تیتر یک | چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ | جایگاه ایران در معادلات جهانی گاز

اکوایران: بازارهای جهانی در انتظار تصمیم تازه فدرال رزرو هستند؛ جایی که افزایش قیمت نفت و نگرانی از بازگشت فشارهای تورمی، مسیر سیاست پولی آمریکا را پیچیده‌تر کرده است. در این میان، موضع کوین وارش می‌تواند سرنخ مهمی برای سرمایه‌گذاران بازار سهام، طلا و دیگر دارایی‌ها باشد.

 در اقتصاد ایران، آمارهای تازه مرکز آمار از تداوم تورم بالا حکایت دارد؛ هرچند تورم نقطه‌به‌نقطه در مهرماه اندکی کاهش یافته، قیمت‌ها همچنان با سرعت قابل‌توجهی افزایش می‌یابند. بازار مسکن استان تهران هم تصویری از شکاف عمیق قیمت‌ها و تفاوت مسیر رشد در شهرستان‌های مختلف ارائه می‌کند؛ از شمیرانات و تهران تا شهریار و ورامین.

 پرونده روز این قسمت به اجلاس کشورهای صادرکننده گاز در مسکو اختصاص دارد؛ جایی که ایران با وجود برخورداری از دومین ذخایر اثبات‌شده گاز جهان و ظرفیت بالای تولید، هنوز نتوانسته جایگاه متناسبی در تجارت جهانی این انرژی به دست بیاورد. چرا کشوری با این حجم از منابع، سهم محدودی از صادرات گاز دارد؟

 همچنین، پروژه اتصال ریلی ایران به ترکیه از مسیر چشمه‌ثریا و چالش‌های تأمین مالی آن را بررسی می‌کنیم؛ از اقتصاد انرژی و تجارت خارجی به بحران خشکیدگی درختان پارک چیتگر می‌رسیم و در بخش «چهره روز»، با آبا لرنر و دیدگاه‌های او درباره قدرت بازار و کسری بودجه آشنا می‌شویم. در پایان، بازگشت ماریا کورینا ماچادو به ونزوئلا را دنبال می‌کنیم؛ بازگشتی که پرسش‌هایی تازه درباره آینده سیاسی و مسیر دموکراسی در این کشور مطرح کرده است.

 با «تیتر یک» چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ همراه باشید.

 بازارها در انتظار سیگنال وارش

 جلسه اکتبر فدرال رزرو در شرایطی برگزار می‌شود که بازارهای جهانی میان نگرانی از بازگشت فشارهای تورمی، تنش‌های ژئوپلیتیکی و نوسانات بازار سهام درگیرند. افزایش قیمت نفت به بالای ۱۱۵ دلار و تحولات بازار فناوری، تصمیم‌گیری درباره مسیر آینده سیاست پولی آمریکا را پیچیده‌تر کرده است.

 انتظار می‌رود فدرال رزرو در این جلسه نرخ بهره را در محدوده ۳.۷۵ تا ۴ درصد ثابت نگه دارد؛ اما اهمیت جلسه صرفاً به تصمیم نهایی درباره نرخ بهره محدود نمی‌شود. سرمایه‌گذاران بیش از هر چیز به دنبال نشانه‌هایی هستند که مشخص کند آیا احتمال افزایش دوباره نرخ بهره جدی‌تر شده یا هنوز می‌توان به تثبیت سیاست پولی امیدوار بود.

 در این میان، موضع کوین وارش، رئیس فدرال رزرو، اهمیت ویژه‌ای دارد. تأکید بر ضرورت مهار تورم و احتمال تداوم سیاست پولی انقباضی می‌تواند فشار بیشتری بر بازار سهام و طلا وارد کند. در مقابل، اگر وارش شرایط مالی موجود را برای کنترل تورم کافی بداند، ممکن است انتظارات بازار درباره افزایش نرخ بهره تعدیل شود.

 ترکیب آرای اعضای فدرال رزرو، پیش‌بینی‌های آن‌ها از مسیر آینده نرخ بهره و داده‌های پیش روی اقتصاد آمریکا نیز می‌توانند بر جهت حرکت بازارها اثر بگذارند.

