به گزارش اکوایران، عربستان سعودی خط لوله «شرق-غرب» خود را پس از آنکه این مسیر حیاتی انتقال نفت در جریان جنگِ در حال گسترش خاورمیانه هدف حمله هوایی قرار گرفت، تعطیل کرد. این اقدام خطر افزایش بیشتر قیمت انرژی را به همراه دارد.
به نوشته خبرگزاری رویترز، بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان، این خط لوله را بهطور موقت و در پی یک حمله پهپادی بست؛ حملهای که بغداد و ریاض هر دو اعلام کردند منشأ آن عراق بوده است. در واکنش به این حمله، بغداد روز شنبه یکی از فرماندهان نظامی خود را برکنار کرد.
شوک بزرگ به عرضه سعودی
این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری که از عرض شبهجزیره عربستان میگذرد، نفت خام عربستان را از «ابقیق» به «ینبع» در ساحل دریای سرخ منتقل میکند و به عربستان کمک کرده بود تا حدودی بنبست کشتیرانی در تنگه هرمز را دور بزند. وزارت انرژی عربستان اعلام کرد که در اقدامی احتیاطی، این خط لوله را تعطیل کرده است. به گفته شرکتهای ردیابی کشتی و تحلیلگران، این خط لوله در ماههای اخیر روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت منتقل میکرد که معادل ۴ تا ۵ درصد از عرضه جهانی نفت است.
اکوایران: در بحبوحه بالا گرفتن بحران هرمز، تصرف بندری در دریای سرخ، نفوذ تهران بر یک گلوگاه حیاتی جهانی دیگر را گسترش داد.
هنوز مشخص نیست چه کسی مسئول این حملات بوده است. تصاویر ماهوارهای، دود سیاهی را نشان میدهد که از بخشی از این خط لوله در جنوب مدینه برمیخاست. وزارت امور خارجه عربستان اعلام کرد که این حمله منجر به جراحات و خساراتی شده که در حال ارزیابی است. این خط لوله پیشتر در ماه آوریل مورد حمله قرار گرفته بود، اما عربستان آن را به ظرفیت کامل پمپاژ اعلامشده، یعنی حدود ۷ میلیون بشکه در روز، بازگردانده بود.
تشدید خطرناک تنشها
این حمله در شرایطی رخ داد که حوثیهای یمن تسلط خود را بر دریای سرخ افزایش دادهاند؛ وضعیتی که همراه با اختلالات در تنگه هرمز، فشار بر عرضه انرژی در دو سوی شبهجزیره عربستان را تشدید کرده و قیمت جهانی نفت را دوباره به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است. آژانس بینالمللی انرژی روز جمعه اعلام کرد که میزان عرضه نفت خام عربستان به پایینترین سطح خود در بیش از سه دهه گذشته رسیده است.
تصویر ماهوارهای، خسارت وارده به تأسیسات خط لوله «شرق-غرب» در منطقه حجاز عربستان سعودی را در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد/ عکس از رویترز
چهار منبع دولتی یمن به خبرگزاری رویترز گفتند که حوثیها روز جمعه جزیره راهبردی «پریم» (Perim) را در دهانه دریای سرخ و در محدوده تنگه بابالمندب تصرف کردهاند. دو حمله گزارششده در روز جمعه — یکی به خط لوله عربستان و دیگری به جزیره پریم — میتواند نشاندهنده تشدید خطرناک تنشها در زمانی باشد که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ متوقف شده است.
وزارت انرژی عربستان اعلام کرد که خط لوله «شرق-غرب» صبح پنجشنبه در مناطق ریاض و مدینه هدف حمله قرار گرفته است. بر اساس بیانیه روز شنبه دفتر نخستوزیر عراق، فرمانده نظامی عراقی که برکنار شده، هدایت عملیاتها در استان میسان را بر عهده داشت. استان میسان که در جنوب شرقی عراق با ایران هممرز است، مدتهاست به عنوان منطقهای شناخته میشود که نیروهای مقاومت در آن فعالیت و نفوذ دارند.
دو منبع امنیتی به رویترز گفتند که عراق در واکنش به این رویدادها و به عنوان اقدامی احتیاطی، دستور بسته شدن گذرگاه مرزی شلمچه میان عراق و ایران را صادر کرد. این گذرگاه یکی از مسیرهای اصلی واردات سبزیجات و سایر اقلام غذایی از ایران به عراق محسوب میشود. این دو منبع اعلام کردند که عملیاتی گسترده برای شناسایی و یافتن عاملان حمله به خط لوله در جریان است.
تغییر بنیادین؟
به نوشته نیوزویک، حمله به این خط لوله میتواند پیامدهای جدیتری نسبت به یک حمله موردی به تأسیسات نفتی داشته باشد، چرا که صادرات از طریق «ینبع» جایگزینی مهم برای مسیر کشتیرانی خلیج [فارس] محسوب میشود. رویترز این هفته گزارش داد که میزان بارگیری نفت خام و میعانات گازی در بندر ینبع، اوایل ماه جاری به حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز بازگشته است.
