اما سرنوشت بنیانگذاران اوپک یکسان نبود. ایران، عراق و ونزوئلا با جنگ، تحریم و بحرانهای سیاسی و اقتصادی مواجه شدند؛ کویت توانست بخشی از درآمد نفتی خود را به ثروت بیننسلی تبدیل کند و عربستان نیز بیش از دیگران توانست درآمد نفتی را به قدرت اقتصادی و سیاسی تبدیل کند.
در میزگردی که تجارت فردا با همکاری اکوایران برگزار شد، رضا طهماسبی از علی شمس اردکانی و آیه کاتبی این پرسش مهم را مطرح کرد: آیا مشکل از اوپک بود یا از نحوه حکمرانی کشورهای نفتی؟
شمس اردکانی معتقد است اوپک در هدف تاریخی خود، یعنی تثبیت مالکیت کشورهای تولیدکننده بر منابع و اثرگذاری بر قیمت نفت، موفق بوده؛ اما هژمونی دلار از ابتدا محدودیتهایی را بر قدرت این سازمان تحمیل کرده است.
آیه کاتبی نیز تأکید میکند که اوپک اساساً برای توسعه اعضایش ساخته نشده بود. آنچه سرنوشت کشورهای نفتی را تعیین کرد، کیفیت حکمرانی، نهادسازی، نحوه تبدیل درآمد نفت به سرمایه و البته رابطه آنها با اقتصاد جهانی بود.
در این میان، تجربه عربستان، کویت و ایران تفاوتهای مهمی را نشان میدهد؛ از صندوقهای ثروت بیننسلی تا تلاش برای تبدیل نفت به زیرساخت و توسعه.
اما شاید مهمترین هشدار میزگرد برای امروز ایران باشد: اگر نفت قرار است روزی مشتری کمتری داشته باشد، فرصت برای تبدیل این ثروت زیرزمینی به سرمایه توسعهای چندان نامحدود نیست.
