تنگه شرودینگر؛ بازار نفت با ادعای ترامپ هم‌سو می‌شود؟

به گزارش اکوایران، هفته گذشته دولت ایالات متحده در چرخشی آشکار در ظاهر اعلام کرد که تلاش می کند در عوض ادامه کمپین نظامی، برای پایان دادن به جنگ تمرکز خود را بر فشار اقتصادی علیه ایران متمرکز کند. این در حالی است که با وجود محاصره دریایی از سوی ایالات متحده، تردد دریایی از طریق تنگه هرمز از سوی ایران مسدود شده است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد مسئله اعمال فشار برای رسیدن به اهداف، موضوعی متقابل است که در شرایط کنونی هر دو طرف درگیری با جدیت آن را دنبال می‌کنند.

مسدود شدن تنگه هرمز با آغاز جنگ علیه ایران در ماه فوریه، بلافاصله بر بازارهای انرژی -و به طور مشخص نفت و گاز-  تاثیری مستقیم و فوری داشته و بازگشایی این آبراه حیاتی برای اقتصاد جهانی، تبدیل به هدفی کلیدی برای دونالد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مبدل شده است. 

کل حجم نفت خام جهانی که در هر روز مشخص در دسترس است، قیمت نفت را تعیین می‌کند که به نوبه خود هزینه‌های مواد غذایی، هزینه‌های حمل و نقل، هزینه‌های مصرف‌کننده و موارد دیگر را شکل می‌دهد. به طور خلاصه، هر چه نفت خام بیشتری ترانزیت شود، زندگی برای مصرف‌کنندگان در هر جایی مقرون به صرفه‌تر می‌شود و این یک مزیت برای سیاستمدارانی است که در انتخابات نوامبر بر اساس این پیام عمل می‌کنند. قبل از جنگ، به طور متوسط ​​تقریباً ۱۴۰ کشتی در روز از این تنگه عبور می‌کردند و کود، آلومینیوم، گاز طبیعی مایع هلیوم و حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام در روز را حمل می‌کردند. 

اخیرا کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، ادعا کرده  که روزانه تقریباً نه میلیون بشکه در روز از تنگه هرمز خارجی می‌شود، اما شرکت‌هایی که حرکات کشتی‌ها را ردیابی می‌کنند، می‌گویند که در بهترین حالت، میزان خروجی نفت از تنگه چیزی در حدود نیمی از این حجم است.

ادعای رایت؛ بازار در تنگنا نیست؟

به نوشته خبرگزاری رویترز، میزان نفت خامی که از طریق این تنگه باریک از خاورمیانه خارج می‌شود، اهمیتی اساسی برای اقتصاد جهانی دارد. بخش بزرگی  از این نفت به مقصد آسیا روانه می‌شود، منطقه‌ای که بیشترین مصرف انرژی را دارد و از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در 28 فوریه، بیشترین آسیب را از پیامدهای آن دیده است.

رایت در 12 آگوست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به لطف تلاش‌های هماهنگ ارتش ایالات متحده و متحدان خلیج فارس ما، میانگین هفت روزه نفت خروجی از تنگه هرمز در حال حاضر تقریباً به 9 میلیون بشکه در روز رسیده است». او هم‌چنین گفته که با اضافه شدن «۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز که از طریق خطوط لوله و تأسیسات صادراتی تازه ارتقا یافته از این منطقه خارج می‌شود، کل جریان نفت در حال حاضر به طور متوسط ​​​​تقریباً ۱۵ میلیون بشکه در روز است». 

در واقع، بنا بر ادعای رایت،  کل صادرات نفت از خاورمیانه به حدود ۷۵ درصد از حجم قبل از شروع درگیری -در حدود 20 میلیون بشکه در روز- می‌رساند و اگر اعداد رایت دقیق باشد، به این معنی است که بازار نفت به آن اندازه که عموم تحلیلگران معتقدند، در تنگنا نیست. اما مشکل این است که اعداد رایت با اعداد ارائه شده توسط چندین سرویس ردیابی کشتی مطابقت ندارد.