 در این گزارش بررسی می‌کنیم که چرا بازارها چشم‌انتظار سیگنال‌های وارش هستند، چه عواملی تصمیم‌های بعدی فدرال رزرو را شکل می‌دهند و نتیجه این جلسه چه پیامدهایی برای بازارهای جهانی خواهد داشت.

مرکز آمار تورم مهر را اعلام کرد

 تورم در مهرماه ۱۴۰۵ تصویری دوگانه از وضعیت قیمت‌ها ارائه می‌کند: از یک سو، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه نسبت به ماه قبل کاهش یافته و ازسوی‌دیگر، قیمت‌ها همچنان با سرعت قابل‌توجهی افزایش پیدا می‌کنند. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه به ۷۶۱٫۸ رسیده و تورم ماهانه ۴٫۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۸٫۷ درصد و تورم سالانه ۷۶٫۸ درصد ثبت شده است.

 تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۹٫۸ درصد در شهریور به ۸۸٫۷ درصد در مهرماه رسیده است؛ کاهشی به میزان ۱٫۱ واحد درصد. اما این افت به معنای ارزان‌شدن کالاها و خدمات نیست، بلکه نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در مقایسه با ماه مشابه سال قبل اندکی کمتر شده است.

 در گروه‌های مصرفی نیز روند یکسانی دیده نمی‌شود. تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات با ثبت ۵٫۸ درصد، از تورم ۲٫۴ درصدی خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات بیشتر بوده است. آموزش با تورم ماهانه ۲۳٫۵ درصد، حمل‌ونقل با ۱۰٫۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹٫۸ درصد، بیشترین افزایش ماهانه را در میان گروه‌های اصلی تجربه کرده‌اند.

 تفاوت تورم در مناطق شهری و روستایی نیز قابل‌توجه است. تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق روستایی به ۱۰۷ درصد رسیده، درحالی‌که این نرخ برای مناطق شهری ۸۵٫۵ درصد بوده است.

مقایسه رشد قیمت مسکن در شهرستان‌های تهران

 بازار مسکن استان تهران فقط با تفاوت قیمت میان شهرستان‌ها شناخته نمی‌شود؛ سرعت رشد قیمت‌ها هم در هر منطقه متفاوت است. بررسی متوسط قیمت هر مترمربع مسکن در ۱۶ شهرستان استان، از شکاف عمیق قیمتی و تغییر جایگاه شهرستان‌ها در دوره‌های ۱۵ساله، پنج‌ساله و از ابتدای سال ۱۴۰۵ حکایت دارد.

 در حال حاضر، شمیرانات با متوسط قیمت ۶۲۲.۳ میلیون تومان به‌ازای هر مترمربع، گران‌ترین شهرستان استان است؛ رقمی بیش از ۱۴ برابر متوسط قیمت در پیشوا، ارزان‌ترین شهرستان این بررسی. بااین‌حال، بالاترین قیمت لزوماً به معنای بیشترین رشد نیست.

 در پنج سال گذشته، شهریار با رشد حدود ۱۲.۸ برابری قیمت مسکن در صدر قرار گرفته و ورامین و شمیرانات در رتبه‌های بعدی ایستاده‌اند. این در حالی است که تهران، با وجود سطح بالای قیمت، رشد نسبی کمتری را تجربه کرده است. مقایسه بلندمدت و پنج‌ساله نیز از تغییر رتبه شهرستان‌ها حکایت دارد؛ شهریار به جایگاه نخست صعود کرده و ملارد و بهارستان هم موقعیت بهتری به دست آورده‌اند.

 اما تصویر سال ۱۴۰۵ متفاوت است. شمیرانات با رشد ۴۸.۱ درصدی از فروردین تا آبان در صدر قرار دارد؛ تهران با ۳۵.۹ درصد دوم است و ری با رشد ۳۳.۹ درصدی به رتبه سوم رسیده. در مقابل، شهریار پس از پیشتازی در دوره پنج‌ساله، در این بازه رشد ۱۷.۸ درصدی داشته است.

 این جابه‌جایی‌ها نشان می‌دهد برای شناخت بازار مسکن، قیمت امروز کافی نیست؛ باید مسیر رشد هر شهرستان را هم بررسی کرد.