منبع: سیانان
به گفته توماس اودانل، کارشناس صنعت انرژی، گزارشها درباره حمله به خط لوله عربستان ممکن است تأثیر فوری نداشته باشد. او گفت: «تأثیر آن بر بازارهای نفت در حال حاضر ممکن است صرفاً هیجانی و ناشی از واکنشهای آنی باشد. ممکن است شاهد نوساناتی باشیم، قیمتها کمی بالا برود و مواردی از این دست، اما در این مقطع، این رویداد تغییری بنیادین محسوب نمیشود».
این توقف فعالیت، مسیر جایگزینی را که عربستان پس از اعمال محدودیتها در استفاده از تنگه هرمز به کار میگرفت، مختل میکند و میتواند نوسانات بیشتری را به بازارهای جهانی انرژی تحمیل کند. به گفته اودانل: «کشتیهای عربستان سعودی نمیتوانند به آسانی به سمت جنوب حرکت کرده و از تنگه بابالمندب عبور کنند، زیرا حوثیها به آن منطقه نزدیکتر شده و دست به حملاتی میزنند. باید دید آیا آمریکاییها در آنجا نیز کار اسکورت کاروانهای دریایی را آغاز خواهند کرد یا خیر».
او افزود: «بنابراین اگر حوثیها بتوانند خطوط لوله را مسدود کنند، عملاً همه چیز متوقف خواهد شد؛ اما به گمان من این راهبرد عملی نیست؛ چرا که اگرچه ممکن است وقفههایی ایجاد شود، اما دیگر باعث تعطیلی کامل و بنیادینِ جریان صادرات نخواهد شد«. او افزود: «من تغییر بنیادین و بزرگی را در بازار ناشی از این مسئله پیشبینی نمیکنم، اما معتقدم که توجه عربستان و متحدانش به این موضوع بیشتر خواهد شد.»
الگوبرداری از راهبرد تهران؟
پیش از تشدید حملات حوثیها به نفتکشها، صادرات نفت خام عربستان از مسیر دریای سرخ و بابالمندب در ماه ژوئیه به حدود ۳ میلیون بشکه در روز رسیده بود. به نوشته المانیتور، آثار این آسیبپذیری هماکنون در آمارهای نفتی عربستان مشهود است. ریاض گزارش داده که تولید نفت این کشور در ماه اوت با کاهشی ۱.۹ میلیون بشکهای به ۶.۲۳۸ میلیون بشکه در روز رسیده و صادرات نفت خام نیز به ۳.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که پایینترین سطح صادرات در ۱۳ سال گذشته محسوب میشود.
کشتیهای کانتینربَر در تاریخ ۶ اوت ۲۰۲۶ در نزدیکی تنگه بابالمندب، در آبهای ساحلی یمن و خلیج عدن، در حال لنگر انداختن دیده میشوند/ عکس از خبرگزاری فرانسه
قیمت نفت خام شاخص «برنت» روز پنجشنبه تا مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه جهش کرد و سپس روز جمعه تا حدود ۱۰۴ دلار تعدیل شد. با این حال، روند قیمتها در ماه سپتامبر صعودی بوده و اکنون به سطوح اوج دوران جنگ، یعنی حدود ۱۲۰ دلار (که در ماه آوریل ثبت شده بود)، نزدیک شده است.
اکنون نگرانی بلندمدت برای اقتصاد جهانی این است که حوثیها ممکن است با الگوبرداری از راهبرد ایران در تنگه هرمز، از موقعیت خود در مجاورت این گذرگاه راهبردی به عنوان ابزاری برای چانهزنی اقتصادی استفاده کرده و حتی برای عبور کشتیها عوارض تعیین کنند. گزارشها حاکی از مذاکرات مستقیم چین با حوثیها در ماه ژوئیه پیرامون تضمین عبور ایمن است؛ امری که میتواند نشانهای اولیه از نحوه واکنش سایر کشورها باشد و احتمالاً دولتهای بیشتری را به سمت مذاکره مستقیم با این گروه سوق دهد.
با نگاهی به آینده، حوثیها اکنون در موقعیت بهتری برای اعمال فشار مداوم بر کشتیرانی در این آبراه قرار دارند. حتی حلوفصل مناقشه میان آمریکا و ایران که منجر به بازگشایی تنگه هرمز شود، لزوماً تهدید ناشی از آنها در دریای سرخ را کاهش نخواهد داد. اگرچه حوثیها همسو با ایران هستند، اما از استقلال عمل قابلتوجهی برخوردارند و لزوماً در تمامی محاسبات و برآوردها با تهران همنظر نیستند.