رایت دوره زمانی دقیقی را برای میانگین هفت روزه خود مشخص نکرد، اما داده‌های تحلیلگران موسسه کپلر نشان می‌دهد که صادرات نفت خام از طریق تنگه هرمز برای هفته‌ای که از ۲۷ جولای  آغاز می‌شود در حدود ۲.۷۷ میلیون بشکه در روز بوده است. این میزان برای هفته‌ای که از ۳ آگوست آغاز می‌شود به ۱.۷۴ میلیون بشکه در روز کاهش می‌یابد. حتی در بهترین هفته از زمان شروع جنگ، در هفته‌ای که از 29 ژوئن آغاز شد، تنها ۶.۹۸ میلیون بشکه در روز از طریق تنگه  خارج شد.

کل صادرات از خاورمیانه چطور؟

این موضوع شامل محموله‌هایی می‌شود که از بندر ینبع عربستان سعودی در دریای سرخ و همچنین محموله‌هایی که از عمان و تأسیسات فجیره در امارات متحده عربی خارج می‌شوند. داده‌های کپلر نشان می‌دهد که محموله‌های نفت خام در هفته‌ای که از ۳ آگوست آغاز می‌شود، ۹.۵۳ میلیون بشکه در روز و میانگین چهار هفته‌ای ۱۲.۲۶ میلیون بشکه در روز بوده است.

کشتی‌ها در تنگه هرمز/ عکس از گتی ایمیجز

داده‌های LSEG Oil Research نشان می‌دهد که صادرات نفت خام خاورمیانه در ۱۲ روز اول ماه اوت ۹.۳۳ میلیون بشکه در روز بوده که نسبت به ۱۲.۳۵ میلیون بشکه در روز در ماه جولای کاهش یافته است. در واقع، داده‌های ردیابی نشان می‌دهد  که کل صادرات از خاورمیانه هنوز بسیار کم تر از سطح قبل از درگیری است - داده‌های کپلر محموله‌های ۱۸.۷ میلیون بشکه در روز را در سه ماه تا پایان فوریه نشان می‌دهد.

اگر اعداد رایت دقیق باشد، منطقی است که داده‌های واردات نیز افزایش ورود از خاورمیانه را نشان دهد. ماه جولای شاهد افزایش واردات نفت خام از خاورمیانه بوده.  کپلر ورود ۱۳.۲۷ میلیون بشکه در روز را نشان می‌دهد که از این تعداد ۱۰.۸۶ میلیون بشکه در روز در بنادر آسیایی تخلیه شده است. این رقم نسبت به واردات ۹.۲۶ میلیون بشکه در روز از خاورمیانه در ماه آوریل که کمترین میزان در داده‌های کپلر از سال ۲۰۱۳ بود، افزایش یافته است، اما رقم ماه جولای هنوز با میانگین ۱۸.۷۱ میلیون بشکه در روز برای سه ماه منتهی به شروع جنگ ایران فاصله زیادی دارد. میزان ماه جولای همچنین به این دلیل بود که تعداد زیادی از نفتکش‌ها در طول آتش‌بسی  که حدود سه هفته پس از اجرای آن در اواسط ژوئن ادامه داشت، موفق به خروج از تنگه هرمز شدند.

سه سناریو برای شکاف عمیق

آنچه داده‌های موسسات ردیابی کشتی نشان می‌دهد، شکافی بین ۳ تا ۵ میلیون بشکه در روز بین آن‌چه آن‌ها می‌توانند ببینند و آن‌چه رایت می‌گوید از خاورمیانه حمل می‌شود، است. سه احتمال اصلی برای توضیح این شکاف وجود دارد.

۱. اعداد ارائه شده توسط رایت و وزارتخانه‌اش صحیح است و سرویس‌های ردیابی برخی از محموله‌های مخفی که دور از دید انجام می‌شوند را از قلم انداخته‌اند؛ ۲. رایت و وزارتخانه‌اش واقعاً به اعداد خود اعتقاد دارند، اما محموله‌ها را اشتباه محاسبه می‌کنند؛  و ۳. رایت می‌داند که اعدادش دقیق نیست، اما به هر حال اطلاعات را منتشر می‌کند زیرا با روایت سیاسی رئیسش، دونالد ترامپ، که سعی دارد وانمود کند که جنگ به خوبی پیش می‌رود، مطابقت دارد.

