به گزارش اکوایران، تورم ماهانه مناطق شهری در مرداد ۱۴۰۵ به ۳.۷ درصد رسیده است که تنها ۰.۱ واحد درصد بیشتر از نرخ ۳.۶ درصدی تیرماه است. در نگاه نخست، این اختلاف اندک میتواند نشانهای از ثبات تورم در سطحی بالا تلقی شود، اما بررسی جزئیات سبد مصرفی حاکی از آن است که زیر این سطح نسبتاً باثبات، ترکیب عوامل افزایش قیمتها تغییر کرده است. مهمترین تغییر، تشدید شتاب تورم خوراکیهاست، در حالی که در بسیاری از گروههای غیرخوراکی نرخ تورم ماهانه کاهش یافته است. بنابراین مرداد را نمیتوان صرفاً ماهی با «تورم بالاتر» نسبت به تیر توصیف کرد، بلکه ویژگی اصلی آن تغییر ترکیب فشارهای تورمی است.
ثبات تورم ماهانه در محدوده ۳.۶ تا ۳.۷ درصد بدان معناست که سرعت افزایش سطح عمومی قیمتها همچنان بالاست و کاهش معناداری در شتاب تورمی رخ نداده است. افزایش ۰.۱ واحد درصدی نرخ تورم کل نیز به اندازهای نیست که بتوان آن را تغییر جهت جدی در روند تورمی قلمداد کرد. مسئله اصلی این است که این سرعت بالا همچنان شکسته نشده است.
از میان گروههای اصلی سبد مصرفی، «خوراکیها و آشامیدنیها»، «دخانیات» و «ارتباطات» با افزایش شتاب تورم مواجه شدهاند. در مقابل، بخش عمده گروههای دیگر یا با کاهش تورم ماهانه روبهرو شدهاند یا بدون تغییر باقی ماندهاند. به بیان دیگر، شتاب تورم کل نسبتاً ثابت مانده، اما این ثبات نتیجه خنثیسازی افزایش تورم در برخی گروهها با کاهش تورم در گروههای دیگر است.
خوراکیها مهمترین کانون تشدید تورم بودند
مهمترین بخش دادههای مرداد به خوراکیها مربوط میشود. تورم ماهانه گروه خوراکی و آشامیدنی از ۱.۸ درصد در تیر به ۲.۶ درصد در مرداد افزایش یافته است؛ یعنی ۰.۸ واحد درصد به شتاب افزایش قیمت این گروه افزوده شده است. در زیرگروه خوراکی نیز نرخ ماهانه از ۱.۷ به ۲.۶ درصد رسیده است.
اهمیت این افزایش تنها در اندازه آن نیست، بلکه از آن جهت است که خوراکیها اقلامی با خرید روزمره و تکرارپذیری بالا هستند و تغییرات قیمت آنها سریعتر در سطح رفاه خانوار احساس میشود. از این منظر، افزایش تورم خوراکیها در مرداد میتواند فشار هزینهای ملموستری نسبت به تغییر مشابه در سایر گروهها ایجاد کند.
با این وجود، افزایش تورم خوراکیها پدیدهای یکدست نیست. جزئیات این گروه نشان میدهد فشار تورمی درون آن بهشدت ناهمگون شده است. مهمترین نمونه، لبنیات و تخم پرندگان است که تورم ماهانه آن از ۳.۵ درصد در تیر به ۷.۸ درصد در مرداد رسیده است. بدین معنا که شتاب تورم این گروه ۴.۳ واحد درصد افزایش یافته است. سبزیها، حبوب و فرآوردههای سبزی نیز همچنان در زمره پرشتابترین گروههای غذایی قرار دارند و نرخ تورم ماهانه آنها از ۸.۴ به ۸.۷ درصد افزایش یافته است. بنابراین، دو گروه دارای وزن بالا در سبد خوراکی خانوار همزمان در مسیر افزایش سرعت رشد قیمت قرار گرفتهاند.
در مقابل، همه اقلام غذایی با شتاب بیشتری گران نمیشوند. تورم ماهانه غلات و نان از ۴.۶ درصد در تیر به ۰.۸ درصد در مرداد کاهش یافته و تورم میوهها و خشکبار از ۰.۵ درصد به منفی ۳.۲ درصد رسیده است. قند، شکر، مربا، عسل، شکلات و محصولات قنادی نیز از ۵.۸ به ۳.۵ درصد کاهش یافتهاند. روغنها و چربیها نیز با کاهش یک واحد درصدی، از ۳.۴ به ۲.۴ درصد رسیدهاند.
در بخش گوشت نیز الگوی متفاوتی مشاهده میشود. این گروه که در تیرماه کاهش ۵.۴ درصدی قیمت را تجربه کرده بود، در مرداد با افزایش یک درصدی مواجه شده است. بنابراین، رشد ۶.۴ واحد درصدی نرخ ماهانه گوشت لزوماً به معنای شکلگیری موج تورمی جدید با همان شدت نیست، زیرا مبنای تیرماه افت شدید قیمت بوده است. با این حال، از منظر جهت حرکت، مسیر قیمت گوشت در مرداد نسبت به ماه قبل بهوضوح معکوس شده است.
