اکوایران: در «تیتر یک» امروز، از تناقض رونق هوش مصنوعی و افت بورس کره جنوبی تا پیامدهای تحریم‌های جدید برای صنعت خودرو ایران و نقش تراشه‌ها در رشد تجارت جهانی می‌گوییم. همچنین هزینه احتمالی افزایش اعتبار کالابرگ برای دولت و مقایسه ریسک سرمایه‌گذاری در مسکن، طلا و دلار را بررسی می‌کنیم؛ از اختلاف‌های تازه میان ترکیه و جمهوری آذربایجان می‌گوییم و در پایان، به یاد داریوش مهرجویی، فیلم‌ساز تأثیرگذار سینمای ایران، بازمی‌گردیم.
با «تیتر یک» چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵ همراه باشید.
وون کره در اوج دوساله؛ رونق تراشه‌ها چطور به دردسر بورس تبدیل شد؟
اقتصاد کره جنوبی در میانه یک تناقض قرار گرفته است: ازیک‌طرف، رونق جهانی هوش مصنوعی تقاضا برای تراشه‌های حافظه را افزایش داده و درآمد صادراتی غول‌هایی مانند سامسونگ و اس‌کی هاینیکس را بالا برده؛ از طرف دیگر، هم‌زمان با تقویت وون، بازار سهام این کشور با موج تازه‌ای از فروش روبه‌رو شده است.
افزایش درآمدهای صادراتی و ورود ارز به اقتصاد کره، در کنار کاهش احتمالی هزینه واردات انرژی و تغییرات ارزش دلار، به تقویت پول ملی کمک کرده‌اند. اما همین تقویت وون می‌تواند برای شرکت‌های صادراتی چالش‌ساز شود؛ چراکه با تبدیل درآمدهای دلاری به پول ملی، ارزش ریالی‌شده این درآمدها کاهش می‌یابد و ممکن است بخشی از رشد سودآوری تحت تأثیر قرار بگیرد.
ماجرا فقط به نرخ ارز محدود نیست. شاخص کاسپی در سال ۲۰۲۶ از موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی سود برده و انتظارات بالایی درباره آینده شرکت‌های تراشه‌ساز ایجاد کرده بود. حالا نگرانی از شدت‌گرفتن رقابت، به‌ویژه از سوی تولیدکنندگان چینی، و تردید درباره تداوم رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، فشار بیشتری بر سهام این شرکت‌ها وارد کرده است.
در معاملات ۱۳ اکتبر، سهام سامسونگ حدود ۷ درصد و اس‌کی هاینیکس حدود ۱۰ درصد افت کرد و کاسپی نیز بیش از ۵ درصد پایین آمد.
تحریم‌های جدید تا چه حد روی زنجیره صنعت خودرو تأثیر دارد؟
تحریم‌های مرتبط با صنعت خودرو ایران سالیان سال است که روی زنجیره این صنعت سایه افکنده است. اما چند ماه پیش دونالد ترامپ از دور جدیدی از تحریم‌ها سخت به میان آورد که مسیرهای فرعی‌تر ارتباط قطعه‌سازان و خودروسازان با شرکای خارجی را هدف قرار داده بود. بعدازاین تحریم‌ها نظرات متفاوت و بعضاً متناقضی در این بار مطرح شد. گروهی از بی‌اثربودن این تحریم‌های جدید سخن به میان آوردند و گروهی دیگر این تحریم‌ها را نقطه پایان بزرگ‌ترین صنعت ایران بعد از نفت و گاز دانستند.
حالا سؤال این است که به‌راستی ابعاد این تحریم‌ها برای صنعت خودروی ایران چه اندازه است و مردم در آینده باید برای چه سناریویی نسبت به آینده خودروسازی در صورت ادامه این تحریم‌ها آماده باشند؟
هوش مصنوعی چگونه تجارت جهانی را از زیر سایه جنگ بیرون کشید؟
درحالی‌که جنگ خاورمیانه، افزایش هزینه انرژی و تنش‌های تجاری چشم‌انداز اقتصاد جهان را تیره کرده‌اند، سازمان تجارت جهانی پیش‌بینی رشد تجارت کالایی جهان در سال ۲۰۲۶ را از ۱.۹ درصد به ۳.۹ درصد افزایش داده است. اما چه چیزی پشت این عملکرد غیرمنتظره قرار دارد؟
بخشی از پاسخ را باید در انعطاف‌پذیری زنجیره‌های تأمین جست‌وجو کرد. باوجود افت شدید صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع از خاورمیانه، افزایش صادرات سایر مناطق توانسته بخشی از این کاهش را جبران کند. تغییر مسیرهای حمل‌ونقل نیز مانع از توقف جریان تجارت جهانی شده است.
اما عامل مهم‌تر، رونق تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی است. تراشه‌ها، سرورها و تجهیزات مراکز داده در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ سهمی ۴۷ درصدی از رشد تجارت کالایی جهان داشته‌اند و تجارت این گروه از کالاها نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۷ درصد افزایش یافته است.
