اکوایران: دیروز محسن خلیلی عراقی، کارآفرین و پیشکسوت حوزه صنعت گاز مایع و از اعضای سابق اتاق بازرگانی و مؤسس گروه بوتان، بعد از ۶۶ سال فعالیت درگذشت.
او ۵ تیرماه ۱۳۰۸ در تهران به دنیا آمد، در خانواده‌ای که کار و ساختن، بخشی از زندگی روزمره بود. پدرش، محمود خلیلی، یک ایده داشت: گازی که در میدان‌های نفتی می‌سوخت و هدر می‌رفت، می‌توانست به خانه‌های مردم برسد. خلیلی پسر، این ایده را به مسیر زندگی‌اش تبدیل کرد.
سال ۱۳۳۲، در شرایطی که ایران در آستانه یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی تاریخ معاصر قرار داشت، او به همراه پدرش و با مشارکت دکتر اسفندیار یگانگی، شرکت بوتان را بنیان گذاشت. شرکتی که قرار بود گاز مایع را از تأسیسات نفتی به خانه‌های ایرانیان برساند.
اما ایده به‌تنهایی کافی نبود.
باید فناوری وارد می‌شد، تجهیزات ساخته می‌شد، شبکه توزیع شکل می‌گرفت، و مهم‌تر از همه، مردم به سوختی اعتماد می‌کردند که برایشان تازه بود. خلیلی برای تغییر، هم صنعت ساخت و هم فرهنگ مصرف را تغییر داد. از توسعه توزیع گاز مایع تا تولید آبگرمکن، اجاق‌گاز و تجهیزات گازسوز، بوتان به یکی از نام‌های ماندگار صنعت ایران تبدیل شد.
اما زندگی او فقط داستان توسعه یک بنگاه نبود. پس از انقلاب ۱۳۵۷، بخشی از سهام بوتان در معرض مصادره قرار گرفت.
از اول انقلاب مواجه شد با مصادره اموالش، اما ایشان با پایمردی، با ایستادگی تمام، همه آن مراحل را طی کرد، دادگاه‌های مختلف حضور پیدا کرد، اموالش را تا حدود زیادی موفق شد که برگرداند، کارآفرینی و تولید را تعطیل نکرد. تصور رایجی وجود دارد که مهندس خلیلی توانست به آسانی کارخانه‌های مصادره شده را پس بگیرد، اما واقعیت چیز دیگری است.
خلیلی تصمیم گرفت بماند و از حاصل سال‌ها فعالیت صنعتی دفاع کند. نتیجه: ۲۵۴ جلسه حضور در دادگاه‌های انقلاب و بیش از دو دهه پیگیری حقوقی بود. مسیری که سرانجام در سال ۱۳۸۲ با صدور حکم برائت قطعی به پایان رسید. در سال‌های جنگ هم با آسیب‌دیدن زیرساخت‌های نفتی و اختلال در تأمین سوخت، حفظ جریان توزیع گاز به یکی از چالش‌های جدی صنعت تبدیل شد.
خلیلی در مقابل عمومی عجیب خوبی داشت. عاشق صنعت بود، عاشق توسعه ایران بود، و به خاطر داشتن روابط‌عمومی خیلی خوب، با دولتی‌ها هم بسیار مدارا می‌کرد. نه‌تنها صنعتگر خوبی بود، آدمی بود که دلش می‌خواست صنعتگران مملکت همه با هم متفق و همراه باشند. به همین دلیل این کنفدراسیون صنعت تشکیل شد.
به همین دلیل، تشکل‌گرایی و دفاع از منافع جمعی صنعتگران بخش مهمی از فعالیت‌های او شد. از پایه‌گذاری انجمن مدیران صنایع تا حضور در نهادهای بخش خصوصی.
او در سال‌های پایانی عمرش نیز از پیوند صنعت و دانشگاه دفاع کرد و برای پژوهش درباره توسعه صنعتی ایران سرمایه گذاشت.
او می‌دانست که توسعه صنعتی، بیش از آنکه حاصل تلاش‌های پراکنده افراد باشد، نیازمند اندیشه مشترک، نهادهای پایدار، و نسلی از انسان‌های مسئولیت‌پذیر است که با صبوری و پشتکار، راه آینده را هموار کنند.
بیشتر نگرانی‌اش راجع به آینده ایران بود، آینده صنعت بود. آرزویش در واقع صنعتی‌شدن ایران بود.
محسن خلیلی عراقی، ۱۷ مهرماه ۱۴۰۵ در ۹۷ سالگی درگذشت. اما میراث او فقط نام بوتان یا کپسول‌های گازی نیست که روزگاری راهشان را به خانه‌های ایرانیان باز کردند.
آخرین بازمانده دکترمهندس خلیلی، بنیاد تحقیقات صنعتی خلیلی است.