مخازن ذخیره‌سازی در ترمینال وُپَک در دیر پارک، تگزاس/ عکس از بلومبرگ

اولین احتمال را می‌توان با مطابقت آمار رایت، با ارائه نام کشتی‌ها و جزئیات محموله مانند مقدار، بارگیری و بنادر تخلیه، حل کرد. سپس سرویس‌های ردیابی می‌توانند داده‌ها را مقایسه کرده و محل هرگونه اختلاف را پیدا کنند؛ احتمال دوم به مراتب محتمل‌تر است و شامل شمارش مجدد برخی از صادرات با همراهی نیروی دریایی ایالات متحده است که از طریق کشتی به کشتی منتقل می‌شوند؛ و احتمال سوم نگران‌کننده‌تر است و تا زمانی که رایت مدرکی ارائه ندهد، تردیدها باقی خواهد ماند، به خصوص با توجه به سابقه دولت ترامپ در ارائه اطلاعات نادرست و تفکرات توهم‌آمیز در مورد وضعیت جنگ. 

همچنین می‌توان به سادگی چند هفته صبر کرد تا آمار واردات از کشورهای مختلفی که نفت خام را از خاورمیانه خریداری می‌کنند، مشاهده شود. اگر ۱۵ میلیون بشکه در روز واقعاً از منطقه خارج شود، با توجه به زمان صرف شده برای سفر تانکرها به مقاصد در سراسر جهان، این رقم در آمار ورود در شش هفته آینده نشان داده خواهد شد. 

تنگه شرودینگر 

در همین رابطه، پالیتیکو در گزارشی نوشت کارشناسان معتقدند  که نمی‌توان به ارقام دولت ترامپ اعتماد کرد زیرا هیچ داده‌ای وجود ندارد که نشان دهد این حجم نفت واقعاً از این تنگه عبور می‌کند. به گفته مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در موسسه کپلر، به نظر می‌رسد که رایت «فقط یک عدد را از هوا بیرون می‌کشد». او گفت: «واقعیت این است که ایران اهرم فشار را دارد، ایران کنترل را در دست دارد. تنها نفتکش‌هایی که واقعاً از تنگه هرمز عبور می‌کنند، آن‌هایی هستند که از آب‌های ایران عبور می‌کنند».

طرح از وبگاه اندیشکده گروه بین‌المللی بحران

به گفته روری جانستون، بنیانگذار موسسه Commodity Context، یک شرکت تحلیلی بازارهای نفت مستقر در کانادا، حداکثر خروج  ممکن است تا ۷ میلیون بشکه در روز باشد. او ادعاهای رایت در مورد خروج ۲۰ میلیون بشکه از منطقه را زیر سوال برد و گفت که دولت «از تردید در مورد تخمین‌های بازار نفت بهره نبرده است».

اگرچه خروج ۹ میلیون بشکه کمی اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد، اما به گفته میشل بوکمن، تحلیلگر شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد، در ماه‌های اخیر میزان نفت خامی که از این تنگه خارج می‌شود، افزایش یافته است. او گفت در ماه جولای، داده‌ها نشان می‌دهد که تا ۵ میلیون بشکه در روز از این تنگه عبور کرده است، در مقایسه با ۴ میلیون بشکه در ژوئن و ۱.۶ میلیون بشکه در ژوئیه. با این حال، بوکمن گفت، ردیابی تعداد دقیق کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند، دشوارتر می‌شود زیرا تعداد فزاینده‌ای از «گذرهای تاریک» وجود دارد.

هفته گذشته، میسون همیلتون، معاون رئیس اقتصاد و تحقیقات در موسسه نفت آمریکا، وضعیت فعلی افرادی را که جریان نفت را از طریق این تنگه ردیابی می‌کنند، خلاصه کرد. او در شبکه ایکس نوشت: «بهتر است نام آن را به تنگه شرودینگر تغییر دهیم...» - اشاره به نظریه مکانیک کوانتومی که می‌گوید چیزی می‌تواند تا زمانی که مشاهده یا اندازه‌گیری شود، در چندین حالت ممکن وجود داشته باشد.

