رشد نقدینگی در جنگ 12 روزه
بر اساس گفتههای مصباحی مقدم، نقدینگی ایجاد شده پس از جنگ ۱۲ روزه بیش از ۲ هزار همت بوده که این رقم معادل ۷۰ درصد نقدینگی ایجاد شده در سال جاری است. انتظار افزایش تورم تا پایان سال وجود دارد.
مصباحی مقدم در گفتگویی با ایلنا به برداشت دولت از تنخواه بانک مرکزی پس از جنگ اشاره کرد. همچنین مصباحی مقدم اشاره کرد که احتمال پرداخت این رقم توسط دولت به بانک مرکزی کم است. بررسی ارقام اعلامی توسط اکوایران نشان میدهد در نتیجه برداشت دولت از تنخواه بانک مرکزی، بیش از ۲۰۰۰ هزار میلیارد تومان خلق نقدینگی در کشور رخ داده است. این نقدینگی در حقیقت بیش از ۷۰ درصد کل نقدینگی ایجاد شده در ۸ ماهه ابتدایی سال جاری را تشکیل میدهد.
برداشت ۲۷۵ همتی از تنخواه بانک مرکزی
در این گفتگو مصباحی مقدم به برداشت دولت از تنخواه بانک مرکزی اشاره کرد و گفت: «به عنوان یک شاهد؛ پس از جنگ ١٢ روزه دولت آقای پزشکیان نسبت به اخذ تنخواه از بانک مرکزی اقدام کرد که البته در این باره هم قانون وجود دارد که طبق قانون دولت میتواند ٣ درصد بودجه کشور را تنخواه دریافت کند اما اخذ تنخواه به معنای خلق نقدینگی جدید است و پس از جنگ ١٢ روزه ٢٧۵ همت تنخواه از سوی دولت دریافت شد که این ٢٧۵ همت، پول پرقدرتی بود که ضریب فزایندگی ٧.٨ برابری داشت. »
بر اساس گفتههای مصباحی مقدم، میتوان گفت ۲۷۵ همت خلق پول در پایه پولی بانک مرکزی با ضریب ۷.۸ برابری وارد اقتصاد شده است. به عبارتی حدود ۲ هزار و ۱۴۵ همت خلق نقدینگی در کل کشور رخ داده که رقم قابل توجهی بوده است.
بیش از ۷۰ درصد خلق نقدینگی مربوط به جنگ است
آمارهای بانک مرکزی از وضعیت پولی کشور در هشت ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴ نشان میدهد در این مدت حدود ۳ هزار و ۱۸ همت خلق نقدینگی در کشور رخ داده است. به عبارتی طبق گفتههای مصباحی مقدم ۲ هزار ۱۴۵ همت از کل ۳ هزار و ۱۸ همت نقدینگی خلق شده در اقتصاد مربوط به دوران پساجنگ ۱۲ روزه بوده است. با این اوصاف میتوان گفت حدود ۷۱ درصد از کل نقدینگی خلق شده در این مدت مربوط به دوران جنگ بوده است.
همچنین مصباحی مقدم درباره دلیل برداشت از این تنخواه و لزوم تسویه آن گفت: «احتمالا نیازهای دولت ناشی از جنگ، اقتضاء کرده که دولت چنین تنخواهی را مصرف کند. اما معمول تنخواه این است که باید تا پایان سال تسویه شود که ظاهرا خبری از تسویه تنخواه نیست. اگر تسویه شود تا حدودی میتواند در کاهش نرخ نقدینگی اثرگذار باشد.»
مصباحی مقدم احتمال تسویه این تنخواه را کم دانسته است. به همین دلیل میتوان انتظار داشت این برداشت از تنخواه بانک مرکزی منجر به افزایش تورم و شتابگیری قیمتها تا پایان سال جاری شود.
