اکوایران: منابع آگاه به باراک راوید، گزارشگر آکسیوس، گفتهاند، فرستادگان رئیسجمهور ایالات متحده، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، روز پنجشنبه در برلین با مقامهای ارشد قطری دیدار کردند تا تلاشهای میانجیگرانه میان آمریکا و ایران را بررسی کنند. این خبر را دو منبع آگاه از این دیدار اعلام کردهاند. به گفته این منابع، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر و علی الثوادی، میانجی قطری، در نشست برلین حضور داشتند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز جمعه در یک نشست خبری گفت: «ایران میخواهد به توافق برسد، اما نمیخواهد توافقی را بپذیرد که از نظر من قابل قبول باشد. ما خواهان یک توافق واقعی هستیم، نه توافق جعلیای که آنها طی ۵۱ سال گذشته دنبال کردهاند... آنها ۵۱ سال است که مردم را سر کار گذاشتهاند.»
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گفت قطر و پاکستان تنها دو کانال میانجیگری با دولت ترامپ هستند، اما مجموعهای از تحولات اخیر درباره نیت واقعی آمریکا ابهام ایجاد کرده است؛ از جمله انتخابات میاندورهای آمریکا و اظهارات بعدی ترامپ مبنی بر اینکه علاقهای به توافق با ایران ندارد و همچنین کنار گذاشتن جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، از جایگاه مذاکرهکننده ارشد. عراقچی گفت: «نخستین خواسته ما این است که او [ترامپ] صراحتاً اعلام کند که خواهان توافق است. علاوه بر این، به مجموعهای از اقدامات اعتمادساز نیاز داریم تا اطمینان حاصل کنیم که این بار... طرف آمریکایی واقعاً با جدیت وارد مذاکرات میشود». یک دیپلمات دخیل در روند میانجیگری گفت اظهارات روز جمعه ترامپ مبنی بر اینکه خواهان توافق است، واکنشی به این دغدغه ایران است.
گره هستهای
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفته معتقد است آمریکا و ایران میتوانند به توافق برسند، اما این توافق باید دائمی باشد و دو ماه بعد نقض نشود. او گفت میتوان راهحلی برای پاسخگویی به خواسته اصلی آمریکا، یعنی حذف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، پیدا کرد. به گفته عراقچی، ایران اجازه نخواهد داد این مواد از کشور خارج شوند.
او تأکید کرد که این مواد مطابق با نیازهای ایران مورد استفاده قرار خواهند گرفت. عراقچی گفت: «میانجیگران ایدهها و فرمولهای مختلفی ارائه کردهاند. برخی از این پیشنهادها ارزش بررسی دارند... معتقدم میتوان درباره مواد هستهای به راهحلی منصفانه دست یافت؛ راهحلی که بر منافع ملی ما استوار باشد و نیازهای کشور را تأمین کند.»
این در حالی است که یک منبع بلندپایه در گفتگو با العربیه انگلیسی در روز شنبه گفته که میانجیها نمیتوانند تضمین کنند که تنش نظامی در خاورمیانه باز نخواهد گشت. این منبع افزود که مذاکرات بین طرفهای درگیر متوقف شده است. این منبع توضیح داد که واشنگتن بر یک برنامه روشن و تضمینهای کتبی از سوی ایران مبنی بر حذف اورانیوم غنیشده و عدم از سرگیری توسعه آن در آینده اصرار دارد. طبق گزارشها، هر دو طرف علیرغم پیشنهادهای مختلف ارائه شده توسط میانجیها، همچنان بر موضع خود در مورد اورانیوم غنیشده پابرجا هستند.
منابع آگاه به آکسیوس هم گفتهاند که با وجود رفتوآمدها و تماسهای متعدد، هنوز هیچ پیشرفت قابلتوجهی در مذاکرات حاصل نشده است.
