در «تیتر یک» امروز رقابت غول‌های فناوری بر سر هوش مصنوعی و این پرسش که آیا سرمایه‌گذاری ۸۰۰ میلیارد دلاری در این حوزه به سودآوری می‌رسد، تا بررسی کارنامه تسهیلات اشتغال‌زایی و چرایی ناکامی آن‌ها در کاهش محرومیت را مورد بررسی قرار دادیم. در ادامه، نگاهی داریم به تحولات بازارهای جهانی و بازگشت تاریخی لولا دا سیلوا به قدرت در برزیل؛ پیروزی‌ای که می‌تواند بر معادلات سیاسی آمریکای لاتین اثر بگذارد.
اما پرونده روز تیتر یک به واردات خودرو و تغییرات تعرفه‌ای اختصاص دارد؛ موضوعی که در هفته‌های اخیر از احتمال ممنوعیت واردات به بحث افزایش تعرفه‌ها رسیده است. اگر این تغییر سیاست قطعی شود، چه اثری بر قیمت خودروهای وارداتی، رقابت در بازار و دسترسی مصرف‌کنندگان خواهد داشت؟ آیا افزایش تعرفه‌ها به حمایت از تولید داخل منجر می‌شود یا هزینه بیشتری به خریداران تحمیل می‌کند؟ در گفت‌وگو با مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، آخرین وضعیت این تصمیم و چشم‌انداز واردات را بررسی می‌کنیم.
با تیتر یک امروز دوشنبه 4 آبان 1405 همراه باشید.
هوش مصنوعی زیر ذره‌بین؛ آیا ۸۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری بازمی‌گردد؟
بازار سهام آمریکا در هفته‌ای مهم قرار گرفته است؛ هفته‌ای که گزارش مالی غول‌های فناوری، نشست فدرال رزرو و انتشار داده‌های اقتصادی می‌توانند مسیر سرمایه‌گذاری را تحت تأثیر قرار دهند. در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیکی، نگرانی درباره بدهی دولت‌ها و ابهام در چشم‌انداز اقتصاد جهانی همچنان پابرجاست، سرمایه‌گذاران بیش از هر زمان دیگری به عملکرد شرکت‌های بزرگ فناوری چشم دوخته‌اند.
آلفابت، مایکروسافت و آمازون این هفته گزارش مالی منتشر می‌کنند؛ گزارش‌هایی که می‌توانند تصویر روشن‌تری از وضعیت رقابت در حوزه هوش مصنوعی ارائه دهند. با این حال، دیگر رشد درآمد به‌تنهایی برای راضی نگه‌داشتن بازار کافی نیست. پرسش اصلی این است که سرمایه‌گذاری‌های عظیم در توسعه هوش مصنوعی و ساخت مراکز داده، چه زمانی به درآمد و سود پایدار تبدیل خواهند شد.
برآوردها نشان می‌دهد هزینه‌های سرمایه‌ای غول‌های رایانش ابری در سال ۲۰۲۶ به حدود ۸۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. چنین رقمی، ابعاد رقابت را نشان می‌دهد؛ رقابتی که در آن، فاصله میان هزینه‌های امروز و بازدهی آینده اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
گزارش‌های اینتل و سندیسک نیز می‌توانند نشانه‌هایی از وضعیت تقاضا برای تراشه‌ها و تجهیزات ذخیره‌سازی ارائه کنند. در کنار این تحولات، عملکرد شرکت‌های نفتی و داروسازی و تصمیم‌های فدرال رزرو نیز در کانون توجه بازار قرار دارند.
اکنون وال‌استریت با یک پرسش اساسی روبه‌روست: آیا هوش مصنوعی می‌تواند از موج سرمایه‌گذاری‌های میلیارددلاری عبور کند و به موتور واقعی سودآوری شرکت‌ها تبدیل شود؟ پاسخ این پرسش ممکن است جهت بعدی بازار سهام آمریکا را مشخص کند.
چرا تسهیلات اشتغال‌زایی به کاهش محرومیت منجر نشد؟
تسهیلات اشتغال‌زایی سال‌هاست که در قوانین بودجه ایران به‌عنوان ابزاری برای کاهش فقر، ایجاد درآمد و توانمندسازی خانوارهای کم‌درآمد در نظر گرفته می‌شود. با این حال، بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که میان منابع اختصاص‌یافته به این سیاست‌ها و نتایج واقعی آن‌ها فاصله قابل‌توجهی وجود دارد.
بررسی وضعیت خانوارها در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ نشان می‌دهد متوسط تعداد افراد شاغل در خانوارهای سه دهک پایین درآمدی تغییر معناداری نداشته است. به بیان دیگر، با وجود اجرای سیاست‌های حمایتی، افزایش قابل‌توجهی در تعداد شاغلان فقیرترین گروه‌های جامعه مشاهده نمی‌شود. وضعیت خانوارهای بدون فرد شاغل نیز تصویر امیدوارکننده‌ای ندارد؛ این شاخص در دهک‌های اول تا سوم تقریبا ثابت مانده و در سایر دهک‌ها روندی افزایشی داشته است.