داستانی در حال تغییر؛ بسیار «بازتر» از آن چیزی که فکر می‌کنیم

در همین شرایط، سی‌ان‌ان در گزارشی متفاوت گفته برای اولین بار از زمان آغاز جنگ، برخی از تحلیلگران وال استریت احتمالا مایلند حقیقت ترویج شده از سوی دولت ترامپ مورد وضعیت بازار نفت را در نظر بگیرند. بر اساس این گزارش،   وعده بازگشایی تنگه هرمز پس از توافق ماه ژوئن و برقراری آتش‌بس میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، امیدها را به بازارهای انرژی برای سرازیری نفت خلیج فارس احیا کرد. با این همه، با شکسته شدن آتش بس و مسدود شدن دوباره این آبراه حیاتی، چشم‌انداز مبهم و تیره‌وتاری را ایجاد کرده است.

به نوشته اقتصادنیوز، اگر چه موسسات مستقل ترانزیت نفتی از طریق تنگه را در هفته‌های اخیر در سطح پایینی گزارش کرده‌اند، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، آمار متفاوتی را اعلام کرده‌اند. اکنون پرسشی کلیدی در بازار نفت در حال شکل‌گیری است: آیا تنگه هرمز بسیار «بازتر» از آن چیزی است که فکر می‌کنیم؟

کشتی‌های نیروی دریایی ایالات متحده در نزدیکی تنگه هرمز/ عکس از گتی ایمیجز

بر اساس این گزارش،  عقل سلیم حکم می‌کند که این آبراه حیاتی عملاً به روی تردد نفتکش‌ها بسته است و ده‌ها نفتکش که سعی در عبور از تنگه داشتند، مورد هدف قرار گرفته‌اند. سرویس‌های ردیابی دریایی با استفاده از ترکیبی از داده‌های ترانسپوندر و تصاویر ماهواره‌ای، کاهش قابل توجهی در تعداد کشتی‌هایی که سعی در عبور از این آب‌ها دارند، گزارش داده‌اند. و اکنون ذخایر جهانی نفت همچنان در حال کاهش است.

اما کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، هفته گذشته داستان بسیار متفاوتی را بیان کرد: تنگه باز است و نفت به طور قابل توجهی سریع‌تر از آن‌چه بازار انتظار دارد، جریان دارد. او از یک موضوع اطلاع داشت: ارتش ایالات متحده در آن‌جا در حال گشت‌زنی است و کشتی‌ها رابرای ورود و خرج از تنگه و محافظت از آنها در برابر آتش دشمن اسکورت می‌کند. نیروی دریایی ایالات متحده اطلاعات دقیقی در مورد این‌که کدام کشتی‌ها و چه زمانی از آن عبور می‌کنند، در اختیار وزارت انرژی قرار می‌دهد. به گفته سخنگوی وزارت انرژی آمریکا: «وزارت انرژی ایالات متحده با هماهنگی ارتش بهترین داده‌های موجود مربوط به نفت و فرآورده‌های نفتی خروجی از خلیج فارس را در اختیار دارد».

این اقدام بی‌شباهت به اقدامات دولت ترامپ برای کاهش قیمت نفت نیست. ترامپ بارها گفته که ایالات متحده تنگه هرمز را کنترل می‌کند و اغلب ادعا می‌کند که توافق با ایران قریب‌الوقوع است. رایت گفته که ایالات متحده تضمین می‌کند که نفت زیادی به جایی که باید برسد، می‌رسد.

تحلیل‌گران وال‌استریت با نادیده گرفتن این هیاهوها، عمدتاً به داده‌های ردیابی و اندازه‌گیری‌های موجودی گزارش‌شده توسط صنایع و سایر داده‌ها تکیه کرده‌اند. اما این داستان ممکن است در حال تغییر باشد. حداقل، برای اولین بار از زمان آغاز جنگ، برخی از تحلیلگران وال استریت احتمالا مایلند حقیقت ترویج شده از سوی دولت ترامپ مورد وضعیت بازار نفت را در نظر بگیرند.