موضوع جدی روی میز: آماده برای دور تازه حمله؟
این در شرایطی است که هفته گذشته، نخستوزیر قطر به واشنگتن سفر کرد و با ترامپ و معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، درباره ایران دیدار و گفتوگو کرد. پس از آن، ترامپ گفت ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران «بسیار بعید» است و «ضرورتی برای آن به نظر نمیرسد». از آن زمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، فشار زیادی بر ترامپ وارد کرده تا عملیات نظامی جدیدی را آغاز کند. ترامپ روز پنجشنبه در گفتوگویی تلفنی و کوتاه با آکسیوس گفت که تا آغاز سال جدید میلادی درباره گام بعدی خود در جنگ تصمیم نخواهد گرفت.
با این حال، منابع آگاه به سیبیاس نیور گفتهاند که اسرائیل و آمریکا در حال بررسی آغاز حملهای جدید به ایران در آینده نزدیک هستند. به گفته این منابع، دولت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نگران سرعت بازسازی توانمندیهای تولید موشکهای بالستیک ایران است. همچنین نگرانیهایی درباره سرعتی وجود دارد که ایران با آن در حال انتقال زیرساختهای نظامی و هستهای خود به زیر زمین است تا آنها را در برابر حملات احتمالی محافظت کند. دونالد ترامپ نیز هفته گذشته مدعی شد که ممکن است ایران در پی توسعه سلاحهای شیمیایی یا بیولوژیکی باشد؛ هرچند هیچ مدرکی برای اثبات این ادعا ارائه نکرد.
نمایشگری که چهرههای ترامپ و نتانیاهو را در مراسم شب انتخاباتِ حزب لیکود نشان میدهد، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، بیتالمقدس/ عکس از گتی ایمیجز
به گفته این منابع، ارتش اسرائیل برای دور جدیدی از درگیری با ایران آماده است و در بالاترین سطح آمادگی دفاعی قرار دارد تا در صورت حمله نخست ایران، به آن پاسخ دهد. دولت نتانیاهو ترجیح میدهد عملیات جدید را بهصورت مشترک با آمریکا آغاز کند؛ اما به گفته این منابع، گفتهاند هنوز مشخص نیست که آیا ترامپ خواهان صدور دستور برای اقدام نظامی جدید هست یا خیر و در صورت تمایل، چه نوع عملیاتی را در نظر دارد.
بر اساس این گزارش، با توجه به تجهیزات و نیروهایی که هماکنون در منطقه مستقر هستند، در صورت صدور چنین دستوری، میتوان عملیات تهاجمی جدیدی را ظرف دو تا چهار روز آغاز کرد. دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که مسئولیت نیروهای آمریکایی در خاورمیانه را بر عهده دارد، روز چهارشنبه در وزارت دفاع اسرائیل با مقامهای ارشد امنیتی این رژیم دیدار کرد. ایال زمیر، عالیترین مقام نظامی اسرائیل، و رومن گوفمن، رئیس سازمان اطلاعاتی موساد، از جمله مقامهای ارشد اسرائیلی حاضر در این دیدار بودند. تأیید رسمی حضور رئیس موساد در این نشست اقدامی غیرمعمول بود و بسیاری در اسرائیل آن را نشانهای از این دانستند که ایران یکی از محورهای اصلی گفتوگوها بوده است. به گفته افراد مطلع، گوفمن هفته گذشته نیز در واشنگتن با مقامهای آمریکایی، از جمله جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، دیدار کرده بود. ارز وینر، رئیس «مجمع دفاع و امنیت اسرائیل» ــ یک اندیشکده اسرائیلی با روابط نزدیک با دولت نتانیاهو ــ گفت: «رئیس موساد که بهندرت از کشور خارج میشود، برای یک سفر کوتاه و رفتوبرگشتی نرفته بود؛ بلکه چند روز در آنجا ماند. موضوعی جدی روی میز قرار دارد».
