به گزارش اکوایران، ظاهراً تا این لحظه علی‌رغم تلاش میانجی‌گران مذاکرات میان تهران و واشنگتن به مقصد مشخصی نرسیده است. از سوی دیگر هرچند جریان نفت از تنگه هرمز افزایش قابل‌توجهی داشته است، اما کارشناسان نسبت به امکان تداوم چنین وضعیتی دچار تردید هستند.
بن‌بست دیپلماتیک در نیویورک
آکسیوس در گزارشی اختصاصی به نقل از یک مقام آمریکایی می‌نویسد که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، از هیئت ایرانی خواست تا آمریکا را ترک کنند. مطابق این گزارش روبیو روز دوشنبه از هیئت ایرانی حاضر در مجمع عمومی سازمان ملل خواست پس از آنکه مذاکرات به بن‌بست رسید، بی‌درنگ خاک آمریکا را ترک کنند؛ این موضوع را یک مقام آمریکایی و یک منبع دیگر آگاه از ماجرا تأیید کردند.
اکوایران: تنگه هرمز مزیتی جغرافیایی محسوب می‌شود؛ اما قدرت ناشی از کنترل گلوگاه‌های استراتژیک تنها در صورتی مؤثر است که جایگزین‌های کارآمدی وجود نداشته باشد
اگرچه احتمالاً ایرانی‌ها به هر حال به‌زودی نیویورک را ترک می‌کردند، اقدام روبیو یک رفتار دیپلماتیک بسیار غیرمعمول بود و بی‌اعتمادی عمیق میان دو کشور را در بحبوحه تلاش‌های بی‌نتیجه برای پایان دادن به جنگ آشکار کرد. میانجی‌های قطری تلاش کردند میان آمریکا و ایران به یک گشایش دیپلماتیک دست پیدا کنند، اما پیشرفت چندانی حاصل نشد و هیچ‌یک از دو طرف حاضر به عقب‌نشینی از مواضع خود نبودند.
منابع منطقه‌ای می‌گویند میانجی‌های قطری همچنان با هر دو طرف درباره پیشنهاد سازش خود گفت‌وگو می‌کنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز از جمله افرادی بود که از آنها خواسته شد نیویورک را ترک کنند. صبح دوشنبه، کاخ سفید تصور می‌کرد که ممکن است مذاکرات با ایران در ادامه همان روز پیشرفت کند؛ اما تا اواخر بعدازظهر مشخص شد که مذاکرات به بن‌بست رسیده است. سپس شامگاه دوشنبه، به دستور روبیو، هیئت نمایندگی آمریکا در سازمان ملل به هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل اطلاع داد که هیئت عراقچی باید فوراً نیویورک را ترک کند؛ این موضوع را مقام آمریکایی گفت. هیئت ایرانی، از جمله عراقچی، چند ساعت بعد راهی فرودگاه شد و ساعت ۱:۲۰ بامداد روز سه‌شنبه، با پروازی از نیویورک به مقصد دوحه حرکت کرد. منبع دوم نیز تأیید کرد که آمریکا از هیئت ایرانی خواسته بود نیویورک را ترک کند، اما گفت عراقچی از قبل برنامه‌ریزی کرده بود که دوشنبه شب به تهران بازگردد.
در همین حال، به گزارش الجزیره، ترامپ احتمال حمله آمریکا به ایران را مطرح کرد و گفت زمان تصمیم‌گیری نزدیک است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به خبرنگاران گفت که این کشور با یک انتخاب روبه‌روست: یا با ایران به توافق برسد یا «آنها را منفجر کند.»
افزایش حجم نفت عبوری از تنگه
شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی تحلیلی می‌نویسد که وضعیت موجود در تنگه هرمز نمی‌تواند برای همیشه ادامه پیدا کند. به نوشته این گزارش، کشورهای تولیدکننده نفت خلیج فارس، با حمایت قابل‌توجه نیروی دریایی آمریکا، در حال عبور دادن نفت خام از تنگه هرمز هستند؛ آن هم درست در برابر چشم ایران.
یک قایق موتوری از کنار یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز، بندرعباس، در تاریخ دوشنبه 28 سپتامبر 2026 عبور می‌گند/عکس از آسوشیتدپرس
بر اساس داده‌های شرکت ردیابی داده‌های دریایی کپلر، جریان نفت خام و فرآورده‌های نفتی از این گلوگاه حیاتی در هفته گذشته به‌طور میانگین به ۱۳.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان کمی کمتر از ۸۰ درصد از ۱۷.۱ میلیون بشکه‌ای است که پیش از آغاز جنگ، هر روز از این تنگه عبور می‌کرد. بر اساس داده‌های جی‌پی مورگان، مجموع جریان نفت خام خاورمیانه، چه از طریق هرمز و چه از مسیرهای پیرامون آن، حتی چشمگیرتر است و به ۹۸ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته است. مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در کپلر، ادعا کرد: «با توجه به حجم بالای نفتی که از تنگه عبور می‌کند، روشن است که ایران در حال از دست دادن نفوذ خود بر این تنگه است.»
