چیزی که به اسم تورم در محافل اقتصادی شناخته میشود، افزایش سطح عمومی قیمتها در اقتصاد است. اما شاخصهای دیگری از تورم وجود دارد که میتواند نسبت به تورم سبد مصرفکننده (CPI) وضعیت تغییر قیمتها را به شکلی متفاوت نمایش دهد. یکی از این شاخصها «تورم هسته» است. در تورم هسته بخشی از کالاها با معیارهای مختلف از شاخص تورم کنار گذاشته میشود تا تصویر دقیقتری را نسبت به آنچه در اقتصاد رخ میدهد نشان دهد.
تورم هسته به شکلهای مختلف محاسبه میشود. پژوهشکده پولی و بانکی سه شیوه ارائه و محاسبه این تورم را منتشر میکند. این سه شیوه عبارتند از: تورم هسته «میانگین کوتاه شده»، تورم هسته «حذفی» و تورم هسته «میانه وزنی».
روش «میانه وزنی» تورم را بر اساس تورم کالایی محاسبه میکند که دقیقا در میانه وزن سبد مصرفی قرار دارد. در واقع، جهشهای شدید چند کالای خاص روی این شاخص اثر نمیگذارد و تصویر نسبتا پایداری از روند اصلی قیمتها ارائه میدهد.
روش «میانگین کوتاه شده» با حذف درصدی از اقلامی که بیشترین و کمترین تورم را دارند (مثلا ۲۰ درصد بالا و ۲۰ درصد پایین)، میانگینی از بقیه اقلام میگیرد تا اثر رفتارهای افراطی و مقطعی حذف شود و روند عمومی قیمتها روشنتر دیده شود. روش «حذفی» نیز با حذف کامل اقلام پرنوسان مانند خوراکیها و انرژی محاسبه میشود تا نوسانات شدید این گروهها، که معمولا ناشی از شوکهای کوتاهمدت عرضه هستند، تصویر کلی تورم را مخدوش نکنند.
تورم هسته تا دی ماه ۱۴۰۴
بررسی رفتار تورم هسته «میانگین کوتاه شده» نشان میدهد این شاخص از ابتدای سال ۱۴۰۴ روندی صعودی به خود گرفته و تا ۴۱.۲ درصد در دی ماه بالا رفته است. این افزایش در تورم هسته «میانگین کوتاه شده» نشان میدهد افزایش میانگین قیمت کالاها و خدمات تا حد زیادی بنیادی شده و وابستگی خود را به نوسانات قیمتی کالاهایی محدود کاهش داده است. به عبارت دیگر، این شاخص میگوید تورمی که اکنون شاهد آن هستیم، تورمی است که در بنیان اقتصاد ایران نهادینه شده و نمیتوان آن را به چشم نوسانات مقطعی قیمت دید.
شاخص دوم، یعنی تورم هسته «حذفی»، رفتاری ثابت را از ابتدای ۱۴۰۳ تا دی ۱۴۰۴ نمایان میکند. این تورم که در محدوده ۳۵ تا ۴۰ درصد در نوسان بوده همچنان کانال ثابت (یا کم نوسان) خود را حفظ کرده و در دی ماه به رقم ۴۰.۴ درصد رسیده است. وقتی کالاهای خوراکی در محاسبات لحاظ نشده و شاخص به دست آمده روندی ثابت یا کمنوسان را نشان میدهد میتوان این نتیجه را گرفت که بخش عمده تورمی که در سال گذشته شاهد آن بودیم، ناشی از افزایش قیمت خوراکیها بوده است.
در آخر، رفتار تورم هسته «میانه وزنی» در سال ۱۴۰۴ نیز تصویری که شاخص نخست ساخته بود را کامل میکند. آمارها نشان میدهد تورم هسته «میانه وزنی» در دی ماه سال ۱۴۰۴ به ۳۴.۷ درصد رسیده که بالاترین سطح در سال گذشته بوده است. این یعنی وقتی همه کالاهای مورد بررسی را از بیشترین تورم به کمترین تورم ردیف کنیم، حتی کالایی که در میانه این طیف قرار گرفته نیز تورم بالایی را تجربه کرده و سرعت افزایش این تورم نیز بالاتر از ماههای قبل بوده است. لذا تورم سال گذشته را نمیتوان صرفا به شوکهای کوتاه مدت و نوسانات برخی گروهها نسبت داد.
بنابراین، آنچه که از بررسی این سه شاخص برداشت میشود این است که دلیل اصلی تورم در دی ماه سال گذشته، افزایش قیمت شدید کالاهای خوراکی بوده است. همچنین این نماگرها نشان دادهاند که تورم فعلی ایران، دیگر نوسانی کوتاه مدت نیست بلکه به یک عامل ساختاری و مزمن تبدیل شده که حل آن نیازمند راهکارهای اساسی و مدون است.