 چرا ایران یک کشور صادرکننده گاز نمی‌شود؟

 هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) در مسکو، در شرایطی برگزار شد که امنیت انرژی و ثبات بازارهای جهانی بار دیگر به موضوعی راهبردی تبدیل شده‌اند. افزایش قیمت‌های لحظه‌ای گاز، نگرانی از سطح ذخایر اروپا و پیش‌بینی رشد ۳۳ درصدی مصرف جهانی گاز تا میانه قرن، اهمیت جایگاه کشورهای دارنده ذخایر بزرگ را بیش از گذشته برجسته کرده است. در این میان، ایران با برخورداری از دومین ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، یکی از بازیگران مهم این معادله به شمار می‌رود؛ اما آیا این ظرفیت زمین‌شناختی توانسته به قدرت تجاری و دیپلماتیک تبدیل شود؟

 مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در این اجلاس بر توسعه همکاری‌های راهبردی، سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌های گازی و گسترش دیپلماسی انرژی تأکید کرد. او همچنین با اشاره به ظرفیت تولید سالانه ۳۰۰ میلیارد مترمکعب گاز و سهم حدود ۷۰ درصدی این حامل انرژی در سبد داخلی کشور، از آمادگی ایران برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی سخن گفت.

 بااین‌حال، بررسی آمارهای سال ۲۰۲۴ تصویری متفاوت از عملکرد تجاری صنعت گاز ایران ارائه می‌کند. بر اساس داده‌های مورد استناد در این گزارش، تولید گاز کشور به حدود ۱۰ میلیون ترآژول رسیده و ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز در خاورمیانه بوده است؛ اما صادرات آن تنها حدود ۶۰۰ هزار ترآژول برآورد می‌شود. در مقابل، قطر با تولید کمتر، بیش از ۴.۵ میلیون ترآژول گاز صادر کرده است.

 یکی از عوامل مهم این شکاف، مصرف بالای داخلی است. بخش‌های خانگی و صنعتی روی‌هم حدود ۴.۷ میلیون ترآژول گاز مصرف می‌کنند و نیروگاه‌ها نیز به دلیل وابستگی گسترده به گاز و راندمان محدود، سهم بزرگی از منابع انرژی کشور را به خود اختصاص می‌دهند. رشد تولید، بدون مدیریت تقاضا و بهینه‌سازی مصرف، الزاماً به افزایش ظرفیت صادراتی منجر نمی‌شود.

 پرسش اصلی این است که ایران چگونه می‌تواند از جایگاه بزرگ تولیدکننده به بازیگری اثرگذار در تجارت جهانی گاز تبدیل شود؟ پاسخ، علاوه بر سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها، به اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری و تدوین راهبردی پایدار برای صادرات و دیپلماسی انرژی وابسته است.

 چرا چیتگر خشکید؟

 پارک جنگلی چیتگر، یکی از قدیمی‌ترین فضاهای سبز تهران، حالا با بحرانی روبه‌روست که نشانه‌های آن را می‌توان در درختان خشک‌شده و زمین‌های خالی از پوشش سبز دید. این پارک که از سال ۱۳۴۲ شکل گرفت، در ماه‌های اخیر با انتشار تصاویر گسترده‌ای از خشکیدگی درختانش به موضوع بحث و نگرانی تبدیل شده است.

 سازمان منابع طبیعی می‌گوید تاکنون ۲۵ هزار اصله درخت از چیتگر خارج شده و ۷ هزار اصله دیگر نیز باید قطع شوند. اما پشت این اعداد، پرسشی مهم‌تر قرار دارد: چه عواملی چیتگر را به این وضعیت رسانده و چه کسی باید پاسخگوی آن باشد؟

 مسئولان روایت‌های متفاوتی از این بحران دارند. شهردار منطقه ۲۲ از قطع‌شدن حقابه بوستان و گسترش آفت می‌گوید. برخی اعضای شورای شهر، از جمله ناصر امانی، بر تأخیر در مقابله با آفت تأکید می‌کنند و مهدی پیرهادی، کمبود منابع آبی را از عوامل اصلی خشکیدگی می‌داند. در این میان، مهدی اقراریان نیز معتقد است ارجاع مسئولیت به گذشته نمی‌تواند جای پاسخگویی را بگیرد.

