«ساخت پارکینگ طبقاتی در 664 نقطه از شهر تهران پیش بینی شده است.» این جمله را نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران گفته و تاکید کرده که کمبود پارکینگ همچنان یکی از مسائل شهری است و تلاش شده تا احداث پارکینگ طبقاتی در دستور کار قرار بگیرد. کمبود جای پارک به عقیده برخی از کارشناسان یکی از دلایل ترافیک شهری است. به همین دلیل هم ساخت پارکینگ‌های طبقاتی برای کاهش بار ترافیکی گاه در دستور کار متولیان امر شهری قرار می‌گیرد. چنانچه مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران هم بهمن پارسال اعلام کرد که احداث پارکینگ ضروری است و البته تاکید داشت که این موضوع به تنهایی مشکل ترافیک را حل نمی‌کند. با این حال او شهریور امسال به رسانه‌ها گفت که شهرداری باید در حوزه ساخت پارکینگ بیشتر اقدام می‌کرد.
اما آیا پارکینگ واقعا می‌تواند مشکل ترافیک را حل کند؟ پژوهش‌های بین‌المللی پاسخشان به این پرسش همیشه مثبت نیست، یکی از کارشناسان حوزه حمل و نقل هم در گفت‌وگو با اکوایران توضیح می‌دهد که ساخت پارکینگ در طولانی مدت چگونه به افزایش بار ترافیکی در شهرها منجر می‌شود.
به گزارش اکوایران، پژوهش‌های متعددی در دنیا روی رابطه احداث پارکینگ با ترافیک شهری تمرکز کردند. مثلا پژوهشی با عنوان «تأثیر تأمین پارکینگ بر استفاده از خودرو در شهرها: استنباط رابطه علّی» که در سال ۲۰۱۶ منتشر شده است، نشان می‌دهد افزایش ظرفیت پارکینگ نه‌تنها لزوماً به کاهش استفاده از خودرو منجر نمی‌شود بلکه می‌تواند یکی از عوامل افزایش وابستگی شهروندان به خودروهای شخصی باشد. پژوهشگران در این مطالعه با بررسی داده‌های ۹ شهر ایالات متحده آمریکا که سابقه گردآوری آن‌ها به سال ۱۹۶۰ بازمی‌گردد رابطه میان ظرفیت پارکینگ و سهم خودرو از سفرهای شهری را بررسی کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت پارکینگ از یک دهم به پنج دهم جای پارک به‌ازای هر نفر با افزایش حدود ۳۰ واحد درصدی سهم خودرو از سفرهای شهری همراه بوده است. به عبارت دیگر شهرهایی که ظرفیت بیشتری برای پارک خودرو فراهم کرده‌اند، سهم بالاتری از سفرهای انجام‌شده با خودرو را نیز تجربه کرده‌اند.
نگاه دووجهی به ساخت پارکینگ
محمد حسین نوروزی، دبیر کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران است. او در گفت‌وگو با اکوایران از بعد دیگری به موضوع ساخت پارکینگ اشاره می‌کند. از دیدگاه او، ساخت پارکینگ دو وجه دارد و باید از دو افق زمانی به آن نگاه کرد. نوروزی می‌گوید: «یکی افق کوتاه‌مدت و چندماهه است. وقتی در یک محدوده پارکینگی ساخته و افتتاح می‌شود میزان چرخ‌زدن خودروها برای پیدا کردن جای پارک در اطراف آن کاهش پیدا می‌کند. این اتفاق به کاهش ترافیک تعبیر می‌شود اما وقتی زمان بیشتری می‌گذرد و از چند ماه فراتر می‌رود ساخت پارکینگ باعث تحریک تقاضای استفاده از خودروی شخصی می‌شود.»
او با ذکر یک مثال موضوع را از افق بلندمدت تشریح می‌کند. تصور کنید، فردی پیش از ساخت پارکینگ برای رفتن به یک نقطه مجبور باشد زمان زیادی را برای پیدا کردن جای پارک صرف کند یا حتی به‌صورت دوبله توقف کند. در چنین شرایطی ممکن است ترجیح دهد از حمل و نقل عمومی استفاده کند اما وقتی پارکینگ ساخته می‌شود و احساس می‌کند به‌راحتی می‌تواند جای پارک پیدا کند تصمیم می‌گیرد برای خرید با خودروی شخصی به آن محدوده برود. نوروزی می‌گوید: «در نتیجه از حمل و نقل عمومی به سمت استفاده از خودروی شخصی تغییر مسیر می‌دهد و این اتفاق در نهایت باعث افزایش ترافیک در مجموعه شهر می‌شود.»
