به گزارش اکوایران، بینتیجه ماندن تفاهم میان ایران و ایالات متحده، موج دیگری از تبادل آتشها را میان دو طرف برای پنجمین روز متوالی به دنبال داشته است. همزمان بعضی گزارشها از آماده شدن کاخ سفید برای انجام حملات گستردهتر خبر میدهد؛ هرچند این احتمال نیز وجود دارد که مطرح شدن این بحثها با هدف امتیازگیری بیشتر در میزهای مذاکره احتمالی در آینده باشد.
زمینهسازی برای حملاتی دیگر؟
سه مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتهاند موجهای اخیر حملات ایالات متحده به ایران که با هدف بازگشایی تنگه هرمز انجام شدهاند، همزمان توانمندیهای نظامی ایران را نیز هدف قرار میدهد؛ همان قابلیتهایی که آمریکا در صورت اجرای عملیاتهای پیچیدهتر علیه ایران، مایل است پیشاپیش مورد هدف قرار گرفته باشند.
اکوایران: تهران مصمم است واشنگتن را در نبرد ارادهها درگیر و ایالات متحده را متقاعد کند که زمان موقعیت ایران را تضعیف نمیکند، بلکه به تدریج قدرت چانهزنیاش را تقویت میکند.
این مقامها که به دلیل حساسیت موضوعات نظامی نخواستند نامشان فاش شود، گفتند این حملات در عمل گزینههای نظامی بیشتری را در اختیار دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، قرار میدهد. ترامپ پس از آنکه آخر هفته گذشته به طور رسمی از سرگیری درگیری با ایران را به کنگره اطلاع داد، همچنان جهان را درباره گام بعدی خود در ابهام نگه داشته است.
اکنون که جنگ ایران وارد پنجمین ماه خود شده، درگیریها همچنان ادامه دارد؛ زیرا تفاهمنامهای که قرار بود به جنگ پایان دهد و زمینه را برای دستیابی به توافق صلح فراهم کند، در عمل فروپاشیده است.
گزینههای نظامی
رویترز در ماه مارس گزارش داده بود که ارتش آمریکا در حال تدوین طرحهایی برای ایجاد گزینههای مختلف جهت استقرار نیروهای آمریکایی در سواحل ایران به منظور تأمین امنیت بهتر تنگه هرمز است. در آن زمان، مقامهای آمریکایی گفته بودند دولت ترامپ همچنین درباره اعزام نیروهای زمینی به جزیره خارک که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود، نیز گفتوگو کرده است.
دونالد ترامپ در کالج جنگ ارتش ایالات متحده در کارلایل، پنسیلوانیا، روز چهارشنبه/عکس از خبرگزاری فرانسه
چنین عملیاتی بسیار پرخطر خواهد بود، زیرا ایران میتواند از سرزمین اصلی خود، جزیره خارک را با موشکها و پهپادها هدف قرار دهد.
ترامپ روز سهشنبه گفت که در حملات قبلی به جزیره خارک به ارتش دستور داده بود تأسیسات نفتی ایران را هدف قرار ندهد. بااینحال، او همچنان گزینه تصرف این جزیره را منتفی ندانست. او در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت: «اگر بتوانیم آنها را به اندازه کافی تضعیف کنیم و عقب برانیم، این کار را انجام خواهم داد.»
ترامپ همچنین تهدید کرده است که به تأسیساتی مرتبط با برنامه هستهای ایران موسوم به «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) حمله خواهد کرد؛ مجموعهای فوقالعاده مستحکم که در اعماق زمین و در نزدیکی یکی از مراکز اصلی هستهای ایران ساخته شده است.
مارک کانسیان، افسر بازنشسته تفنگداران دریایی آمریکا و پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، گفت اینکه ترامپ آشکارا درباره گزینههایی مانند تصرف جزیره خارک صحبت میکند، دو گانه است. به گفته او، این سخنان میتواند در راستای تحت فشار قرار دادن ایران و بازگشت به روند دیپلماسی باشد؛ اما همزمان برای عملیات نظامی مناسب نیست، زیرا «ما داریم از قبل اعلام میکنیم که احتمالاً به کجا خواهیم رفت.»
پیروزیهای تاکتیکی، بنبست راهبردی
منتقدان جنگ ترامپ با ایران، از جمله شماری از اعضای کنگره آمریکا، معتقدند که اگرچه این عملیات از نظر تاکتیکی موفق بوده و بخش بزرگی از توان نظامی متعارف و زیرساختهای صنایع دفاعی ایران را هدف گرفته، اما از نظر راهبردی نتوانسته تهران را وادار به دادن امتیاز کند.
