ترکیه و جمهوری آذربایجان سال‌هاست روابط خود را با عبارت «یک ملت، دو دولت» توصیف می‌کنند؛ رابطه‌ای که حمایت آنکارا از باکو در جنگ قفقاز و همکاری‌های گسترده سیاسی و اقتصادی، از مهم‌ترین نشانه‌های آن بوده است. با این حال، تحولات اخیر نشان می‌دهد این اتحاد راهبردی هم از اختلاف و تنش مصون نیست.
ماجرا از مقررات تازه دولت جمهوری آذربایجان درباره پوشش دانش‌آموزان و معلمان مدارس دولتی آغاز شد؛ مقرراتی که بر اساس تفسیر دولت از اصول سکولاریسم، برخی پوشش‌های مذهبی را ممنوع می‌کند. جلوگیری از ورود شماری از دانش‌آموزان و معلمان محجبه به مدارس، اعتراض‌هایی را در داخل آذربایجان برانگیخت و واکنش‌هایی را نیز در ترکیه به دنبال داشت.
نکته مهم این بود که انتقادها تنها به گروه‌های مذهبی محدود نماند. برخی چهره‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه و مشاور ارشد اردوغان نیز به این محدودیت‌ها اعتراض کردند. در مقابل، حزب حاکم جمهوری آذربایجان، منتقدان ترکیه‌ای را به انتشار گزارش‌های نادرست و دخالت در امور داخلی کشور متهم کرد؛ واکنشی که نشان داد اختلاف از سطح یک مناقشه اجتماعی فراتر رفته است.
با این حال، ریشه تنش‌ها فقط به مسئله حجاب محدود نمی‌شود. روابط نزدیک باکو با اسرائیل، در شرایطی که ترکیه و اسرائیل درگیر رقابتی فزاینده در منطقه‌اند، مدت‌هاست بخشی از جریان‌های مذهبی و سیاسی ترکیه را ناراضی کرده است. حضور نماینده آذربایجان در سالن هنگام سخنرانی بنیامین نتانیاهو در سازمان ملل نیز به انتقادها دامن زد.
در نتیجه، مناقشه اخیر اختلاف‌های عمیق‌تری را آشکار کرده است: از برداشت متفاوت دو کشور از سکولاریسم و نقش دین در سیاست تا روابط با اسرائیل و حدود دخالت در امور داخلی یکدیگر. اتحاد تاریخی آنکارا و باکو همچنان پابرجاست، اما این تحولات نشان می‌دهد که «یک ملت، دو دولت» لزوماً به معنای هم‌سویی در همه مسائل نیست.