از نشست داووس چه خبر؟
هر سال، نخبگان اقتصادی و سیاسی جهان در شهر داووس سوئیس گرد هم میآیند تا در نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد به بررسی روندها و چالشهای جهانی بپردازند. داووس ۲۰۲۶ اما با سالهای گذشته تفاوت دارد؛ زیرا اروپا در مواجهه با تغییر مدل همکاری اقتصادی جهانی، روابط خود با واشنگتن و بازتعریف ساختارهای امنیت بینالمللی با چالشهای جدی روبهروست و کارشناسان احتمال بازنگریهای بنیادین در نظام بینالملل را پیشبینی میکنند.
مجمع امسال بر پنج محور کلیدی تمرکز دارد: نخست، بررسی راهکارهای همکاری تعاملی در جهانی پر از رقابت، با هدف یافتن مسیرهایی برای همکاری مشترک بین شرکتها، دولتها و جامعه مدنی. دوم، شناسایی منابع جدید رشد اقتصادی؛ مسألهای حیاتی برای کشورهایی که تحریمها و محدودیتهای تجاری، مسیرهای سنتی مبادلات را دشوار کرده است.
محور سوم به تهدیدهای فناوری، به ویژه هوش مصنوعی اختصاص دارد. تمرکز بر این است که چگونه میتوان سرمایهگذاری مؤثرتر روی تواناییها و استعدادهای انسانی انجام داد تا خطر از دست دادن شغل و بیکاری کاهش یابد. بر اساس آمار مجمع، در پنج سال آینده ۲۲ درصد مشاغل جهان تحت تأثیر هوش مصنوعی دستخوش تغییر خواهند شد. محور چهارم، توسعه نوآوری مسئولانه در مقیاس بزرگ است؛ چرا که رشد سریع فناوری و استفاده گسترده از هوش مصنوعی، تهدیدهایی برای حریم خصوصی، محیط زیست و سیاستهای صنعتی ایجاد کرده است.
پنجمین محور نیز به ایجاد رفاه در چارچوب مرزهای ایمنی زمین مربوط میشود. تغییرات اقلیمی تأثیر مستقیم بر زیرساختها، سیستمهای غذایی و اکوسیستم طبیعی دارد و ضرورت توسعه راهکارهای دوستدار محیط زیست بیش از پیش احساس میشود.
از اتفاقات مهم این اجلاس، حضور دونالد ترامپ برای نخستین بار پس از شش سال است، در حالی که تنشهای بینالمللی حول گرینلند، تعرفهها و بحرانهای منطقهای افزایش یافته است. همچنین ولودیمیر زلنسکی در داووس حضور دارد و تلاش میکند درباره ضمانتهای امنیتی آمریکا گفتگو کند. دیگر سوژهها شامل تنشهای اخیر میان ایران و آمریکا و بررسی برگزاری نخستین نشست «هیئت صلح» غزه است.
قابل توجه است که ایران به دلیل ناآرامیهای داخلی، نمایندهای در این اجلاس ندارد و دعوت وزیر امور خارجه کشورمان پس گرفته شده است. داووس ۲۰۲۶، بیش از همیشه، محلی برای پیشبینی تغییرات عمیق در اقتصاد و امنیت جهانی است و تحلیلگران انتظار دارند تصمیمات این نشست، تأثیرات گستردهای بر سیاستها و بازارهای جهانی در سالهای آینده داشته باشد.
بحران صندوقهای بازنشستگی
بحران ناترازی صندوقهای بازنشستگی از مهمترین چالشهای حالحاضر اقتصاد کشور محسوب میشود. بحرانی که در کنار ناترازی بانکی، ناترازی انرژی و کسری بودجه ساختاری موجب شده تا چشمانداز اقتصاد ایران با شک و تردیدهای بسیاری مواجه باشد.
بررسی نسبت پشتیبانی صندوقهای بازنشستگی از جمله تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری و سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح نشان از آن دارد که این سه صندوق در وضعیت ورشکستگی قرار دارند.