تصویر ماهوارهای یک پایانه نفتی در جزیره خارک، ایران را نشان میدهد/عکس از Planet Labs PBC از طریق رویترز
به گفته آنان، این جنگ همچنین باعث شده ایران نفوذ و اهرم بیسابقهای بر تنگه هرمز، گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت خام جهان از آن عبور میکند، به دست آورد. به گفته مقامهای آمریکایی، همین موضوع باعث شده در داخل دولت ترامپ درباره بهترین مسیر پیش رو بحثهای جدی در جریان باشد. یک مقام چهارم آمریکایی نیز گفت که پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، از حامیان تشدید عملیات نظامی علیه ایران است.
عمران بیومی، مقام پیشین پنتاگون که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت میکند، گفت اظهارات گسترده ترامپ درباره ایران در روزهای اخیر بیش از هر چیز با هدف افزایش فشار بر تهران در جریان مذاکرات و ایجاد ابهام درباره اقدامات بعدی ارتش آمریکا مطرح شده است. او گفت: «من بین سر و صداهای رسانهای و اقدامات عملی تفاوت قائل میشوم.» وی افزود: «انتظار دارم گفتوگوهایی که میان ترامپ و تیم امنیت ملی او انجام میشود، با آنچه او در فضای مجازی منتشر میکند، تفاوت قابل توجهی داشته باشد.»
تشدید تهدیدها علیه ایران
در رابطه با تشدید تنشها در درگیریها میان ایران و ایالات متحده، نشریه والاستریت ژورنال در گزارشی مینویسد که ترامپ درحالیکه همچنان دیپلماسی را گزینه مطلوب میداند، این هفته درباره گزینههایی از جمله استفاده از نیروهای زمینی و بمباران «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) توجیه شد.
نمای ماهوارهای از ورودیهای تونل در کوه کلنگ در ایران در ۳۰ ژوئن/عکس از ماهواره Vantor از طریق رویترز
مقامهای آمریکایی میگویند دونالد ترامپ پس از چندین روز دریافت گزارشها و توجیههای امنیتی از سوی دستیاران ارشد خود، به سمت گسترش عملیات نظامی آمریکا علیه ایران متمایل شده است. گزینههای مورد بررسی شامل تشدید حملات هوایی، اعزام نیروهای زمینی برای تصرف جزایر ایرانی نزدیک تنگه هرمز و بمباران یک مجموعه تونلی مستحکم موسوم به «کوه کلنگ» است که احتمال میرود برای فعالیتهای پنهانی هستهای مورد استفاده قرار گیرد.
به گفته این مقامها، ترامپ شامگاه سهشنبه در جلسهای در اتاق وضعیت کاخ سفید (Situation Room) درباره احتمال تصرف جزیره خارک و دیگر مناطق واقع در امتداد تنگه هرمز با استفاده از نیروهای آمریکایی و همچنین بمباران مجموعه تونلی کوه کلنگ، سایتی مرتبط با برنامه هستهای ایران که تاکنون هدف حملات آمریکا قرار نگرفته است، گفتوگو کرد. گسترش حملات هوایی به اهداف بیشتری در ایران، از جمله تأسیسات انرژی، نیز همچنان یکی از گزینههای روی میز است.
این جلسه یکی از چندین گفتوگوی رسمی و غیررسمی بود که ترامپ طی روزهای اخیر با مقامهای ارشد دولت، از جمله جیدی ونس معاون رئیسجمهور، پیت هگست وزیر دفاع، مارکو روبیو وزیر امور خارجه و ژنرال دن کین رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، برگزار کرده است.
بنبست دیپلماتیک
ارتش آمریکا اعلام کرد که روز چهارشنبه دو موج حمله هوایی علیه ایران انجام داده و توانایی ایران برای تهدید کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار داده است. ترامپ اندکی پس از آغاز دومین موج حملات، در یک نشست صنعتی گفت: «خواهیم دید که آیا با آنها به توافق میرسیم یا اینکه کار را یکسره میکنیم.»
