وقوع جنگ 40 روزه در دهه اول اسفند سال گذشته منجر به ایجاد تحولاتی گسترده در اقتصاد کشور شد. افزایش احساس نااطمینانی در مردم و فعالان اقتصادی، توقف فعالیتهای اقتصادی و آسیبهای قابلتوجه به صنایع کشور از جمله عواقب این جنگ بودند. مواردی که هرکدام سهم بسیاری در بیشتر شدن تلاطمات اقتصاد ایران در دوران پساجنگ ایفا کردند.
تحلیل و ارزیابی اتفاقاتی که در طول دوران جنگ بر سر اقتصاد کشور به خصوص صنایع و تولید آن آمده نیازمند مراجعه به آمار، اعداد و شاخصهای مختلف است.
یکی از این شاخصها موجودی انبار نام دارد؛ جایی که کالاها و تولیدات نگهداری میشوند. اگر موجودی انبار افزایش یابد میتواند نشانگر مشکلاتی در فروش باشد و اگر کاهش یابد تا حدی بیانگر رونق در سمت تقاضا است.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی که عنوان آن «پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران: شاخص موجودی انبار صنایع بورسی» است به بررسی این شاخص در زمستان سال 1404 پرداخته است. بخش اول این گزارش قبلتر در رابطه با کالاهای صنعتی مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه این متن نیز بخش دوم آن در مورد کالاهای مصرفی، واسطهای و سرمایهای تشریح شده است.
اثر جنگ بر موجودی انبار کالاهای مصرفی
کالاهای مصرفی به کالایی میگویند که بدون هیچگونه تغییری قابلیت مصرف را دارا باشد. کالاهای مصرفی شامل لوازم برقی خانگی، خودروی سواری سبک، دارو، شویندهها، محصولات بهداشتی و مواد غذایی است که به طور مستقیم مصرف میشود.
شاخص موجودی انبار کالاهای مصرفی در زمستان سال 1404 معادل 41.8 بوده که نسبت به فصل مشابه سال 1403 کاهشی 14.4 درصدی را تجربه کرده است. با اینحال این شاخص نسبت به پاییز 1404 با حذف آثار فصلی اندکی افزایش پیدا کرده است. از طرف دیگر در زمستان سال قبل نسبت موجودی انبار به فروش 0.14 است که در مقایسه با فصل مشابه در سال 1403 افزایش یافته ولی در مقایسه با پاییز کاهش پیدا کرده است. معمولا نسبت موجودی انبار به فروش در کالاهای مصرفی بسیار پایین است؛ زیرا که ماهیت مصرفی محصولات و امکان انقضای آن انگیزه نگهداری به شکل موجودی انبار را پایین میآورد.
کاهش شاخص موجودی انبار کالاهای مصرفی در زمستان سال قبل به احتمال زیاد ناشی از افزایش تقاضای مردم برای این نوع از کالاها با توجه به شرایط خاص جنگ بوده است. از سمت دیگر افزایش نسبت موجودی انبار به فروش میتواند نشاندهنده تدارک تولیدکنندگان کالاهای مصرفی برای واکنش مناسب به تغییرات در تقاضای این کالاها است.
استفاده از کالاهای واسطهای و سرمایهای کاهش یافت؟
نوع دیگری از کالاها، کالاهای واسطهای هستند. شاخص موجودی انبار این کالاها در زمستان سال گذشته نسبت به زمستان 1403 20.3 درصد افزایش داشته و با تعدیل فصلی در مقایسه با پاییز نیز بالاتر رفته است. همچنین نسبت موجودی انبار به فروش این کالاها در زمستان سال گذشته در مقایسه با زمستان سال قبلتر افزایش یافته و این امر با لحاظ آثار فصلی نسبت به پاییز رشد کرده است.
در نهایت نیز کالاهای سرمایهای تحت ارزیابی قرار گرفتهاند. شاخص موجودی انبار کالاهای سرمایهای در زمستان 1404 نسبت به زمستان 1403 حدود 55 درصد افزایش یافته و اگر اثر فصل را نیز از محاسبات کنار بگذاریم این شاخص نسبت به پاییز 1404 نیز بالاتر رفته است. شاخص نسبت موجودی انبار به فروش نیز در مقایسه با زمستان 1403 و هم در مقایسه با پاییز 1404 افزایش یافته است.
بال پژوهشی مجلس با توجه به اهمیت بخش مسکن، وضعیت موجودی انبار نهادههای ساختمانی را نیز گزارش کرده است. شاخص موجودی انبار این نهادهها در زمستان سال گذشته در مقیاس نقطهای 16.1 درصد افزایش یافته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز در زمستان 1404 نسبت به زمستان 1403 بالاتر رفته و نسبت به پاییز 1404 نیز با لحاظ اثر فصل افزایش یافته است.
افزایش شاخص موجودی انبار کالاهای واسطهای، سرمایهای و نهادههای ساختمانی تا حد زیادی بیانگر تردید فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان نسبت به ادامه فعالیت است. به عبارتی زمانی که جنگ بر محیط اقتصاد احاطه پیدا میکند و تمامی متغیرهای اقتصادی را درگیر میکند، امکان محاسبات دقیق و قابل اتکا برای آینده بنگاه سختتر شده و این موضوع در نهایت باعث ایجاد رکود در فعالیتها میشود.
به بیان دیگر افزایش موجودی انبار کالاهای سرمایهای و واسطهای و نهادههای ساختمانی یعنی تقاضا برای این نوع از کالاها کاهش یافته و این موضوع باعث کاهش فروش و افزایش انبار آنها شده است.