این ارقام نشان می‌دهد که رقابت بر سر هوش مصنوعی دیگر فقط به توسعه نرم‌افزار محدود نیست؛ بلکه به سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌های فیزیکی، تولید صنعتی و تأمین برق گره خورده است.
بااین‌حال، رشد تجارت جهانی به معنای بهره‌مندی یکسان همه کشورها نیست. پیش‌بینی می‌شود صادرات آسیا ۹.۹ درصد رشد کند، درحالی‌که صادرات خاورمیانه با افت ۱۷.۲ درصدی مواجه شود.
افزایش کالابرگ چقدر برای دولت هزینه دارد؟
دولت از احتمال افزایش ۵۰۰ هزارتومانی اعتبار کالابرگ برای مهرماه خبر داده است؛ تصمیمی که هدف آن حمایت بیشتر از معیشت خانوارها در شرایط تورمی است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده که این موضوع در حال بررسی میان سازمان برنامه‌وبودجه، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت اقتصاد است و قرار است جزئیات نهایی آن پس از تکمیل فرایند کارشناسی اعلام شود. بااین‌حال، هنوز نه رقم افزایش اعتبار قطعی شده و نه دامنه دقیق خانوارهای مشمول مشخص است.
در نگاه اول، افزایش ۵۰۰ هزارتومانی اعتبار کالابرگ ممکن است رقمی محدود برای حمایت از هر خانوار به نظر برسد؛ اما وقتی این مبلغ در تعداد مشمولان ضرب شود، ابعاد مالی تصمیم تغییر می‌کند. اگر قرار باشد این افزایش به میلیون‌ها خانوار اختصاص پیدا کند، دولت با هزینه‌ای قابل‌توجه مواجه خواهد شد؛ هزینه‌ای که میزان آن به تعداد دریافت‌کنندگان، مدت اجرای طرح و نحوه تخصیص اعتبار بستگی دارد.
پرسش اصلی این است که دولت برای اجرای این تصمیم به چه میزان منابع مالی نیاز دارد؟ آیا منابع موردنیاز از محل درآمدهای موجود و جابه‌جایی اعتبارات بودجه‌ای تأمین می‌شود یا اجرای طرح به منابع جدید نیاز خواهد داشت؟ در شرایطی که دولت با محدودیت منابع درآمدی و فشار بر بودجه عمومی روبه‌روست، پاسخ به این پرسش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ازسوی‌دیگر، افزایش اعتبار کالابرگ اگرچه می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار معیشتی خانوارها را جبران کند، اما پایداری آن به تأمین منابع مالی مستمر وابسته است. بدون مشخص‌بودن هزینه نهایی و منبع تأمین آن، ارزیابی آثار بودجه‌ای این تصمیم دشوار خواهد بود.
در این گزارش، با درنظرگرفتن سناریوهای مختلف برای تعداد مشمولان، بررسی می‌کنیم که افزایش ۵۰۰ هزارتومانی اعتبار کالابرگ چه بار مالی‌ای برای دولت ایجاد می‌کند و هزینه اجرای این سیاست در مقیاس ملی به چه رقمی می‌رسد.
مسکن کم‌ریسک‌تر از طلا و دلار؛ اما به چه قیمتی؟
وقتی ارزش پول ملی کاهش پیدا می‌کند، انتخاب بازار مناسب برای حفظ ارزش دارایی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سرمایه‌گذاران تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، معمولاً مقایسه بازدهی بازارها در بلندمدت تعیین می‌کند کدام دارایی برنده بوده است؛ اما این مقایسه یک نکته مهم را نادیده می‌گیرد: مسیر رسیدن به سود، به اندازه خود سود اهمیت دارد.
بررسی بازده ماهانه مسکن تهران، طلای ۱۸ عیار و دلار آزاد از فروردین ۱۳۹۷ تا شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که این سه بازار، باوجود رشد قابل‌توجه قیمت‌ها، تجربه یکسانی از نوسان و زیان نداشته‌اند.
در این دوره، قیمت متوسط هر مترمربع مسکن تهران حدود ۴۰ برابر شده و دلار آزاد تقریباً ۴۵ برابر شده است. بااین‌حال، طلا با رشد حدود ۱۴۰ برابری، بیشترین بازده تجمعی را در میان این سه بازار ثبت کرده است.
اما برنده بازدهی، لزوماً کم‌ریسک‌ترین گزینه نیست. میانگین بازده ماهانه طلا حدود ۵٫۵ درصد بوده، ولی انحراف معیار بازده آن به حدود ۱۰ درصد رسیده است. دلار نیز با میانگین بازده ماهانه حدود ۴٫۲۵ درصد، نوسان قابل‌توجهی را تجربه کرده است. در مقابل، مسکن با میانگین بازده ماهانه حدود ۳٫۸۳ درصد، تغییرات محدودتری داشته است.
