بازار گوشت در سالهای گذشته یکی از شدیدترین موجهای تورمی را تجربه کرده است. طبق دادههای رسمی، متوسط قیمت گوشت قرمز در ۹ سال گذشته بیش از ۴۰ برابر شده و همین مسئله فشار قابل توجهی به معیشت خانوارها وارد کرده است. در فروردین امسال نیز تورم اقلام خوراکی به بیش از ۱۱۵ درصد رسید و در این میان، گروه گوشت قرمز و سفید تورمی حدود ۱۴۰ درصد را ثبت کرد.
بر اساس گزارش متوسط قیمت اقلام خوراکی در مناطق شهری، قیمت گوشت گوسفند نسبت به فروردین سال گذشته بیش از ۱۱۰ درصد افزایش پیدا کرده است. گوشت گاو نیز رشد ۱۵۶ درصدی را تجربه کرده که یکی از بالاترین نرخهای افزایش قیمت در سالهای اخیر محسوب میشود. قیمت مرغ هم به حدود ۱۹۰ درصد بیشتر از سال قبل رسیده و عملا بهای آن نزدیک به سه برابر شده است. این روند نشان میدهد حتی کالاهایی که زمانی به عنوان جایگزین ارزانتر گوشت قرمز شناخته میشدند نیز دیگر برای بسیاری از خانوارها به راحتی قابل تأمین نیستند.
افزایش هزینه تولید و اثر آن بر بازار
یکی از مهمترین دلایل افزایش قیمت گوشت، رشد هزینههای تولید در دامداریها و مرغداریهاست. آمار تورم تولیدکننده در گاوداریهای صنعتی، دامداریهای سنتی و مرغداریهای صنعتی نشان میدهد هزینه تولید در این واحدها طی یک سال گذشته تقریبا دو برابر شده است. این افزایش هزینه در نهایت به بازار مصرف منتقل میشود و روی قیمت نهایی اثر میگذارد.
بخش مهمی از این فشار به حذف ارز ترجیحی مربوط میشود. بعد از حذف این ارز، هزینه تهیه نهادههای دامی افزایش پیدا کرد و تولیدکنندگان با رشد قابل توجه هزینه خوراک دام و طیور روبهرو شدند. علاوه بر این، در برخی دورهها تخصیص ارز برای واردات نهادهها با تأخیر انجام میشود و تولیدکنندگان مجبور میشوند بخشی از نیاز خود را با نرخ آزاد تأمین کنند. در چنین شرایطی طبیعی است که هزینه تمام شده تولید بالا برود و قیمت گوشت و مرغ نیز افزایش پیدا کند.
واردات گوشت و سیاست کنترل قیمت
دولت در دورههایی که قیمت گوشت جهش میکند، معمولا تلاش میکند با افزایش واردات بازار را کنترل کند. دادهها نشان میدهد هر زمان تولید داخلی کاهش پیدا کرده و قیمتها بالا رفته، حجم واردات گوشت نیز بیشتر شده است. این اتفاق در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ و دوباره در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ رخ داده است.
در سال ۱۴۰۳ بیش از یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار گوشت وارد کشور شد تا بخشی از کمبود بازار جبران شود و سرعت رشد قیمتها کاهش پیدا کند. همچنین در ۱۰ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۴ نیز صدها میلیون دلار واردات گوشت انجام شده و بخشی از ارز ترجیحی کشور به این حوزه اختصاص یافته است.
با این حال، واردات گسترده میتواند اثرات دیگری هم داشته باشد. زمانی که گوشت وارداتی با ارز ارزان وارد بازار میشود، تولیدکنندگان داخلی که با هزینههای بالای تولید مواجه هستند، توان رقابت خود را از دست میدهند. ادامه این روند میتواند برخی واحدهای تولیدی را از چرخه تولید خارج کند و وابستگی بازار به واردات را بیشتر کند.
چه چیزی قیمت گوشت را افزایش داد؟
آنچه در بازار گوشت مشاهده میشود، نتیجه همزمان چند عامل اقتصادی است. افزایش نرخ ارز، حذف ارز ترجیحی، رشد هزینه نهادههای دامی و مشکلات تأمین منابع ارزی، همگی باعث شدهاند هزینه تولید و واردات افزایش پیدا کند. در نتیجه، قیمت گوشت و مرغ با سرعت زیادی بالا رفته و فشار بیشتری به خانوارها وارد شده است.
هرچند دولت تلاش کرده با واردات و تخصیص ارز بخشی از این فشار را کنترل کند، اما شواهد بازار نشان میدهد اثر شوک قیمتی همچنان ادامه دارد و گوشت بیش از گذشته به کالایی گران و کممصرف در سبد خانوارها تبدیل شده است.