پنجره حمله بسته میشود؛ احتمال عملیات محدودتر اسرائیل علیه ایران؟
در این رابطه، فایننشیال تایمز هم مینویسد: مقامهای تندرو و طرفدار رویکرد نظامی در واشنگتن و اسرائیل از دونالد ترامپ میخواهند حملات به ایران را از سر بگیرد؛ این در حالی است که برنامهریزان نظامی آمریکا هشدار میدهند اگر وضعیت بنبست تا سال جدید میلادی ادامه پیدا کند، نیروهای آمریکایی با خطر فرسودگی و فشار بیش از حد مواجه خواهند شد.
به گفته سه منبع آگاه فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) به مقامهای آمریکایی اطلاع داده که تداوم افزایش حضور نظامی در منطقه پس از پایان ماه دسامبر میتواند به آمادگی نظامی نیروهای آمریکا آسیب بزند. این منابع افزودند که برنامهریزان نظامی آمریکا همچنین احتمال میدهند کنگره جدید که با اکثریت دموکراتها فعالیت خواهد کرد، هزینههای دفاعی را کاهش دهد و نظارت بر عملیات خارجی آمریکا، بهویژه جنگ نامحبوب با ایران، را افزایش دهد.
یک بیلبورد ضدآمریکایی در تهران، ۳ اوت ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری وانا
یکی از افراد آگاه از موضوع گفت: «سنتکام به دولت میگوید که زمان رو به اتمام است، منابع مالی در حال هدر رفتن هستند». به گفته این منبع، این وضعیت توان آمریکا برای مقابله با سایر تهدیدهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد؛ آن هم در شرایطی که استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در برابر ایران بهزودی به یک سال کامل نزدیک میشود. با این حال، یک مقام نظامی آمریکا این توصیف را رد کرد. او گفت این ادعا که سنتکام به دولت هشدار داده نیروهای آمریکایی در حال اتمام فرصت هستند یا در صورت ازسرگرفتهنشدن حملات پیش از سال جدید با فشار بیش از حد مواجه خواهند شد، صحت ندارد.
به گفته منابع آگاه، مقامهای اسرائیل که بارها خواستار ازسرگیری جنگ شدهاند، با استناد به محدود شدن فرصت اقدام نظامی، ترامپ را تحت فشار قرار دادهاند تا پیش از آغاز سال جدید حملات علیه ایران را از سر بگیرد. یک فرد دیگر آگاه از موضوع افزود که برخی مقامهای آمریکایی نیز از رئیسجمهور خواستهاند کار را «تمام کند». با این حال، به نظر میرسد ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است. رئیسجمهور آمریکا بارها در مواضع خود دچار نوسان شده است؛ بهگونهای که گاهی اظهارات تهاجمی و تهدیدآمیز درباره اقدام نظامی مطرح میکند و گاهی از ایران میخواهد راهحل دیپلماتیک را بپذیرد. اما در حالی که ترامپ پس از انتخابات میاندورهای، ظاهراً تمایل کمتری به اقدام نظامی نشان داد، نتانیاهو طی هفتههای پس از انتخابات بارها درباره «تهدیدهای بزرگ» ناشی از ایران هشدار داده است.
به گفته یک منبع آگاه، گفتوگوهایی نیز درباره انجام یک عملیات کوچکتر اسرائیلی علیه ایران در جریان است؛ عملیاتی که به تعبیر او «متمرکزتر و دقیقتر» خواهد بود. این گزینه با حمله گسترده و چندروزه مشترکی که آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ در ماه فوریه انجام دادند و ماه گذشته نیز مورد بررسی قرار گرفته بود، تفاوت دارد.
کمپین کوتاه؟
در این شرایط، منابع دیپلماتیک غربی به بن کاسپیت، گزارشگر المانیتور گفته اند که بنیامین نتانیاهو در پی انجام حملهای فوری، کوتاه و سهمگین علیه ایران است. با این حال، محاسبات سیاسی در ایالات متحده و اسرائیل نیز عوامل مهمی در هرگونه تصمیمگیری احتمالی از سوی این دو کشور برای حمله به ایران محسوب میشوند.
