در حراج بازار باز هفته منتهی به هفتم اردیبهشت ۱۴۰۵، میزان تقاضای بانکها برای نقدینگی همچنان بالاتر از سطح مورد قبول بانک مرکزی بود و سهم درخواستهای پذیرفتهشده نسبت به دورههای قبل کاهش یافت. این محدودیت در تأمین نقدینگی، نشانهای از تداوم سختگیری سیاستی و فشار بیشتر بر بازار بینبانکی است و انتظار برای افزایش نرخ بهره بینبانکی را تقویت میکند. همچنین در این دوره، بانکها به سمت اعتبارگیری قاعدهمند نیز نرفتهاند.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
بازار در انتظار افزایش مجدد نرخ بهره بینبانکی
چهارمین حراج بازار باز سال جاری در تاریخ ۷ اردیبهشت ماه برگزار شد. در این حراج ۱۳ بانک حضور پیدا کردند و مبلغی معادل ۲۹۹ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان در خواست را به ثبت رساندند. بانک مرکزی در این حراج با تنها ۱۸۰ هزار میلیارد تومان از درخواستها موافقت کرد که نشان میدهد نسبت قبولی درخواستها توسط بانک مرکزی به ۶۰.۱ درصد رسیده است.
بررسی روند درخواستها نشان میدهد در ۸ حراج گذشته، میزان سفارشهای ارسال شده کاهش یافته به طوریکه از ۵۴۷ هزار میلیارد تومان (همت) در ۲۰ بهمن به حدود ۲۹۹ همت در این حراج رسیده است. از سوی دیگر میزان موافقتها نیز از ۱۸ اسفندماه تاکنون کاهشی شدید داشته است. همین اتفاق باعث شده میزان موافقتهای بانک مرکزی از ۱۰۰ درصد به ۶۰ درصد افول کند.
نرخ بهره بازار بینبانکی که در اوایل امسال، به دلیل افزایش نرخ موافقتها، کاهشی شده بود، بار دیگر و با سختگیریهای بانک مرکزی صعودی شد. با ادامهدار شدن کاهش نرخ موافقتها میتوان انتظار داشت این نرخ همچنان به روند افزایشی خود ادامه دهد.
همچنین بانک مرکزی اعلام کرده در حراج این هفته هیچ درخواستی مبنی بر اعتبارگیری قاعدهمند توسط بانکها انجام نشده است.
