پایان سال ۱۴۰۴ برای جیب خانوارها، چه فقیر و چه غنی، پایانی خوش نبود. روند تورم در میان دهکهای مختلف درآمدی تصویر متفاوتی از فشارهای قیمتی بر خانوارها ارائه میدهد. با وجود افزایش عمومی قیمتها، تورم به شکلی یکدست میان دهکها توزیع نشده و برخی گروهها فشار بیشتری را تحمل کردهاند. بررسیها نشان میدهد خانوارهای کمبرخوردار تورم بالاتری را در چند ماه اخیر نسبت به خانوارهای برخوردار تجربه کردهاند که عمدتا از سوی اقلام خوراکی بوده است.
تورم قشر کمدرآمد و پردرآمد در قله
طبق آخرین دادههای مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه کل کشور در پایان سال به ۷۱.۸ درصد رسید. به عبارت دیگر، خانوارهای کشور برای یک سبد یکسان از کالا و خدمات در اسفند ۱۴۰۴ حدود ۷۲ درصد بیشتر از اسفند ۱۴۰۳ هزینه کردند. چنین تورمی حداقل در ۱۵ سال اخیر بیسابقه بوده است. وضعیت تورم نقطه به نقطه برای خانوارهای دهکهای مختلف یکسان نیست و با توجه به سبد مصرفی آنها تورم متفاوتی رو تجربه میکنند. این شاخص در اسفند سال گذشته برای خانوارهای دهک اول ۸۰.۱ درصد و برای خانوارهای دهک دهم ۶۸.۷ درصد بوده است. در واقع، کمبرخوردارترین خانوارهای کشور تورم بیشتری نسبت به برخوردارترین قشر احساس کردند. البته باید ذکر کرد که خانوارهای هر دو قشر بالاترین تورم نقطهای خود را در حداقل ۹ سال اخیر تجربه کرده است.
این اتفاق ناشی از آن است که بخش قابل توجهی از سبد مصرفی خانوارهای دهک پایین را اقلام خوراکی تشکیل میدهد. این بدین معنا نیست که خانوارهای دهک بالا از اقلام خوراکی کمتری استفاده میکنند، بلکه نسبت کالاهای گروه خوراکی نسبت به درآمد آنها کمتر از خانوارهای دهک پایین است. چرا که کالاهای خوراکی بخش حذف نشدنی سبد مصرفی هر خانوار است و با کاهش درآمد، سهم بیشتری به اقلام خوراکی و سهم کمتری به خدمات و کالاهای غیرضروری اختصاص مییابد.
علت سبقت تورم فقرا از اغنیا
از نیمه دوم سال ۱۴۰۳ تا کنون، تورم نقطهای خانوارهای دهک اول بیشتر از خانوارهای دهک دهم بوده است. علت این مسئله را نیز میتوان در منشا تورم جویا شد. زمانی که تورم دهکهای کمدرآمد بالاتر از دهکهای پردرآمد جامعه است، فشار تورمی در آن دوره بیشتر از سمت گروه خوراکیها است. اگر روند تورم خانوارهای این دو دهک را بررسی کنیم، میتوان دید در دورههایی که منشأ جهش تورم اقلام خوراکی بوده، تورم خانوارهای دهک اول از دهک دهم سبقت گرفته است.
این رخداد در ابتدای سال ۱۴۰۱ کاملا مشخص است. پس از حذف ارز ترجیحی یا همان دلار ۴۲۰۰ تومانی، تورم نقطهای کشور رقمی تاریخی را تجربه کرد. خانوارهای دهک اول نیز در فروردین ۱۴۰۱ تورمی ۵۸.۹ درصدی را به ثبت رساند. چرا که عمده ارز ترجیحی به کالاهای خوراکی اختصاص پیدا میکرد و با حذف آن جهش قیمت قابل توجهی در این اقلام اتفاق افتاد.