خودروها در ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ در میدان انقلاب تهران، در بحبوحه آتشبس در منطقه، از کنار یک بیلبورد غولپیکر با عبارت «تنگه هرمز همچنان بسته است» عبور میکنند/عکس از خبرگزاری وانا
همزمان، ارتش آمریکا اجرای محاصره دریایی بنادر ایران را ادامه داده و روز چهارشنبه چندین کشتی را از نزدیک شدن به سواحل ایران بازگرداند. در یکی از این موارد، ارتش اعلام کرد که به دودکش یک کشتی با پرچم کوراسائو که قصد حرکت به سمت جزیره خارک را داشت، موشکهای هلفایر شلیک کرده است. به گفته ارتش، این کشتی هشدارها برای تغییر مسیر را نادیده گرفته بود و در نتیجه از کار انداخته شد.
مقامهای آمریکایی میگویند رئیسجمهور هنوز تصمیم نهایی درباره گامهای بعدی در جنگ نگرفته و چه در محافل خصوصی و چه در اظهارات علنی تأکید کرده که ترجیح میدهد اختلاف با ایران از طریق دیپلماسی حل شود؛ اما ایران تاکنون خواسته ترامپ مبنی بر تسلیم ذخایر هستهای خود را، با وجود هفتهها حملات نظامی و توافق موقتی که به تهران اجازه میداد میلیاردها دلار از محل فروش آزاد نفت درآمد کسب کند، نپذیرفته است.
این بنبست دیپلماتیک باعث شده است ترامپ از مشاورانش گزینههای جدید و شدیدتری را درخواست کند؛ گزینههایی که بتوانند ایران را وادار به تسلیم کنند یا دستکم آن را به توقف حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز متعهد سازد.
برخی مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ نسبت به اعزام نیروهای زمینی مردد است. او بارها بزرگترین تهدیدهای علنی خود، از جمله تصرف جزیره خارک و حمله به صنعت نفت ایران، را تعدیل یا پس گرفته است.
بااینحال، اگر ترامپ این طرحها را تصویب کند، جنگی که نزدیک به پنج ماه از آغاز آن میگذرد وارد خطرناکترین مرحله خود خواهد شد و آمریکا بیش از پیش درگیر بحرانی رو به گسترش در خاورمیانه میشود؛ بحرانی که احتمالاً موجب افزایش قیمت بنزین و پیچیدهتر شدن برنامه جمهوریخواهان برای انتخابات میاندورهای خواهد شد.
ترامپ در روزهای اخیر با صراحت بیشتری درباره جنگ سخن گفته و تأیید کرده است که در حال بررسی گزینههای نظامی جدید است. مقامها میگویند اگرچه او به گسترش عملیات تمایل پیدا کرده است، اما همچنان ممکن است نظرش را تغییر دهد. همچنین، مطرح کردن علنی این گزینهها میتواند تلاشی برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره باشد.
ریسک بالای انجام عملیات در ایران
حملات روز چهارشنبه پنجمین روز متوالی حملات آمریکا به ایران بود؛ حملاتی که پس از فروپاشی توافق موقت از سر گرفته شد. آن توافق، محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کرده و تحریمهای فروش نفت ایران را به حالت تعلیق درآورده بود؛ اما پس از آنکه به کشتیها در تنگه هرمز حمله شد، ترامپ پایان آتشبس را اعلام کرد، محاصره را دوباره برقرار ساخت و مجوز حملات جدید را صادر کرد.
جیدی ونس نیز در مصاحبهای که چهارشنبه از پادکست جو روگان پخش شد، گفت هدف از حملات، وادار کردن ایران به بازگشت به میز مذاکره است. او گفت: «قرار نیست فقط بمباران کنیم و باز هم بمباران کنیم. میخواهیم از قدرت نظامی بهعنوان یکی از ابزارهای متعدد خود برای حل این مشکل استفاده کنیم.»
دود پس از رهگیری یک پهپاد در ساعات اولیه بامداد سهشنبه در منامه، بحرین، به آسمان میرود/عکس از خبرگزاری رویترز
موافقت ترامپ با عملیات علیه «کوه کلنگ» یا جزیره خارک، پرریسکترین تصمیم او در طول این درگیری خواهد بود.
«کوه کلنگ» مجموعهای بسیار مستحکم از تونلهای زیرزمینی است که در دل صخرههای گرانیتی و در عمق حدود ۹۰ تا ۱۴۵ متری زیر سطح زمین ساخته شده است؛ عمقی بسیار بیشتر از تأسیسات غنیسازی نطنز و فردو که آمریکا و اسرائیل تابستان گذشته آنها را بمباران کردند. گفته میشود این مجموعه هنوز به طور کامل تکمیل نشده است.
