به گزارش اکوایران، زمان یکی از عادلانهترین دارایی میان انسانهاست. همه روزانه ۲۴ ساعت در اختیار دارند. اما آنچه این ساعتها را از یکدیگر متمایز میکند، نحوه مصرف آنهاست. تازهترین نتایج طرح «گذران وقت» مرکز آمار ایران تصویری از زندگی روزمره شهرنشینان ارائه میدهد. این گزارش نشان میدهد زنان و مردان نه فقط شغلهای متفاوتی دارند، بلکه زندگی روزمره متفاوتی هم تجربه میکنند. این تفاوت بیش از هر جا در تقسیم کار خانگی و حضور در بازار کار خود را نشان میدهد.
بررسی الگوی کلی گذران وقت نشان میدهد از زمستان ۱۴۰۳ تا پاییز ۱۴۰۴ شهروندان ۱۵ ساله و بیشتر، به طور متوسط روزانه ۱۱ ساعت و ۴۵ دقیقه را صرف رسیدگی و خودمراقبتی، شامل خواب، غذا خوردن و مراقبتهای شخصی میکنند. پس از آن، فعالیتهای فرهنگی، فراغتی و استفاده از رسانهها با ۴ ساعت و یک دقیقه در رتبه دوم قرار دارد. خدمات خانگی بدون مزد نیز با ۲ ساعت و ۵۶ دقیقه سومین بخش بزرگ شبانهروز را تشکیل میدهد و متوسط زمان اشتغال به فعالیتهای دارای مزد تنها ۲ ساعت و ۴۸ دقیقه است. این آمار نشان میدهد بخش قابل توجهی از زمان روزانه افراد خارج از بازار کار سپری میشود.
دادههای مرکز آمار نشان میدهد الگوی گذران وقت در طول این یک سال نیز ثابت نیست. بیشترین زمان اشتغال در تابستان ثبت شده و در این فصل میانگین زمان کار به ۲ ساعت و ۵۵ دقیقه رسیده است. در مقابل، بیشترین زمان اختصاصیافته به فعالیتهای فرهنگی و فراغتی در بهار با ۴ ساعت و ۲۵ دقیقه مشاهده میشود. خدمات خانگی نیز در پاییز به بیشترین مقدار خود، یعنی ۲ ساعت و ۵۹ دقیقه، میرسد. این جابهجاییها نشان میدهد تغییر فصل، تعطیلات و شرایط کاری میتواند ریتم زندگی روزمره را نیز تغییر دهد، هرچند ساختار کلی تقسیم زمان میان زنان و مردان تقریبا بدون تغییر باقی میماند.
دو زندگی متفاوت در یک شبانهروز
ارقامی که در بالا دیدیم، میانگین کل جمعیت بود. اگر این آمار را به تفکیک زنان و مردان بررسی کنیم، تفاوتهای آشکاری به چشم میخورد. در دوره یکساله زمستان ۱۴۰۳ تا پاییز ۱۴۰۴، مردان به طور متوسط روزانه ۴ ساعت و ۵۵ دقیقه برای فعالیتهای شغلی وقت گذاشتهاند. در حالی که این رقم برای زنان تنها ۴۱ دقیقه است. در مقابل، زنان روزانه ۴ ساعت و ۴۶ دقیقه صرف خدمات خانگی بدون مزد میکنند. این رقم برای مردان فقط یک ساعت و چهار دقیقه است. به بیان دیگر، زنان در هر شبانهروز ۳ ساعت و ۴۲ دقیقه بیشتر از مردان به کارهای خانه اختصاص میدهند و مردان نیز ۴ ساعت و ۱۴ دقیقه بیشتر از زنان در فعالیتهای اقتصادی دارای مزد حضور دارند. این اختلاف، بزرگترین شکاف زمانی میان دو جنس در میان تمام گروههای فعالیت است و نشان میدهد تقسیم سنتی نقشهای خانوادگی همچنان در زندگی شهری ایران پررنگ است.
حتی زمان فراغت نیز میان زنان و مردان به طور مساوی توزیع نشده است. در دوره زمانی مشابه، مردان روزانه ۴ ساعت و ۱۵ دقیقه و زنان ۳ ساعت و ۴۸ دقیقه را صرف فعالیتهای فرهنگی، رسانهای و ورزشی میکنند. همچنین مردان اندکی بیشتر از زنان برای فعالیتهای شغلی و فراغتی زمان میگذارند، در حالی که زنان علاوه بر کار خانگی، زمان بیشتری را نیز صرف مراقبت بدون مزد از اعضای خانواده میکنند. در مقابل، تفاوت زمان اختصاصیافته به فعالیتهای داوطلبانه یا تولید کالا برای مصرف شخصی بسیار ناچیز و سهم این فعالیتها در زندگی روزمره شهروندان تقریبا صفر باقی مانده است.
جوانان؛ فراغت به جای اشتغال
در گزارش مرکز آمار، الگوی گذران وقت جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله نیز به طور جداگانه بررسی شده است. برخلاف کل جمعیت، بعد از «رسیدگی و خودمراقبتی»، بیشترین زمان این گروه سنی صرف فعالیتهای فرهنگی، فراغتی، استفاده از رسانهها و ورزش میشود. مردان ۱۵ تا ۲۴ ساله به طور متوسط روزانه ۵ ساعت و زنان این گروه سنی ۴ ساعت و ۲۶ دقیقه را به این فعالیتها اختصاص میدهند. در مقابل، کمترین زمان هر دو گروه صرف تولید کالا برای مصرف شخصی یا فعالیتهای داوطلبانه بدون مزد میشود.
این الگو نشان میدهد ورود کامل به بازار کار هنوز برای بخش بزرگی از جوانان اتفاق نیافتاده و سهم قابل توجهی از شبانهروز آنها به فراغت، رسانه و فعالیتهای ورزشی اختصاص دارد. با این حال، تفاوت جنسیتی در این گروه نیز همچنان قابل مشاهده است. زنان جوان زمان بیشتری را صرف خودمراقبتی میکنند، در حالی که مردان جوان زمان بیشتری برای فعالیتهای فرهنگی و فراغتی در اختیار دارند. بررسی گذران وقت گروههای سنی مختلف از زمستان ۱۴۰۳ تا پاییز ۱۴۰۴ نشان میدهد با افزایش سن و ورود تدریجی به بازار کار، زمان اختصاصیافته به «یادگیری» کاهش و زمان صرفشده برای فعالیتهای شغلی افزایش پیدا میکند.
به طور کلی، گزارش جدید مرکز آمار فقط درباره نحوه پر شدن ساعتهای شبانهروز نیست، بلکه تصویری از نحوه توزیع مسئولیتها در جامعه ارائه میدهد. در حالی که مردان بخش بیشتری از زمان خود را در بازار کار میگذرانند، زنان همچنان بار اصلی کارهای خانگی و مراقبتی را بر دوش دارند. بنابراین، نابرابری در درآمد یا اشتغال، پیش از آنکه در بازار کار شکل بگیرد، از همان جایی آغاز میشود که زمان روزانه افراد میان کار، خانه و فراغت تقسیم میشود.
