوپلیتیکی و جنگ ایران، انعطافپذیری قابل توجهی از خود نشان داده است. این نهاد معتقد است بخش مهمی از این مقاومت به سرمایهگذاری گسترده شرکتهای بزرگ فناوری در زیرساختهای هوش مصنوعی و همچنین شرایط مالی انبساطی در بازارهای جهانی بازمیگردد.
بر اساس این گزارش، پنج شرکت بزرگ رایانش ابری جهان تا پایان سال ۲۰۲۶ بیش از یک تریلیون دلار در توسعه مراکز داده، خرید نیمههادیها و زیرساختهای انرژی مورد نیاز هوش مصنوعی سرمایهگذاری خواهند کرد. این موج سرمایهگذاری نهتنها رشد سرمایهگذاری در آمریکا را تقویت کرده، بلکه از طریق افزایش تقاضا برای نیمههادیها، تجهیزات ذخیرهسازی داده و زیرساختهای دیجیتال، به رشد اقتصاد کشورهای آسیایی و تا حدی اروپا نیز کمک کرده است.
نگرانی درباره بازده سرمایهگذاریهای AI
با وجود این، BIS هشدار میدهد که خوشبینی کنونی بازارها ممکن است بیش از اندازه باشد. به اعتقاد این نهاد، اگر بازده اقتصادی پروژههای هوش مصنوعی کمتر از انتظارات سرمایهگذاران باشد، جریان تأمین مالی این پروژهها میتواند به سرعت متوقف شود و رونق فعلی مخارج سرمایهای به یک رکود طولانی سرمایهگذاری تبدیل شود؛ اتفاقی که در نهایت به سختتر شدن شرایط مالی و کاهش رشد اقتصادی منجر خواهد شد.
گزارش یادآور میشود که در طول تاریخ نیز فناوریهای تحولآفرین بارها سرمایههای عظیمی را جذب کردهاند، اما در بسیاری از موارد میزان سرمایهگذاری از بازده واقعی فراتر رفته است. توسعه کانالهای آبی در دهه ۱۸۳۰، راهآهن بریتانیا در دهه ۱۸۴۰ و حباب شرکتهای اینترنتی در اواخر دهه ۱۹۹۰ از جمله نمونههایی هستند که BIS به آنها اشاره میکند. وجه مشترک این دورهها، ظهور یک فناوری واقعی و تحولآفرین بود که در نهایت سرمایهای بیش از ظرفیت بازده اقتصادی خود جذب کرد و پس از آن با کاهش شدید سرمایهگذاری و رکود اقتصادی همراه شد.
به اعتقاد BIS، تفاوت امروز با گذشته در آن است که خانوارها و سرمایهگذاران نهادی سهم بیشتری از ثروت خود را در بازار سهام نگهداری میکنند و شرکتهای فناوری نیز برای تأمین مالی پروژههای هوش مصنوعی حجم قابل توجهی اوراق بدهی منتشر کردهاند. از این رو، هرگونه اصلاح شدید در ارزش داراییهای مرتبط با هوش مصنوعی میتواند پیامدهای گستردهتری برای ثبات مالی و اقتصاد جهانی داشته باشد.
جنگ ایران و ریسک بازگشت تورم
گزارش سالانه BIS در کنار هشدار درباره سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی، به پیامدهای اقتصادی جنگ ایران نیز پرداخته است. این نهاد معتقد است هرچند اقتصاد جهانی تاکنون در برابر این شوک مقاومت نشان داده، اما آثار اختلال در عرضه انرژی هنوز بهطور کامل نمایان نشده است.
به گفته BIS، اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز و آسیب به زیرساختهای انرژی میتواند فشارهای تورمی را برای مدت طولانیتری حفظ کند. همچنین افزایش قیمت انرژی و مواد اولیه ممکن است از طریق زنجیرههای تأمین به سایر بخشهای اقتصاد منتقل شود و روند کاهش تورم را با چالش روبهرو کند.
آسیبپذیری بازارهای مالی
BIS همچنین هشدار میدهد که بازارهای مالی همچنان خوشبینی قابل توجهی نسبت به چشمانداز اقتصاد جهانی دارند؛ موضوعی که در ارزشگذاری بالای سهام، فشردگی اسپرد اوراق اعتباری و تمایل بالای سرمایهگذاران به پذیرش ریسک قابل مشاهده است.
به اعتقاد این نهاد، این خوشبینی ممکن است باعث شده باشد بازارها ریسکهای ناشی از تورم پایدار، آسیب به زنجیرههای تأمین و احتمال کاهش بازده سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی را کمتر از واقعیت برآورد کنند.
بدهی دولتها؛ ریسک چهارم
بانک تسویه حسابهای بینالمللی در نهایت تاکید میکند که افزایش بدهی دولتها نیز به یکی از نقاط ضعف اقتصاد جهانی تبدیل شده است. رشد هزینههای بهره، کسریهای مالی بالا و نیاز روزافزون دولتها به انتشار اوراق بدهی، در صورت تداوم نرخهای بهره بالا میتواند فشار بیشتری بر بازارهای مالی وارد کند.
در مجموع، BIS معتقد است اگرچه هوش مصنوعی همچنان ظرفیت افزایش بهرهوری اقتصاد جهانی را دارد، اما بازارها نباید تنها بر سناریوی خوشبینانه تمرکز کنند. از نگاه این نهاد، بازگشت تورم، پایداری سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی، آسیبپذیری بازارهای مالی و افزایش بدهی دولتها چهار ریسک اصلی هستند که میتوانند مسیر اقتصاد و بازارهای جهانی را در سالهای آینده تحت تأثیر قرار دهند.