یک مقام ارشد اسرائیلی به المانیتور گفته که اسرائیل در تلاش است دولت ترامپ را متقاعد کند که پیش از آنکه دموکراتها در ماه ژانویه کنترل کنگره را به دست بگیرند و مانع از اقدام ترامپ برای از سرگیری درگیری با ایران شوند، یک «پنجره فرصت» برای اقدام علیه ایران وجود دارد. او اذعان کرد که همزمان، آمریکاییها نسبت به اصرار فوری نتانیاهو برای صدور مجوز حملات از سوی ترامپ بدبین هستند؛ چرا که نگرانند نخستوزیر اسرائیل قصد دارد با کشاندن کشور به وضعیت جنگی، پس از انتخابات ۲۷ اکتبر همچنان در قدرت باقی بماند.
یک فروند جنگنده F/A-18E سوپر هورنت از عرشه پروازی ناو آبراهام لینکلن به پرواز درمیآید/ عکس از نیروی دریایی ایالات متحده
به گفته منابع دیپلماتیک غربی، آخرین پیشنهاد اسرائیل به دولت ترامپ، به جای یک جنگ تمامعیار، شامل یک کارزار بمباران شدید به مدت چهار تا هفت روز است. این مقام ارشد اسرائیلی در تشریح پیشنهادی که اسرائیل در مذاکرات عالیرتبه اخیر با واشنگتن مطرح کرده، گفت: «اقداماتی باید صورت گیرد تا توانمندیهای ایران تضعیف شود و از ایجاد مصونیت برای تأسیسات این کشور جلوگیری گردد؛ این هدف در مدتزمانی نسبتاً کوتاه و با هزینهای اندک قابل دستیابی است.» به گفته او، دغدغه اصلی آمریکاییها نه مدتزمان این عملیات نظامی پیشنهادی، بلکه این است که آیا چنین اقدامی میتواند به حملات ایران علیه کشتیرانی در تنگه هرمز پایان دهد و تداوم جریان نفت را تضمین کند یا خیر.
این مقام ارشد اسرائیلی همچنین خاطرنشان کرد که فرستادگان نتانیاهو -رومن گوفمن» (رئیس تازه منصوبشده موساد) و ران درمر (وزیر پیشین امور اطلاعاتی)- در جریان تماسها و دیدارهای اخیر خود در ایالات متحده و سایر نقاط، با تردیدهایی نسبت به انگیزههای نخستوزیر مواجه شدهاند. یک منبع ارشد سیاسی اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، به «المانیتور» گفت: «ناگهان نوعی فوریتِ کمسابقه ایجاد شده و میگویند باید همین حالا حمله کنیم، مبادا ایرانیها دست به اقدامات هولناکی بزنند». این منبع ارشد سیاسی اسرائیلی استدلال کرد که این فوریت، کاملاً به این واقعیت مرتبط است که گادی آیزنکوت مأمور تشکیل دولت جدید برای جایگزینی نتانیاهو شده است. این منبع سیاسی ارشد اسرائیلی گفت: «حمله به ایران به احتمال زیاد اسرائیل را به جنگی با مدتزمانی نامعلوم خواهد کشاند».
تقویم سیاسی نتانیاهو یا ترامپ؟
گوفمن و درمر هفته گذشته به واشنگتن سفر کردند و در آنجا با مقامات ارشد آمریکایی، از جمله جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، دیدار کردند. پیش از آن هم گوفمن به پایتختهای دیگری نیز سفر کرده بود تا دولتهای منطقه را نسبت به ضرورتِ جلوگیری از پیشبرد برنامههای ایران متقاعد کند.
