طبق گزارشی که موسسه آکسفورد اکونومیکس منتشر کرده، بازارهای کامودیتی در سال ۲۰۲۶ بهطور چشمگیری تغییر کردهاند. آنچه انتظار میرفت سالی نسبتا متعادل باشد، اکنون تحت تأثیر جنگ ایران و شوک ژئوپلیتیکی ناشی از آن در خاورمیانه تعریف شده است. بسته شدن عملی تنگه هرمز زنجیرههای تأمین جهانی را مختل کرده و موجب قیمتگذاری مجدد گستردهای در بازارهای انرژی، فلزات و کالاهای کشاورزی شده است. موسسه آکسفورد اکونومیکس در این گزارش توضیح داده که چه عواملی این تغییر را هدایت میکنند، چگونه این تحولات در بازارهای مختلف منتقل میشوند و این شرایط چه معنایی برای چشمانداز قیمت کامودیتیها در سال ۲۰۲۶ دارد.
یک تغییر تعیینکننده در چشمانداز کامودیتیها در سال ۲۰۲۶
در ابتدای سال، انتظار میرفت بازارهای کامودیتی مسیر نسبتا باثباتی را طی کنند. رشد ملایم تقاضا و عرضه نسبتا قوی، بهویژه در حوزه انرژی، به کاهش قیمتها اشاره داشت. اما اکنون این چشمانداز کاملا معکوس شده است.
اختلالات ژئوپلیتیکی به عامل اصلی شکلگیری قیمتها تبدیل شدهاند. شوکهای عرضه، محدودیتهای لجستیکی و رفتارهای احتیاطی اکنون بر پویاییهای سنتی عرضه و تقاضا غلبه کردهاند. پیشبینی میشود بیش از دو سوم کامودیتیها در سال ۲۰۲۶ افزایش قیمت را تجربه کنند.
ارزیابیها نشان میدهد که انتظارات تا چه اندازه بهسرعت تغییر کردهاند، بهطوری که چشمانداز کلی قیمت کالاها بهطور قابلتوجهی به سمت بالا بازبینی شده است. این یکی از مهمترین بازنگریهای پیشبینی در سالهای اخیر محسوب میشود و نشان میدهد اختلالات ژئوپلیتیکی چگونه میتوانند بهسرعت بازارهای جهانی کامودیتی را بازقیمتگذاری کنند.
بازارهای انرژی در مرکز شوک ناشی از جنگ ایران
تنگه هرمز یک گذرگاه حیاتی انرژی در جهان است که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از آن عبور میکند. اختلال در این مسیر، یک کانال مهم عرضه را حذف کرده و بهشدت توازن بازار را محدود کرده است.
حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت متوقف شدهاند و تنها امکان محدودی برای تغییر مسیر آنها وجود دارد. این وضعیت قیمت نفت برنت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده و انتظار میرود در کوتاهمدت افزایش بیشتری نیز داشته باشد.
حتی با شروع بازیابی جریانها، بازگشت به حالت عادی احتمالا تدریجی خواهد بود. ازسرگیری تولید، رفع گلوگاههای لجستیکی و مدیریت ریسکهای امنیتی مداوم همچنان عرضه را محدود خواهند کرد. در نتیجه، یک «ریسک ژئوپلیتیکی» پایدار اکنون در قیمت نفت لحاظ شده است.
بازار گاز بیشتر تحت فشار قرار گرفت
بازار گاز طبیعی شوک شدیدتری را تجربه کرده است. توقف صادرات LNG قطر که حدود یکپنجم عرضه جهانی را تشکیل میدهد، باعث افزایش شدید قیمتها شده است.
تأثیر این وضعیت در اروپا و آسیا شدیدتر است، جایی که وابستگی به واردات LNG بیشتر است. قیمتها در اروپا بهطور قابلتوجهی افزایش یافتهاند، هم به دلیل کاهش عرضه و هم به دلیل نیاز به پر کردن ذخایر. در مقابل، قیمتها در ایالات متحده تنها بهطور محدود افزایش یافتهاند، زیرا عرضه داخلی تا حدی این کشور را محافظت میکند. این واگرایی نشان میدهد که میزان وابستگی منطقهای و محدودیتهای زیرساختی چگونه نتایج قیمتی را در بازارهای گاز شکل میدهند.
آلومینیوم پیشتاز افزایش قیمت
آلومینیوم بیشترین میزان آسیبپذیری را در شرایط فعلی دارد. منطقه خلیج فارس سهم قابلتوجهی در عرضه جهانی این فلز دارد، بنابراین اختلال در این منطقه بلافاصله بر دسترسی به آن اثر میگذارد. همزمان، تولید آلومینیوم بسیار انرژیبر است. افزایش قیمت انرژی، هزینههای تولید را در سطح جهانی بالا برده و فشار صعودی بر قیمتها را تقویت میکند. پیشبینی میشود قیمتها در سهماهه دوم به حدود ۳۴۵۰ دلار در هر تن برسند، نزدیک به سطوح رکوردی. با این حال، افزایش بیشتر احتمالا محدود خواهد شد. قیمتهای بالاتر تقاضا را کاهش میدهند، جایگزینی را تشویق میکنند و در نهایت موجب تعدیل قیمتها در ادامه سال میشوند. تعادل بین اختلال عرضه و تخریب تقاضا عامل کلیدی مسیر آینده خواهد بود.