از سوی دیگر، درآمد حاصل از مشاغل آزاد در سه دهک پایین نیز رشد قابل‌توجهی نداشته است؛ موضوعی که می‌تواند از ناپایداری مشاغل ایجادشده و پایین بودن کیفیت فرصت‌های شغلی حکایت داشته باشد.
اما چرا این سیاست‌ها به اهداف خود نرسیده‌اند؟ گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به مجموعه‌ای از مشکلات اشاره می‌کند: توزیع منابع بدون ارزیابی عملکرد، اثرگذاری چانه‌زنی‌های سیاسی بر تخصیص تسهیلات، بی‌توجهی به آموزش و مشاوره شغلی، ضعف در شناسایی گروه‌های هدف و فراهم نبودن زیرساخت‌های لازم برای ایجاد کسب‌وکارهای پایدار.
مسئله فقط این نیست که چه میزان اعتبار به اشتغال‌زایی اختصاص داده می‌شود؛ پرسش مهم‌تر این است که این منابع تا چه اندازه به ایجاد شغل پایدار و افزایش درآمد خانوارهای محروم منجر می‌شوند.
تجربه این سیاست‌ها نشان می‌دهد که تزریق تسهیلات به‌تنهایی برای حل معضل بیکاری و فقر کافی نیست. ایجاد اشتغال پایدار به محیط اقتصادی قابل‌پیش‌بینی، زیرساخت‌های تجاری، دسترسی به بازار و امکان فعالیت مستمر کسب‌وکارها نیز نیاز دارد.
آیا می‌توان بدون اصلاح شیوه تخصیص منابع و فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیت اقتصادی، انتظار داشت تسهیلات اشتغال‌زایی به کاهش محرومیت منجر شوند؟
معادله تازه واردات خودرو؛ تعرفه بیشتر، عرضه کمتر؟
چند هفته‌ای است که اخبار مربوط به واردات خودرو به یکی از موضوعات داغ محافل خبری تبدیل شده است. در روزهای نخست، بحث‌ها بیشتر حول احتمال ممنوعیت واردات خودرو می‌چرخید؛ اما به‌تدریج، کانون توجه تغییر کرد و تعرفه‌های وارداتی به مسئله اصلی تبدیل شد. حالا به نظر می‌رسد افزایش تعرفه واردات خودرو به تصمیمی قطعی نزدیک شده و بازار بیش از هر چیز، در انتظار اعلام رسمی جزئیات آن است.
اما افزایش تعرفه‌ها چه معنایی برای بازار خودرو دارد؟ آیا این تصمیم به افزایش قیمت خودروهای وارداتی منجر می‌شود؟ سهم مصرف‌کنندگان از این تغییر سیاست چیست و آیا خودروهای وارداتی بیش از گذشته به کالایی گران‌قیمت و دور از دسترس تبدیل خواهند شد؟
تعرفه واردات فقط یک عدد در جدول هزینه‌های گمرکی نیست؛ این ابزار می‌تواند بر قیمت نهایی خودرو، ترکیب خودروهای وارداتی، رقابت با تولیدکنندگان داخلی و حتی میزان استقبال از واردات اثر بگذارد. از سوی دیگر، تغییر تعرفه‌ها می‌تواند محاسبات واردکنندگان را نیز دگرگون کند؛ به‌ویژه در بازاری که سیاست‌های تجاری و مقررات واردات، نقش مهمی در تعیین مسیر عرضه دارند.
مسئله مهم‌تر این است که افزایش تعرفه‌ها چه تغییری در ماهیت سیاست واردات خودرو ایجاد می‌کند؟ آیا هدف، مدیریت واردات و حمایت از تولید داخل است یا نتیجه این تصمیم، محدودتر شدن رقابت و افزایش فشار قیمتی بر خریداران خواهد بود؟
در برنامه امروز «تیتر یک»، ابعاد این تصمیم و پیامدهای احتمالی آن برای بازار خودرو را بررسی می‌کنیم. همچنین در گفت‌وگو با مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، از آخرین وضعیت تعرفه‌ها، جزئیات تصمیم‌های پیش‌رو و چشم‌انداز واردات خودرو خواهیم پرسید.
کارنامه لجستیکی ایران؛ چرا زیرساخت به‌تنهایی کافی نیست؟
در شرایط جنگ و محاصره دریایی، تاب‌آوری شبکه لجستیک به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت اقتصادی ایران تبدیل شده است. اما تاب‌آوری فقط به معنای برخورداری از جاده، راه‌آهن، بندر و ناوگان حمل‌ونقل نیست؛ بلکه توانایی شبکه برای مدیریت اختلال‌ها، سازگاری با شرایط جدید و حفظ جریان تجارت را نیز شامل می‌شود.
بررسی شاخص عملکرد لجستیک (LPI) در سال ۲۰۲۳، از جایگاه نامطلوب ایران حکایت دارد. ایران در رتبه ۱۲۳ جهان قرار گرفته و در حالی که زیرساخت‌های فیزیکی از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برخوردارند، ضعف در فرآیندهای اداری، عملکرد گمرک، یکپارچگی سامانه‌های دیجیتال و هماهنگی نهادی، مانع بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها شده است.