در مجموع، تصویر خوراکیها بیشتر از آنکه از یک موج فراگیر افزایش قیمت حکایت کند، نشاندهنده تغییرات شدید در قیمتهای نسبی درون این گروه است. برخی اقلام با سرعت بسیار بالا گران میشوند، برخی در مسیر معکوس قرار گرفتهاند و برخی نیز پس از افت قبلی به مدار افزایش قیمت بازگشتهاند. همین ناهمگونی سبب میشود تورم خوراکی را نتوان صرفاً با یک عامل واحد تبیین کرد.
شتاب کمتر تورم در اجاره بهای مسکن
در گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها، تورم ماهانه از ۵.۹ درصد در تیر به ۵.۶ درصد در مرداد کاهش یافته است. بدین ترتیب، اگرچه این گروه یکی از بالاترین نرخهای تورم ماهانه را در میان بخشهای اصلی سبد مصرفی دارد، سرعت افزایش قیمت آن ۰.۳ واحد درصد کمتر شده است.
جزء مهم این گروه، یعنی اجارهبها، رفتاری متفاوت از شاخص کلی مسکن داشته است. تورم ماهانه اجاره از ۵.۷ درصد در تیر به ۶ درصد در مرداد افزایش یافته است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد کاهش جزئی تورم کل گروه مسکن ناشی از کاهش فشار در سایر اقلام آن بوده است، نه کاهش تورم اجاره.
بنابراین، نمیتوان کاهش تورم گروه مسکن را نشانهای از تخلیه فشار هزینه مسکن تعبیر کرد. نرخ ۶ درصدی تورم ماهانه اجاره همچنان رقمی بسیار بالاست و افزایش آن نسبت به تیرماه حاکی از آن است که فشار قیمتی در این بخش هنوز کاهش نیافته است. بنابراین، حتی در گروهی که تورم ماهانه آن در مجموع کاهش یافته، یکی از مهمترین اقلام مصرفی خانوار در جهت عکس حرکت کرده است.
یکی از برجستهترین تغییرات مرداد در گروه ارتباطات رخ داده است. تورم ماهانه این گروه از ۱.۱ درصد در تیر به ۵.۷ درصد در مرداد افزایش یافته است؛ یعنی ۴.۶ واحد درصد به شتاب تورم آن افزوده شده است.
این تغییر از نظر اندازه حتی از افزایش تورم خوراکیها نیز بزرگتر است و نشان میدهد بخشی از فشار تورمی مرداد از مسیر خدمات و کالاهای مرتبط با ارتباطات ایجاد شده است. با این حال، از آنجا که داده حاضر تنها تورم دو ماه متوالی را نشان میدهد، نمیتوان صرفاً بر مبنای این دو مشاهده درباره پایداری یا موقتی بودن این جهش قضاوت قطعی کرد. آنچه با اطمینان میتوان گفت این است که ارتباطات در مرداد یکی از مهمترین منابع افزایش شتاب تورم بوده است.
کاهش تورم در بسیاری از گروههای غیرخوراکی
در طرف مقابل، بخش قابل توجهی از گروههای اصلی در مرداد با کاهش تورم ماهانه مواجه شدهاند. تورم پوشاک و کفش از ۴.۶ به ۳.۹ درصد، اثاث و خدمات خانه از ۵.۱ به ۴.۴ درصد، بهداشت و درمان از ۴.۹ به ۲.۳ درصد، حملونقل از ۲.۴ به ۲.۲ درصد، تحصیل از ۱.۲ به ۰.۸ درصد و رستوران و هتل از ۳.۸ به ۳.۶ درصد کاهش یافته است.
کاهش ۲.۶ واحد درصدی تورم ماهانه بهداشت و درمان، یکی از بزرگترین افتها در میان گروههای اصلی است. در کالاها و خدمات متفرقه نیز تورم از ۵.۶ به ۴.۱ درصد کاهش یافته است. در مقابل، تفریح و امور فرهنگی بدون تغییر در ۳.۸ درصد باقی مانده است.
ثبات تورم کل به معنای ثبات فشار تورمی نیست
مهمترین نکته این آمار تفکیک میان «سطح تورم» و «شتاب تورم» است. نرخ ۳.۷ درصدی مرداد به خودی خود نشان میدهد سطح افزایش قیمتها همچنان بالاست، اما مقایسه آن با تورم تیرماه حاکی از آن است که شتاب تورم کل تقریباً ثابت مانده است. این ثبات را نباید با فروکش تورم اشتباه گرفت.
در واقع، برای آنکه بتوان از تغییر مسیر تورم سخن گفت، صرف کاهش یا افزایش یکدهم واحد درصدی کافی نیست. آنچه اهمیت دارد تداوم چندماهه کاهش نرخ تورم ماهانه است. در مرداد چنین نشانهای در شاخص کل مشاهده نمیشود. در عوض، آنچه برجسته شده، تغییر ترکیب تورم است: فشار قیمتی در خوراکیها افزایش یافته، اجاره در مسیر افزایشی قرار گرفته و ارتباطات جهش قابل توجهی داشته است، در حالی که شماری از گروههای دیگر با کاهش تورم ماهانه مواجه شدهاند.
این الگو میتواند بدین معنا باشد که در شرایط کنونی، کنترل تورم کل صرفاً با تمرکز بر میانگین سبد مصرفی امکانپذیر نیست. چنانچه کاهش تورم در برخی گروهها ناشی از عوامل مقطعی باشد، تشدید تورم در گروههای دیگری مانند خوراکیها و اجاره میتواند مجدداً فشار تورمی کل را در سطح بالا نگه دارد.