از طرف دیگر روند اعتبارات اختصاص یافته توسط دولت به صندوقهای بازنشستگی رشدی بیش از رشد بودجه را در لایحه سال 1405 تجربه کرده است. به عبارتی رشد تعهدات صندوقهای بازنشستگی از رشد بودجه فراتر رفته است. بهطوری که مجموع کمکهای دولت به این صندوق اعم از اعتبارات، ردیفهای اختصاصی و بدهیها 20 درصد از کل بودجه عمومی دولت در سال آینده را به خود اختصاص دادهاند. امری که در صورت ادامه یافتن منجر به هدررفت منابع مورد برای سرمایهگذاری در بخشهای عمرانی، سلامت و بهطورکلی امور زیرساختی خواهد شد. درواقع هزینه نسل فعلی را نسل آینده میپردازد.
همچنین انباشت بدهیهای دولت به سازمان تامین اجتماعی موجب شده تا این نهاد برای تامین منابع خود به نظام بانکی مراجعه کرده و این امر موجب بدهکارتر شدن بانکها، رشد نقدینگی از این ناحیه و در آخر افزایش تورم در اقتصاد ایران شده است.
در انتها نیز وضعیت صندوق بازنشستگی کشوری نشان از این امر دارد که نزدیک به 90 درصد منابع این صندوق وابسته به اعتبارات دولتی بوده و تنها 5 درصد از محل سرمایهگذاری تامین شده است. اینها درحالی است که نسبت پشتیبانی این صندوق نیز بسیار پایین بوده و عملا این نهاد ورشکسته محسوب میشود. به این ترتیب توصیه بال پژوهشی مجلس این بوده که دیگر صندوق کشوری اقدام به استخدام بیمهپرداز جدید نکند.
رکوردشکنی طلا
امروز سهشنبه، طلا برای دومین بار در این هفته رکورد زد و قیمت آن از مرز ۴۷۳۰ دلار عبور کرد. این افزایش نه یک حرکت هیجانی مقطعی، بلکه نتیجه انباشته شدن فشارها و نوساناتی است که مدتی در بازارهای بدهی جهانی شکل گرفته است. اگر بخواهیم روند رکوردشکنی این هفته را دقیقتر بررسی کنیم، باید به دو محرک اصلی توجه کنیم: اولین حرکت در پی ماجرای گرینلند و تشدید تنشهای ژئوپلیتیک و دومین رکوردشکنی امروز، که با محوریت بازار اوراق قرضه ژاپن رخ داده است.
در فاز اول، فشارهای سیاسی، از جمله تلاش ترامپ برای تصاحب گرینلند و تهدیدهای تعرفهای علیه اروپا، باعث شد سرمایهها از داراییهای پرریسک خارج شوند و به سمت داراییهای امن مانند طلا و نقره حرکت کنند. همین ریسکگریزی، طلا را برای اولین بار در هفته به بالای سقف قبلی خود رساند.
اما رکورد دوم طلا دیگر مستقیماً به مسائل ژئوپلیتیک مربوط نبود. کاهش مالیات مواد غذایی در ژاپن و نبود منابع تأمین مالی مشخص برای این سیاست، بازده اوراق قرضه بلندمدت ژاپن را به سطوحی رساند که در چند دهه اخیر بیسابقه بوده است. این افزایش بازده تنها یک نوسان محلی نبود و در واقع یک هشدار سیستمی برای بازار بدهی جهانی به حساب میآید. ژاپن صرفاً نمونهای بود که شدت بحران را نشان داد.
واقعیت این است که افزایش بازده اوراق دولتی، مدتی است در اکثر اقتصادهای بزرگ جهان در حال رخ دادن است؛ از آمریکا تا اروپا. بدهی بالا، کسری بودجههای مزمن، فشارهای تورمی و سیاستهای مالی انبساطی باعث شده سرمایهگذاران برای نگهداری اوراق دولتی بازده بالاتری طلب کنند. وقتی حتی در بازاری مانند ژاپن — که سالها نماد نرخ بهره نزدیک به صفر بود — بازده اوراق به سرعت افزایش مییابد، پیام واضح است: ریسک بدهی دولتی جهانی است. این موضوع فشار فروش اوراق سایر کشورها را نیز تشدید و تقاضا برای طلا را افزایش میدهد.