این شکاف را می‌توان در عملکرد بخش‌های مختلف حمل‌ونقل نیز مشاهده کرد. ظرفیت اسمی بنادر کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۰۲ میلیون تن برآورد شده، اما توان عملیاتی شبکه لجستیک به حدود ۲۲۰ تا ۲۴۰ میلیون تن محدود است. در دریای خزر، محدودیت ناوگان و مشکلات عملیاتی هزینه حمل کالا را افزایش داده و نرخ کرایه هر تن کالا را از ۵۰ تا ۶۰ دلار در سال‌های گذشته به بیش از ۱۲۰ دلار رسانده است.
در حمل‌ونقل ریلی نیز افزایش هزینه انتقال کانتینر از چین به ایران، از حدود ۳ هزار دلار به ۱۲ تا ۱۳ هزار دلار، نشان می‌دهد که ظرفیت زیرساختی بدون دسترسی پایدار، برنامه‌ریزی و هماهنگی عملیاتی، الزاماً به مزیت رقابتی تبدیل نمی‌شود. در حمل هوایی نیز نبود هواپیمای متناسب با نیاز واردات مواد اولیه دارویی، هزینه تأمین این کالاهای حیاتی را افزایش می‌دهد.
لولا دا سیلوا، از کارگر کارخانه تا رئیس‌جمهور چهار دوره‌ای برزیل
۲۶ اکتبر، لولا داسیلوا بار دیگر در رأس قدرت برزیل قرار گرفت و چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود را آغاز کرد. اما پشت این بازگشت، مسیری چند دهه‌ای قرار دارد؛ مسیری که از زندگی در فقر و کارگری آغاز شد و به رهبری جنبش کارگری، تأسیس حزب کارگران و حضور در بالاترین سطح سیاسی برزیل رسید.
لولا در دوره‌های نخست ریاست‌جمهوری خود، کاهش فقر و حمایت از خانوارهای کم‌درآمد را در کنار افزایش دستمزد و سرمایه‌گذاری در زیرساخت دنبال کرد. پس از سال‌ها دوری از قدرت، بازگشت او در سال ۲۰۲۲ و پیروزی دوباره در انتخابات ۲۰۲۶، جایگاه او را به‌عنوان یکی از ماندگارترین چهره‌های سیاسی معاصر برزیل تثبیت کرده است.
لولا چگونه در سه هفته ورق انتخابات برزیل را برگرداند؟
درحالی‌که موج راست‌گرایی در بخش‌هایی از آمریکای لاتین قدرت گرفته، انتخابات برزیل نتیجه‌ای متفاوت رقم زد. لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، سیاستمدار چپ‌گرای ۸۰ ساله، توانست در دور دوم انتخابات فلاویو بولسونارو را شکست دهد و برای چهارمین دوره به ریاست‌جمهوری برزیل برسد؛ پیروزی‌ای که نه‌تنها برای سیاست داخلی این کشور، بلکه برای معادلات سیاسی منطقه نیز اهمیت دارد.
نتیجه انتخابات از تغییر قابل‌توجه آرای دو نامزد حکایت دارد. لولا که در دور نخست از رقیب خود عقب افتاده بود، در فاصله سه هفته توانست این فاصله را جبران کند و با حدود ۵۲ درصد آرا به پیروزی برسد. بسیج دوباره رأی‌دهندگان، حمایت اقشار کم‌درآمد و پایگاه اجتماعی قدرتمند او در شمال‌شرق برزیل، از جمله عواملی بودند که به تغییر نتیجه کمک کردند.
اما رقابت لولا و بولسونارو صرفاً جدال دو سیاستمدار نبود؛ بلکه تقابل دو نگاه متفاوت به آینده برزیل را بازتاب می‌داد. لولا بر کاهش فقر و نابرابری و حمایت اجتماعی تأکید دارد، درحالی‌که بولسونارو با وعده برخورد سخت‌گیرانه‌تر با جرم و جنایت و تغییر در ساختارهای سیاسی وارد میدان شده بود.
پیروزی لولا برای دونالد ترامپ نیز اهمیت دارد. خانواده بولسونارو به جریان سیاسی ترامپ نزدیک است و دولت آمریکا پیش‌تر با اعمال تعرفه و تحریم علیه مقام‌های برزیلی، فشارهایی بر دولت لولا وارد کرده بود. اکنون پیروزی نامزد چپ‌گرا می‌تواند بر تلاش واشنگتن برای گسترش نفوذ خود در آمریکای لاتین تأثیر بگذارد.
بااین‌حال، پیروزی در انتخابات به معنای پایان شکاف سیاسی برزیل نیست. جامعه همچنان دوقطبی است و لولا برای اجرای برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی خود با محدودیت‌های سیاسی روبه‌رو خواهد بود.
اما آیا لولا می‌تواند از پیروزی انتخاباتی خود، فرصتی برای کاهش شکاف‌های اقتصادی و اجتماعی برزیل بسازد؟