سایر فلزات با فشار چرخهای مواجهاند
در مقابل، سایر فلزات پایه مانند مس با بنیانهای ضعیفتری مواجه هستند. افزایش اخیر قیمتها تا حدی ناشی از موقعیتگیریهای سفتهبازانه بوده است، نه تقاضای واقعی. با سختتر شدن شرایط مالی، این حمایت در حال کاهش است. دلار قویتر و افزایش موجودیها نیز فشار نزولی بیشتری ایجاد میکنند. این وضعیت باعث ایجاد واگرایی آشکار در میان فلزات شده است: آلومینیوم از اختلالات و هزینهها حمایت میگیرد، در حالی که سایر فلزات در معرض ضعف چرخهای و کاهش تقاضا قرار دارند.
کالاهای کشاورزی: افزایش فشار هزینه
تأثیر جنگ ایران به بازارهای کشاورزی نیز منتقل شده است.کودهای شیمیایی یکی از کانالهای اصلی انتقال این اثر هستند. حدود یکسوم تولید جهانی کود از تنگه هرمز عبور میکند و بهشدت در معرض اختلال قرار دارد. همزمان، افزایش قیمت گاز طبیعی هزینه تولید را بالا برده است. پیشبینی میشود قیمت کود در سهماهه دوم تقریبا ۲۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یابد.
این افزایش در زمان حساسی از فصل کشت رخ میدهد. هزینههای بالاتر ورودی احتمالا مصرف کود را کاهش داده و بر انتخاب محصولات تأثیر میگذارد. کشاورزان ممکن است به سمت محصولات کممصرفتر از نظر کود حرکت کنند، در حالی که هزینههای بالاتر سوخت نیز هزینههای حملونقل و ماشینآلات را افزایش میدهد.
اکنون پیشبینی میشود قیمت جهانی مواد غذایی در سال ۲۰۲۶ حدود ۶ درصد افزایش یابد، و فشارهای بیشتری نیز محتمل است، زیرا کاهش مصرف کود به کاهش عملکرد محصولات منجر میشود. بنابراین، اثر کامل این وضعیت احتمالا فراتر از سال ۲۰۲۶ و به چرخههای برداشت بعدی نیز کشیده خواهد شد.
طلا: پناهگاه امن، اما با نوسان بیشتر
طلا همچنان حمایت شده باقی مانده، اما رفتار آن کمتر قابل پیشبینی شده است. اگرچه طلا معمولا بهعنوان دارایی امن در نظر گرفته میشود، اما همیشه بلافاصله در واکنش به شوکهای ژئوپلیتیکی افزایش نمییابد. فشارهای نقدینگی میتوانند در کوتاهمدت باعث کاهش قیمت شوند، زیرا سرمایهگذاران برای تأمین نقدینگی داراییهای خود را میفروشند.
افزایشهای پایدارتر معمولا زمانی رخ میدهند که تنشهای ژئوپلیتیکی با سیاستهای پولی انبساطی و کاهش نرخهای واقعی همراه شوند. حرکات اخیر قیمت نیز همین تعامل را نشان میدهد. طلا از انتظارات برای تسهیل سیاست پولی حمایت گرفته، اما با تغییر این انتظارات همچنان نوسان دارد. در میانمدت، خرید بانکهای مرکزی و تنوعبخشی به ذخایر ارزی انتظار میرود همچنان از قیمت طلا حمایت کند، هرچند نوسانات کوتاهمدت احتمالاً بالا باقی خواهند ماند.
این تحولات چه معنایی برای قیمت کالاها در سال ۲۰۲۶ دارد؟
بازارهای کامودیتی در سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر سه نیروی بههمپیوسته شکل میگیرند:
• اختلال مستقیم در عرضه، بهویژه در انرژی
• انتقال هزینهها به فلزات و کشاورزی
• تشدید مالی از طریق رفتار سرمایهگذاران و انتظارات سیاستی
این پویاییها نشاندهنده یک تغییر اساسی هستند. بازارها دیگر عمدتا توسط تغییرات تدریجی عرضه و تقاضا هدایت نمیشوند، بلکه تحت تأثیر شوکهای ناگهانی و انتقال آنها بین بخشها قرار دارند. این امر هم نوسانپذیری را افزایش میدهد و هم پیوند میان بازارها را تقویت میکند.
اگرچه برخی فشارها ممکن است با تطبیق عرضه کاهش یابند، اما ریسکهای ژئوپلیتیکی احتمالا در سال ۲۰۲۶ همچنان عامل کلیدی در تعیین قیمت کامودیتیها باقی خواهند ماند. اثرات این درگیری گسترده است و بازارهای انرژی، کشاورزی، مالی و همچنین تولید صنعتی را تحت تأثیر قرار میدهد.
*منبع: موسسه آکسفورد اکونومیکس