عمق زیاد تونلهای «کوه کلنگ» باعث میشود که حتی بمبهای سنگرشکن آمریکا نیز احتمالاً نتوانند مستقیماً آنها را منهدم کنند. درحالیکه حملات آمریکا به فردو در سال ۲۰۲۵ کانالهای تهویهای را هدف قرار داده بود که مستقیماً به سالنهای زیرزمینی منتهی میشد، تصاویر ماهوارهای موجود تاکنون محل دقیق کانالهای تهویه «کوه کلنگ» را آشکار نکردهاند.
البته این به معنای آسیبناپذیر بودن این سایت نیست. از آنجا که ساختوساز در آن همچنان ادامه دارد، این مجموعه به تأمین برق، انتقال تجهیزات و حضور نیروهای فنی وابسته است و این بخشها میتوانند هدف عملیات خرابکارانه قرار گیرند.
ترامپ روز سهشنبه در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «اگر آنها هر حرکتی» برای تبدیل «کوه کلنگ» به یک سایت فعال هستهای انجام دهند، «فوراً هر کاری لازم باشد انجام خواهیم داد، اما هنوز چنین کاری نکردهاند.» او افزود: «هیچکس نمیداند که اصلاً در کوه کلنگ کاری انجام میدهند یا نه؛ فقط موضوعی است که مطرح میشود.»ترامپ همچنین گفت بمبهای سنگرشکن آمریکا «میتوانند تا عمق زیادی نفوذ کنند.»
تلاش برای تصرف جزیره خارک که مهمترین مرکز صادرات نفت ایران به شمار میرود، میتواند ضربه سنگینی به صنعت نفت ایران وارد کند، اما همزمان نیروهای آمریکایی را مستقیماً در معرض خطر قرار خواهد داد. مقامها و تحلیلگران آمریکایی هشدار میدهند که این نیروها هدفی آسان برای موشکها و پهپادهای ایران خواهند بود.
ژنرال بازنشسته تفنگداران دریایی، فرانک مکنزی، گفت آمریکا همچنان باید گزینه تصرف خارک را بررسی کند. او روز یکشنبه در برنامه فیس د نیشن شبکه سیبیاِس گفت: «این گزینهای است که باید درباره آن فکر کنیم، زیرا در اختیار داشتن بخشی از خاک ایران میتواند در مذاکرات آینده با ایران یک عامل مهم باشد.»
ترامپ همچنین در حال بررسی طرحهایی برای اشغال دیگر جزایر واقع در تنگه هرمز به منظور کمک به امنیت کشتیرانی و نابودی مواضع بهشدت نظامیشده ایران است. تحلیلگران جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را محتملترین اهداف میدانند؛ بااینحال، به گفته مقامها و کارشناسان، نیروهای آمریکایی در این جزایر نیز در برابر حملات ایران آسیبپذیر خواهند بود.
پاسخ تهران به تهدیدها
در رابطه با پاسخ ایران به افزایش لحن تهدیدآمیز کاخ سفید شبکه خبری سیانان نوشت: اگر دونالد ترامپ تهدید خود برای حمله به زیرساختهای ایران را عملی کند، ایران «تمام زیرساختهای سراسر منطقه» را نابود خواهد کرد. این هشدار را سخنگوی نظامی ایران روز پنجشنبه مطرح کرد.
ترامپ هشدار داده است که اگر تهران تا هفته آینده به میز مذاکره بازنگردد، ایالات متحده پلها و نیروگاههای برق ایران را هدف حمله قرار خواهد داد.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی نیروهای مسلح ایران، در بیانیهای که رسانه دولتی ایرنا آن را منتشر کرد، گفت اگر این تهدیدها عملی شوند، پاسخ ایران «صرفاً متناسب نخواهد بود، بلکه فراتر و شدیدتر از آن خواهد بود.» او افزود زیرساختهای منطقه «به گونهای در هم کوبیده خواهند شد که هیچ اثری از آنها باقی نماند.» ذوالفقاری همچنین گفت: «حملات ما شدیدتر، گستردهتر و ویرانگرتر از هر زمان دیگری خواهد بود.»
وی در ادامه تأکید کرد که ایران «تحت هیچ شرایطی» اجازه نخواهد داد آمریکا در تنگه هرمز «دخالت» کند و افزود: «این خط قرمز غیرقابل عبور ایران است.»