 شهرداری از کاشت درختان جدید خبر داده است؛ اما نهال‌های جوان برای جایگزینی کارکردهای زیست‌محیطی درختان کهن‌سال به زمان نیاز دارند. در کشاکش روایت‌ها و اختلاف‌نظرها، چیتگر همچنان از دست می‌رود؛ بخشی از سرمایه طبیعی تهران که احیای آن به‌مراتب دشوارتر از قطع درختان و کاشت نهال‌های تازه است.

آبا لرنر؛ اقتصاددانی که کسری بودجه را از نو تعریف کرد

۲۸ اکتبر، سالروز تولد آبا لرنر، اقتصاددان بریتانیایی-آمریکایی و از چهره‌های اثرگذار اقتصاد کینزی است؛ اقتصاددانی که بخش مهمی از فعالیت خود را به بررسی عملکرد بازارها و نقش سیاست‌گذاری اقتصادی اختصاص داد.

یکی از شناخته‌شده‌ترین دستاوردهای او، «شاخص لرنر» است؛ معیاری برای سنجش قدرت بازار که نشان می‌دهد قیمت یک کالا تا چه اندازه از هزینه نهایی تولید آن فاصله دارد. هرچه این فاصله بیشتر باشد، قدرت بنگاه برای اثرگذاری بر قیمت نیز بیشتر است. این شاخص همچنان در تحلیل ساختار بازار و قدرت انحصاری بنگاه‌ها کاربرد دارد.

لرنر در کنار اقتصاد صنعتی، درباره سیاست مالی و اقتصاد رفاه نیز دیدگاه‌های مهمی مطرح کرد. در نظریه «مالیه کارکردی»، تأکید داشت که سیاست مالی باید بر اساس پیامدهای آن بر اشتغال، تولید و ثبات قیمت‌ها ارزیابی شود، نه صرفاً اندازه کسری بودجه.

ترکیب این دیدگاه‌ها، لرنر را به اقتصاددانی تبدیل کرد که تلاش داشت نظریه اقتصادی را به مسائل واقعی بازار، دولت و رفاه اجتماعی پیوند دهد.

بازگشت ماچادو؛ آیا ونزوئلا به دموکراسی نزدیک‌تر شده است؟

بازگشت ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا و برنده جایزه صلح نوبل، به کاراکاس، بار دیگر توجه‌ها را به آینده سیاسی این کشور نفت‌خیز جلب کرده است. زنی که سال‌ها با محرومیت سیاسی، زندگی مخفیانه و محدودیت‌های حکومت نیکولاس مادورو روبه‌رو بود، حالا در میان استقبال هوادارانش به کشور بازگشته است؛ اما آیا این بازگشت می‌تواند نقطه عطفی در مسیر دموکراسی ونزوئلا باشد؟

ماچادو در انتخابات ۲۰۲۴ از نامزدی محروم شد و ادموندو گونزالس به نمایندگی از مخالفان وارد رقابت شد. با وجود ادعای مخالفان درباره پیروزی گونزالس، مادورو برنده انتخابات اعلام شد؛ نتیجه‌ای که به تشدید مناقشه سیاسی در کشور انجامید.

با سقوط مادورو، شرایط تغییر کرده، اما ساختار سیاسی به‌جامانده از دوران او همچنان بخش مهمی از قدرت را در اختیار دارد. دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت، با حمایت دونالد ترامپ اداره کشور را در دست گرفته و مذاکراتی نیز میان دولت و بخشی از مخالفان جریان دارد؛ مذاکراتی که جنبش ماچادو در آن حضور ندارد.

چالش ماچادو فقط بازگشت به کشور نیست. او باید برای برگزاری انتخابات آزاد و اصلاح نهادهای انتخاباتی و قضایی فشار بیاورد، بی‌آنکه حمایت واشنگتن را از دست بدهد. در مقابل، دولت موقت هنوز زمان مشخصی برای انتخابات اعلام نکرده است.

محبوبیت عمومی می‌تواند سرمایه سیاسی مهمی برای ماچادو باشد، اما به‌تنهایی تضمینی برای انتقال قدرت نیست. پرسش اصلی این است: آیا بازگشت او آغاز مسیری به سوی دموکراسی است یا صرفاً فصل تازه‌ای از رقابت بر سر قدرت در ونزوئلا؟