به بیان ساده، طلا اکنون واکنشی به بیاعتمادی فزاینده نسبت به بازار بدهی جهانی است و نه تنها به یک بحران سیاسی یا خبر اقتصادی خاص. گرینلند جرقه اولیه را زد و اوراق قرضه ژاپن ماشه دوم را کشید، اما روند صعودی بازده اوراق در جهان ادامه دارد و تا زمانی که متوقف نشود، طلا همچنان شانس شکستن رکوردهای جدید را خواهد داشت.
بازار خودروهای وارداتی جانبازی
اگر در خیابانهای عباسآباد قدم بزنید، با تعداد قابل توجهی خودروهای وارداتی جدید مواجه میشوید که پیش از این هیچ اثری از آنها در سامانه رسمی فروش خودروهای وارداتی ثبت نشده بود. این خودروهای خاص، به چند مسیر مختلف وارد بازار ایران شدهاند، اما بخش عمدهای از آنها با مجوز واردات خودروهای جانبازی وارد شدهاند. قیمت تمام شده این خودروها برای دارندگان حواله جانبازی، معمولاً مناسب بوده، اما در بازار آزاد و با توجه به تعداد محدود عرضه و تقاضای بالا، قیمتها بهشدت افزایش یافته و بعضاً با ارقام عجیب و غریب مواجه شدهاند.
به عنوان مثال، تویوتا کمری یکی از محبوبترین خودروهای وارداتی جانبازی است که در تیپهای مختلف به بازار عرضه شد. فولترین نسخه این خودرو پس از حدود یک سال انتظار خریدار و چند مرحله تأخیر، با قیمت حدود ۳.۵ میلیارد تومان به دست مشتریان رسید، در حالی که اکنون برخی نمونهها تا ۱۰ میلیارد تومان معامله میشوند. برای مقایسه، قیمت جهانی این خودرو حدود ۳۵ هزار دلار است که با دلار ۱۴۵ هزار تومانی چیزی نزدیک ۵ میلیارد تومان میشود.
وضع برای خودروهای خاصتر مانند هوندا سیویک تایپ آر و برخی مدلهای مرسدس بنز و بیامو هم چشمگیر است. حتی مدلهای اقتصادی این برندهای لوکس، با قیمت حدود ۲۰ میلیارد تومان عرضه میشوند، در حالی که با همان مبلغ میتوان در بازار جهانی، نمونههای بسیار بهتری از این خودروها خریداری کرد. این مسئله نشاندهنده فاصله فاحش قیمتها بین بازار ایران و بازار جهانی است.
برخی خودروهای دیگر، از جمله تویوتا پرادو و لندکروزهای صفر کیلومتر، توسط شرکتهای خصوصی وارد شدهاند که ارز آنها منشأ خارجی یا ناشی از صادرات بوده است. قیمت پرادوها در حال حاضر حدود ۳۰ میلیارد تومان است و لندکروزها در بازار ایران تقریباً قیمت مشخصی ندارند.
روش دیگر ورود خودروهای خاص، پلاک دیپلماتیک است که پس از چند سال امکان دریافت پلاک ملی و واگذاری به خریداران عادی را دارند. در نهایت، واردات خودروهای خاص با مجوز یا رانتهای تشویقی باعث شده بازار ایران شاهد خودروهایی شود که پیشتر به تعداد محدود وارد میشدند و اکنون حتی تولیدات معمولی برندهای لوکس، قیمتهایی مشابه رولزرویس و بنتلی پیدا کردهاند.
این شرایط، تصویری از وضعیت فعلی بازار خودروهای وارداتی ایران ارائه میدهد؛ بازاری که فاصله قیمتها با استاندارد جهانی روزبهروز بیشتر شده و خودروهای معمولی لوکس، حکم کالاهای فوقالعاده کمیاب را در آن پیدا کردهاند.