این کارشناس ادامه می‌دهد: «این دو رویکرد با یکدیگر تداخل پیدا می‌کنند. مسئولان شهری همواره می‌گویند که برای مثال ۱۵ تا ۲۰ یا حتی ۳۰ درصد از زمان سفر خودروها در خیابان‌ها صرف پیدا کردن جای پارک می‌شود. این اعداد بزرگ هستند اما حتی اگر اندازه‌گیری شده و دقیق هم باشند باید توجه کرد که این وضعیت ترافیک نقطه‌ای ایجاد می‌کند. در مقابل ساخت پارکینگ در بلندمدت باعث تحریک تقاضا خواهد شد. البته منظور از بلندمدت هم زمان بسیار طولانی نیست و حتی در افق بیش از چند ماه نیز ممکن است این اتفاق رخ دهد. در نتیجه ترافیک بیشتری در مسیرهای منتهی به همان محدوده ایجاد می‌شود.»
دیدگاه او در یافته‌های پژوهشی که در سال ۲۰۱۹ در چین انجام شده نیز تا حدی تأیید می‌شود. این پژوهش با عنوان «بررسی بهینه‌سازی ظرفیت پارکینگ در مناطق تجاری مرکزی شهر با درنظرگرفتن رابطه دوطرفه میان سفرهای خودرویی و پارکینگ» در مجله «پژوهش‌های حمل‌ونقل و زیرساخت» منتشر شده است. پژوهشگران با استفاده از داده‌های واقعی شهر دالیان چین بررسی کرده‌اند که افزایش ظرفیت پارکینگ چه تأثیری بر میزان استفاده از خودرو و شرایط ترافیکی شهر دارد. آن‌ها برای بررسی این موضوع مدلی طراحی کرده‌اند که هم تغییرات جریان ترافیک در نتیجه افزایش ظرفیت پارکینگ و هم سفرهای خودرویی جدیدی را که به دنبال احداث پارکینگ ایجاد می‌شوند محاسبه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت پارکینگ تا یک سطح مشخص می‌تواند شرایط تردد را بهبود دهد و زمان و دشواری سفرهای خودرویی را کاهش دهد. اما این روند همیشگی نیست. زمانی که تعداد جای پارک از سطح بهینه فراتر می‌رود افزایش ظرفیت پارکینگ می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و دشواری سفرهای خودرویی را افزایش دهد. به بیان ساده ساخت پارکینگ‌های بیشتر تا حدی می‌تواند مشکلات ترافیکی را کاهش دهد اما افزایش بیش از اندازه ظرفیت پارکینگ با ایجاد تقاضای جدید برای استفاده از خودرو می‌تواند دوباره شرایط ترافیکی را نامطلوب کند.
ریشه‌یابی علاقه به پارکینگ‌سازی
اما چرا متولیان امر شهری باوجود دانستن پیامدهای پارکینگ سازی همچنان به ساخت آن در شهر فکر می‌کنند. نوروزی در پاسخ به این پرسش می‌گوید که یکی از دلایل آن احتمالا این است که شهروندان در بسیاری از مواقع مطالبه ساخت پارکینگ دارند. او ادامه می‌دهد: «از طرف دیگر ساخت یک پارکینگ احتمالاً در مقایسه با احداث یک خط چندین کیلومتری مترو به زمان و هزینه کمتری نیاز دارد. مدیریت شهری نیز وقتی مشاهده می‌کند که در حال حاضر ۶۰ درصد تقاضای سفر با خودروی شخصی انجام می‌شود به این نتیجه می‌رسد که باید به این تقاضا پاسخ دهد. هرچند ساخت پارکینگ مانند بزرگراه‌سازی در بلندمدت راهکار معقولی نیست اما مدیران شهری معتقدند که دست‌کم در کوتاه‌مدت می‌توانند برخی گره‌های ترافیکی را برطرف کنند.»
او تاکید می‌کند: «مدیران شهری همواره می‌گویند که این زیرساخت‌ها را می‌سازیم تا زمانی که حمل و نقل عمومی به توسعه کافی برسد اما در عمل ساخت این زیرساخت‌ها ادامه پیدا می‌کند و حمل و نقل عمومی همچنان عقب‌ماندگی خود را حفظ می‌کند. این مسئله‌ای است که در مدیریت شهری با آن مواجه هستیم.»