آب‌های گل‌آلود خلیج فارس و سردرگمی حاکم

رایت ادعا کرده که میانگین هفت روزه نفت خروجی از تنگه هرمز به 9 میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. به گفته حمد حسین، اقتصاددان ارشد در کپیتال اکونومیکس، این موضوع در تضاد مستقیم با بسته بودن تنگه هرمز - و داده‌های ردیابی کشتی که نشان می‌داد این رقم تقریباً نصف عدد رایت است - قرار دارد. او گفت: «دانستن میزان نفتی که از خلیج فارس خارج می‌شود، به طور فزاینده‌ای دشوار می‌شود. ادعاهای متضاد مقامات آمریکایی و ایرانی، آب را گل‌آلود می‌کند».

دیوارنگاره در تهران با موضوع بسته شدن تنگه هرمز/ عکس از خبرگزاری وانا

تحلیلگران وال استریت - که از سرویس‌های ردیابی کشتی مانند کپلر و ویندوارد اینتلیجنس و بسیاری از داده‌های دیگر، برای ارائه تخمین‌هایی در مورد جریان‌های نفتی استفاده می‌کنند - گفته‌اند که تانکرهای نفتی روزانه تقریباً ۴ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج می‌کنند. علاوه بر این، کشورهای خاورمیانه تقریباً ۷ میلیون بشکه در روز از طریق خطوط لوله و روش‌های دیگر از طریق تنگه هرمز صادر کرده‌اند و طبق گفته سرویس‌های ردیابی، در کل حدود ۱۱ یا ۱۲ میلیون بشکه در حال خروج بوده است. این رقم به طور قابل توجهی کم‌تر از ۲۰ میلیون بشکه در روز است که این منطقه قبل از شروع جنگ ایران صادر می‌کرد.

به گفته رایت، در ۸ آگوست، کل نفت خروجی از خلیج فارس از مرز ۲۰ میلیون بشکه فراتر رفت. این در حالی است که شرکت کپلر از داده‌های خود دفاع کرده است - که توسط شبکه‌ای متشکل از ۱۳۰۰۰ گیرنده متعلق به خود و در ۱۹۰ کشور که ۳۵۰۰۰۰ کشتی را ردیابی می‌کنند و هر ۵ دقیقه موقعیت مکانی آنها را به‌روزرسانی می‌کنند، پشتیبانی می‌شود. این شرکت همچنین دارای ناوگانی از ماهواره‌های مدار پایین زمین است. به گفته مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در کپلر: «تطبیق اختلاف بین آن‌چه ما می‌بینیم و آنچه او نقل می‌کند، امکان‌پذیر نیست».

سایر سرویس‌های ردیابی کشتی، مانند  ویندوارد اینتلیجنس، از تصاویر ماهواره‌ای و هوش مصنوعی برای ردیابی کشتی‌ها --حتی اگر فرستنده‌های خود را خاموش کنند- استفاده می‌کنند. این امر به سرویس‌های ردیابی اجازه می‌دهد تا به طور فعال ناوگان‌های سایه‌ای را که سعی می‌کنند موقعیت مکانی خود را برای جلوگیری از شناسایی پنهان کنند، دنبال کنند. کپلر همچنین ترافیک ناوگان سایه‌ای را تخمین می‌زند. هم کپلر و هم ویندوارد نشان دادند در روزی که رایت اعلام کرد ۲۰ میلیون بشکه نفت از منطقه خلیج فارس خارج شده، حدود پنج کشتی از تنگه هرمز خارج شده‌اند. پیش از جنگ، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از این تنگه عبور می‌کردند. این تعداد کشتی برای تطبیق با این نوع جریان نفت کافی نیست.