این نقطه عطف حاصل یک عملیات پیچیده است که شامل رفت‌وآمدهای دریایی با اسکورت نظامی و عبورهای مخفیانه موسوم به «تاریک» از تنگه می‌شود؛ عملیاتی که طی دو ماه گذشته به بازگشت بخش قابل‌توجهی از جریان نفت تولیدکنندگان خاورمیانه کمک کرده است. افزایش اخیر تردد در تنگه همچنین ناشی از بازگشت نفت عربستان سعودی بوده است؛ نفتی که عمدتاً از طریق دریای سرخ منحرف شده بود، تا اینکه در اوایل ماه جاری به یک خط لوله مهم نفت عربستان حمله شد.
اما پرسش اصلی این است: این وضعیت تا چه زمانی می‌تواند ادامه پیدا کند؟ ارتش آمریکا برای عبور دادن نفت از این منطقه منابع عظیمی را صرف می‌کند؛ آن هم در شرایطی که ذخایر جهانی نفت همچنان به سمت پایین‌ترین سطوح عملیاتی خود در حال کاهش است و قیمت سوخت همچنان در نزدیکی رکوردهای تاریخی قرار دارد. در همین حال، ایران که در تنگنا قرار گرفته است، شروع به مقابله کرده است.
بازاری در لبه پرتگاه
بازار نفت ظاهراً برای رساندن نفت به مشتریان، با وجود بزرگ‌ترین شوک عرضه در تاریخ، ترفندهای نامحدودی در آستین دارد. بر اساس داده‌های جی‌پی مورگان، ذخایر جهانی نفت در جریان جنگ ایران حدود ۲ میلیارد بشکه کاهش یافته است، اما بازار همچنان دوام آورده است. این دستاورد قابل‌توجه از طریق راه‌حل‌های نوآورانه‌ای مانند تغییر مسیر خطوط لوله و سرویس رفت‌وآمد دریایی با کمک نظامی و همچنین افزایش تولید در خارج از منطقه خلیج فارس به دست آمده است؛ و مهم‌تر از همه، کاهش قابل‌توجه تقاضای جهانی نیز به این وضعیت کمک کرده است.
طرح از سی‌ان‌ان
قیمت نفت همچنان به‌طور نگران‌کننده‌ای بالاست، اما راه‌حل‌های خلاقانه بازار مانع از آن شده‌اند که قیمت نفت خام به رکورد تاریخی خود در سال ۲۰۰۸ نزدیک شود؛ بااین‌حال، وضعیت کنونی در تنگه هرمز به‌سادگی نمی‌تواند برای همیشه ادامه پیدا کند.
نفت یک کالای فیزیکی است و در نهایت نیروهای بازار کنترل اوضاع را در دست خواهند گرفت. وقتی میزان نفتی که از ذخایر برداشت می‌شود بیشتر از نفتی باشد که وارد ذخایر می‌شود، سرانجام بازار به نقطه عطفی خواهد رسید که مدت‌هاست پیش‌بینی و از آن هراس داشته‌اند؛ یعنی زمانی که ذخایر برای تأمین تقاضا کافی نباشند. در آن صورت، قیمت نفت باید به‌شدت افزایش پیدا کند تا با کاهش تقاضا، تعادل در بازار حفظ شود؛ هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند این اتفاق چه زمانی رخ خواهد داد.
ناتاشا کانوا، رئیس بخش راهبرد جهانی کالاها در جی‌پی مورگان، دیگر تلاش برای حدس زدن این زمان را کنار گذاشته است. کانوا دو هفته پیش در یادداشتی برای مشتریان نوشت: «برای نخستین بار از زمان آغاز درگیری ایران، ما دیگر یک سناریوی مبنا نداریم. ما به‌سادگی نمی‌دانیم پایان این ماجرا را چگونه باید مدل‌سازی کنیم.»
به گفته او، مسئله اصلی دیگر این نیست که جنگ چه مدت ادامه خواهد داشت، بلکه این است که بازار تا چه زمانی قادر خواهد بود نفت فیزیکی مورد نیاز مشتریان را تأمین و تسویه کند. این دو موضوع ممکن است به یکدیگر مرتبط باشند: بدون یک راه‌حل واقعی برای وضعیت تنگه هرمز، جهان ناچار خواهد بود امیدوار بماند که ذخایر بازار دوام بیاورند.
چه اهمیتی برای جیب مشتری دارد؟
تمام این سازوکارهای بازار، از نظر نظریه اقتصادی و تحلیل عرضه و تقاضا جالب هستند؛ اما در عمل، برای جیب مردم تأثیر چندانی نداشته‌اند. قیمت نفت در تمام ماه جاری بالاتر از ۹۰ دلار در هر بشکه بوده و در بیشتر روزهای سپتامبر بالای ۱۰۰ دلار قرار داشته است. قیمت بنزین نیز نزدیک به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ است. گازوئیل که هم از پیامدهای جنگ ایران و هم از جنگ روسیه و اوکراین تأثیر گرفته، اوایل این ماه از رکورد قبلی خود عبور کرد و اکنون بسیار بالاتر از ۶ دلار به ازای هر گالن قیمت دارد.