بررسی ۱۰ درصد بدترین بازده‌های ماهانه نیز تفاوت سه بازار را آشکارتر می‌کند: بازده دلار در این محدوده به منفی ۷٫۶۶ درصد یا کمتر رسیده، طلا افتی در حدود ۶٫۲۶ درصد یا بیشتر را تجربه کرده و افت مسکن به حدود ۱٫۰۳ درصد یا بیشتر محدود شده است.
این ارقام نشان می‌دهند که مسکن در دوره بررسی‌شده، از نظر ریسک نزولی ماهانه وضعیت باثبات‌تری داشته؛ اما بازده کمتر و نقدشوندگی متفاوت آن نیز باید در تصمیم سرمایه‌گذاری لحاظ شود. ضمن اینکه نوسان محدود قیمت مسکن لزوماً به معنای نبود ریسک نیست؛ هزینه معامله، دشواری فروش و تفاوت قیمت پیشنهادی با قیمت معامله‌شده هم اهمیت دارند.
در نهایت، انتخاب میان مسکن، طلا و دلار فقط به میزان سود بستگی ندارد؛ بلکه به میزان ریسکی هم مربوط است که سرمایه‌گذار برای رسیدن به آن سود می‌پذیرد.
ترک در اتحاد «یک ملت، دو دولت»؛ چرا آنکارا و باکو به اختلاف خوردند؟
ترکیه و جمهوری آذربایجان سال‌هاست روابط خود را با عبارت «یک ملت، دو دولت» توصیف می‌کنند؛ رابطه‌ای که حمایت آنکارا از باکو در جنگ قفقاز و همکاری‌های گسترده سیاسی و اقتصادی، از مهم‌ترین نشانه‌های آن بوده است. بااین‌حال، تحولات اخیر نشان می‌دهد این اتحاد راهبردی هم از اختلاف و تنش مصون نیست.
ماجرا از مقررات تازه دولت جمهوری آذربایجان درباره پوشش دانش‌آموزان و معلمان مدارس دولتی آغاز شد؛ مقرراتی که بر اساس تفسیر دولت از اصول سکولاریسم، برخی پوشش‌های مذهبی را ممنوع می‌کند. جلوگیری از ورود شماری از دانش‌آموزان و معلمان محجبه به مدارس، اعتراض‌هایی را در داخل آذربایجان برانگیخت و واکنش‌هایی را نیز در ترکیه به دنبال داشت.
نکته مهم این بود که انتقادها تنها به گروه‌های مذهبی محدود نماند. برخی چهره‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه و مشاور ارشد اردوغان نیز به این محدودیت‌ها اعتراض کردند. در مقابل، حزب حاکم جمهوری آذربایجان، منتقدان ترکیه‌ای را به انتشار گزارش‌های نادرست و دخالت در امور داخلی کشور متهم کرد؛ واکنشی که نشان داد اختلاف از سطح یک مناقشه اجتماعی فراتر رفته است.
بااین‌حال، ریشه تنش‌ها فقط به مسئله حجاب محدود نمی‌شود. روابط نزدیک باکو با اسرائیل، در شرایطی که ترکیه و اسرائیل درگیر رقابتی فزاینده در منطقه‌اند، مدت‌هاست بخشی از جریان‌های مذهبی و سیاسی ترکیه را ناراضی کرده است. حضور نماینده آذربایجان در سالن هنگام سخنرانی بنیامین نتانیاهو در سازمان ملل نیز به انتقادها دامن زد.
در نتیجه، مناقشه اخیر اختلاف‌های عمیق‌تری را آشکار کرده است: از برداشت متفاوت دو کشور از سکولاریسم و نقش دین در سیاست تا روابط با اسرائیل و حدود دخالت در امور داخلی یکدیگر. اتحاد تاریخی آنکارا و باکو همچنان پابرجاست، اما این تحولات نشان می‌دهد که «یک ملت، دو دولت» لزوماً به معنای هم‌سویی در همه مسائل نیست.
داریوش مهرجویی؛ روایتگر سکوت ایرانیان
۲۲ مهر یادآور یک حادثه تلخ برای جامعه فرهنگ و هنر ایران است. شامگاه ۲۲ مهر ۱۴۰۲، مهرجویی و همسرش وحیده محمدی‌فر در خانه‌شان به قتل رسیدند؛ فقدانی که هنوز التیام نیافته است. داریوش مهرجویی، یکی از تأثیرگذارترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران، در ۱۷ آذر ۱۳۱۸ در تهران متولد شد. او با تحصیل در رشته فلسفه در آمریکا، نگاهی متفاوت و عمیق به سینما آورد. مهرجویی با فیلم «گاو» در سال ۱۳۴۸، موج نو سینمای ایران را شکل داد و با «هامون» شخصیتی ماندگار خلق کرد.
آثارش مانند اجاره‌نشین‌ها، سارا، پری، لیلا و سنتوری هر یک به روایتی تازه از انسان و جامعه تبدیل شدند. او جوایز بین‌المللی بسیاری دریافت کرد و رکورددار خلق شخصیت‌های ماندگار سینمای ایران است.