سیگنال‌های ناقص به بازار

با این حال، حمد حسین اذعان کرد تصویری که بازار نفت از این داده‌ها دریافت می‌کند ممکن است ناقص باشد. حملات به کشتی‌ها در هفته‌های اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته و حوثی‌ها نیز همین کار را در دریای سرخ انجام داده‌اند. این امر باعث شده که تعداد فزاینده‌ای از کشتی‌هایی که از تنگه هرمز و باب المندب در دریای سرخ عبور می‌کنند، تمام تلاش خود را برای پنهان کردن موقعیت و محموله‌های خود برای جلوگیری از حمله انجام دهند.

راننده‌ای در ۲۶ جولای در یک پمپ بنزین در هوستون، تگزاس، باک بنزین خود را پر می‌کند/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس 

حدود نیمی از ترافیکی که کپلر از طریق تنگه هرمز ردیابی کرده، در هفته‌های اخیر از عبور و مرورهای سایه‌ای تشکیل شده، که نسبت به حدود یک هشتم در ماه گذشته افزایش یافته است - و وزارت انرژی استدلال می‌کند که همه چیز را ثبت نمی‌کند. حسین استدلال کرد، وقتی نفت‌کش‌های  کندرو پس از دور شدن از مسیر خطر، فرستنده‌های خود را دوباره روشن کنند، بازار احتمالاً متوجه خواهد شد که نفت بسیار بیشتری از آنچه قبلاً تخمین زده شده بود، از منطقه خارج شده است.

دن پیکرینگ، بنیانگذار و مدیر شرکت پیکرینگ انرژی پارتنرز، به سی‌ان‌ان گفت که اعداد و ارقام وزارت انرژی را می پذیرد. او گفت: «ایالات متحده مقدار مناسبی نفت را برای عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کند و ایران همه چیز را متوقف نمی‌کند. در جهانی که با شک و تردید زیادی مواجه شده، احتمالاً بهتر است رویکرد اعتماد اما تأیید را در پیش بگیرید و مطمئناً ممکن است که حق با او باشد».

بازار با ترامپ هم‌سو می‌شود؟

وال استریت پیش از این اذعان کرده بود که در مورد میزان نفتی که از تنگه هرمز خارج می‌شود، ممکن است دچار اشتباه شود. ناتاشا کانوا، رئیس بخش استراتژی کالاهای جهانی جی‌پی‌مورگان، در ماه ژوئن گفت که قیمت نسبتاً پایین نفت باعث شده که او در مورد میزان نفتی که ممکن است از خلیج فارس خارج شود، تجدید نظر کند و احتمال وجود مقدار شگفت‌آوری از نفت «مخفی» ثبت نشده در نفتکش‌هایی که فرستنده‌هایشان خاموش است را تصدیق کرد.

کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز در نزدیکی بندرعباس، ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری ایسنا 

اکنون به نظر می‌رسد  بازار تا حد زیادی تصمیم گرفته که با دولت ترامپ همراه شود و این امیدوار است که راه‌حلی پیدا شده و شرایط کنونی می‌تواند جریان نفت را حفظ کند. این امر قیمت‌ها را بسیار پایین‌تر از آن‌چه در آغاز «بزرگ‌ترین شوک عرضه نفت تاکنون» پیش‌بینی می‌شد، نگه داشته است.

به گفته حمد حسین، تخمین دقیق جریان نفت از خلیج فارس به اندازه‌ای که برای ثبات بازار اهمیت دارد، برای قیمت‌ها مهم نیست. موجودی جهانی نفت اکنون بین ۱.۵ تا ۱.۹ میلیارد بشکه کم‌تر از زمان آغاز جنگ است. ذخایر عظیم نفت خام قبل از جنگ به جلوگیری از فاجعه در زمان کاهش عرضه کمک کرد.

اگرچه بازار نفت همچنان با کسری مواجه است، اما هر چه نفت بیشتری از تنگه خارج شود، بازار مدت بیش‌تری می‌تواند از نقطه اوج قریب‌الوقوعی که در آن ذخایر آن برای تأمین نفت کافی جهان کافی نیست، جلوگیری کند. به گفته پیکرینگ: «با ایتن وضعیت بازار نمی‌تواند برای همیشه ذخایر را پر کند. دیر یا زود، موجودی انبار خالی می‌شود».