به گفته یک منبع غربیِ مطلع از این تماسها، اسرائیل اطلاعاتی را به طرف آمریکایی ارائه داد که ادعا کرده ایران در پی توسعه سلاحهای شیمیایی و بیولوژیکی و نصب آنها بر روی پهپادها یا موشکهاست؛ اقدامی که میتواند قدرت مرگبار این تسلیحات را افزایش دهد. مقامات اسرائیلی در این دیدارها همچنین به آنچه «تلاشهای فشرده ایران» برای انتقال بقایای برنامه هستهای این کشور به تأسیساتی در اعماق زمین — که حتی سنگینترین بمبهای آمریکایی نیز به آن نمیرسند — توصیف کردند، اشاره نمودند. این منبع غربی به المانیتور گفت: «اطلاعات تکمیلی در حوزههای دیگری نیز ارائه شد. طبق گفته چندین منبع اطلاعاتی آمریکایی، تمام این اطلاعات واقعی هستند، اما هنوز در مراحل اولیه قرار دارند. در هفتهها یا ماههای پیش رو اتفاق خاصی رخ نخواهد داد، بنابراین جای هیچگونه نگرانی یا وحشتی نیست».
دیوارنگاره ضداسرائیلی در تهران، 12 اکتبر 2026/ عکس از رویترز
این منبع سیاسی اسرائیلی افزود که نتانیاهو با این ارزیابی مخالف است، اما به دلیلی متفاوت. این منبع سیاسی اسرائیلی خاطرنشان کرد: «نخستوزیر در واقع تلاش میکند ترامپ را متقاعد کند که به دلیل روی کار آمدن کنگرهای با اکثریت دموکرات، فرصت محدودی برای حل این مشکل وجود دارد. اما دیگران — از جمله کسانی در اردوگاه خودِ نتانیاهو — به ترامپ میگویند که بازه زمانیِ تعیینکننده، در واقع «تقویم سیاسی نتانیاهو» است؛ موضوعی که ایجاب میکند او به جای تمرکز بر ایران، به مهار آیزنکوت بپردازد».
این در حالی است که مقامات نظامی اسرائیل، آن حس فوریتی را که نتانیاهو و گوفمن القا میکنند، ندارند. یک منبع امنیتی اسرائیلی به المانیتور گفت که ارتش اسرائیل از زمان پایان درگیریها در اوایل آوریل، همچنان سطح بالای آمادگی رزمی خود را حفظ کرده است. این منبع امنیتی اسرائیلی همچنین استدلال کرد که آرایش نظامی آمریکا در منطقه نیز تغییر چندانی نکرده است. سومین ناو هواپیمابر که بهتازگی وارد منطقه شده، صرفاً جایگزین ناو دیگری شده که منطقه را ترک کرده است؛ ضمن اینکه شمار نیروهای آمریکایی — که حدود ۵۳ هزار نفر هستند — در تمام این مدت ثابت مانده است. این منبع افزود که سفر دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام به اسرائیل در تاریخ ۱۸ نوامبر نیز سفری عادی و روتین تلقی میشود.
با وجود این تردیدها، برخی از نزدیکان نتانیاهو همچنان روی این حساب باز کردهاند که ترامپ با اقدام نظامی موافقت خواهد کرد. یکی از نزدیکان نتانیاهو در گفتوگو با المانیتور ادعا کرد: «احتمال انجام عملیات رو به افزایش است. آمریکاییها میدانند که ما بلوف نمیزنیم». این منبع استدلال کرد: «اکنون فرصت حمله به همه اهداف وجود دارد». با این حال، دستیار نتانیاهو تأکید کرد که بمبارانهای پیشنهادی با هدف تغییرات رادیکال انجام نخواهد شد. او اذعان کرد که دستیابی به این هدف زمان میبرد و مستلزم محاصره پایدار ایران و فشار اقتصادی مداوم است. دستیار نتانیاهو ادعا کرد: «این موضوع در مورد بازسازی قابلیتهایی است که اگر اجازه ظهور و رشد پیدا کنند، بعداً هزینه بسیار بیشتری خواهند داشت. اکنون بهتر است، آسان و کوتاه، سپس بعداً، سختتر و طولانیتر.»