یک مشتری در یک پمپ‌بنزین، در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، در کارلزبد کالیفرنیا، ۱۷۵ دلار گازوئیل برای کامیون خود سوخت‌گیری می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس
بازگشت نفت خام به شرایط عادی هنوز به فرآورده‌های نفتی منتقل نشده است. بر اساس داده‌های جی‌پی مورگان، جریان فرآورده‌های پالایش‌شده از خاورمیانه همچنان تنها ۵۸ درصد سطح پیش از جنگ است؛ موضوعی که محدودیت‌های قابل‌توجه باقی‌مانده در عرضه بنزین و گازوئیل را نشان می‌دهد. اینکه قیمت نفت هنوز به ۱۵۰ دلار نرسیده است، دست‌کم هنوز، برای آمریکایی‌هایی که باید برای پر کردن باک خود ۱۰۰ دلار هزینه کنند، یا برای کسب‌وکارهایی که برای تحویل کالاهایشان باید هزینه‌های بالای سوخت بپردازند، تسلی چندانی نیست.
درحالی‌که اطلاعات جدید چندانی برای مبنا قرار دادن وجود نداشت، بازار نفت طی ماه‌های اخیر بر اساس احتمال دستیابی به یک توافق صلح معامله شده است. اظهارنظرهای مکرر دونالد ترامپ در طول جنگ درباره توافقی که ظاهراً در آستانه دستیابی با ایران قرار دارد و قرار است به بازگشایی تنگه منجر شود، تأثیری بسیار بزرگ بر قیمت نفت داشته است؛ بسیار بیشتر از تأثیر میزان واقعی بشکه‌های نفت موجود در بازار.
این وضعیت اوایل ماه جاری اندکی تغییر کرد؛ زمانی که خط لوله شرق ــ غرب عربستان سعودی بمباران شد و این جریان حدود ۷ میلیون بشکه نفت به سمت دریای سرخ را به‌طور موقت متوقف کرد؛ بیش از نیمی از این نفت پیش‌تر از مسیر تنگه هرمز منحرف شده بود. قیمت نفت به نزدیکی ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید، تا اینکه عربستان سعودی بار دیگر راه‌حل دیگری پیدا کرد و با نشان دادن انعطاف‌پذیری قابل‌توجه در برابر این شرایط، انتقال نفت از مسیر تنگه هرمز را از سر گرفت.
در همین حال، تصاویر ماهواره‌ای روز یکشنبه نشان دادند که هر هفت اسکله در دو بندر مهم ینبع و المَعَجِز در ساحل غربی عربستان باز هستند؛ موضوعی که بر اساس داده‌های کپلر نشان می‌دهد خط لوله شرق ــ غرب بار دیگر با ظرفیت بیشتری فعالیت می‌کند.
اما آیا این حجم از انتقال نفت می‌تواند ادامه پیدا کند؟
کانوا روز سه‌شنبه گفت: «نباید افزایش عبور کشتی‌ها را با افزایش ایمنی اشتباه گرفت؛ بلکه این افزایش نشان‌دهنده توانایی فزاینده صنعت برای فعالیت در شرایط خطر مستمر است.» برای مثال، او اشاره کرد که هزینه‌های بیمه همچنان نجومی است. شرکت‌های بیمه در حال حاضر بزرگ‌ترین گروه از نفتکش‌های ۵ تا ۱۰ ساله را ۱۵۰ میلیون دلار ارزش‌گذاری می‌کنند، درحالی‌که ساخت یک نفتکش جدید ۱۳۵ میلیون دلار هزینه دارد.
کشتی‌های باری پیش از طلوع آفتاب در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، در تنگه هرمز در مقابل بندرعباس، ایران، لنگر انداخته‌اند/عکس از امیرحسین خرگویی از ایسنا
ایران که به دلیل محاصره دریایی آمریکا قادر نیست نفت خود را از طریق تنگه عبور دهد و منبع اصلی اهرم اقتصادی خود را نیز از دست داده است، حملات خود به نفتکش‌هایی را که از خلیج فارس عبور می‌کنند افزایش داده است. اسمیت خاطرنشان کرد: «تعجب‌آور نیست که حملات به نفتکش‌ها بیشتر شده‌اند، زیرا ایران تلاش می‌کند مانع عبور آنها شود. باید انتظار داشته باشیم که این روند ادامه پیدا کند، زیرا ایران به دنبال بازپس‌گیری کنترل خود بر تنگه است.»
بنابراین، بازار نفت همچنان در یک بن‌بست قرار دارد: تلاش نظامی فزاینده و فرساینده آمریکا در حال حفظ وضعیتی ناپایدار است؛ وضعیتی که همچنان قیمت‌ها را برای کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان بالا نگه می‌دارد.
