در پی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور، شورای عالی بورس با هدف صیانت از دارایی سرمایهگذاران و جلوگیری از شکلگیری رفتارهای هیجانی در بازار، تصمیم به توقف فعالیت بازار سهام تا اطلاع ثانوی گرفت. در همین چارچوب، وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی اعلام کردند که با وجود تعطیلی بازار سهام، صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت، بازار اوراق بدهی و همچنین بورسهای کالا و انرژی از روز دوم به فعالیت خود ادامه دادهاند. با این حال، بررسی وضعیت عملیاتی سامانههای معاملاتی و گزارش فعالان بازار نشان میدهد که در عمل معاملات در این بخشها نیز متوقف بوده و امکان دادوستد فراهم نبوده است. این وضعیت بیانگر آن است که نحوه اطلاعرسانی درباره وضعیت بازار سرمایه باید با دقت و شفافیت بیشتری انجام شود تا تصویر ارائهشده با واقعیت عملی بازار همخوانی کامل داشته باشد.
۱. ناهماهنگی میان اعلام سیاستی و وضعیت واقعی معاملات
در حکمرانی بازارهای مالی، مفهوم «فعال بودن بازار» صرفاً به معنای اعلام امکان فعالیت نیست، بلکه مستلزم فراهم بودن شرایط واقعی انجام معامله، کشف قیمت و دسترسی سرمایهگذاران به نقدشوندگی داراییها است. در واقع، زمانی میتوان از تداوم فعالیت یک بخش از بازار سخن گفت که سازوکارهای معاملاتی آن بهصورت عملی در دسترس بوده و سرمایهگذاران قادر به ثبت سفارش، انجام معامله و مدیریت پرتفوی خود باشند. در شرایطی که به دلایل اجرایی یا تصمیمات نظارتی، امکان انجام دادوستد در عمل فراهم نباشد، اطلاق عنوان «فعال بودن» به آن بخش از بازار با واقعیت عملکردی آن همخوانی نخواهد داشت. چنین ناهماهنگی میان سطح اعلام سیاستی و تجربه عملی فعالان بازار میتواند به شکلگیری برداشتهای نادرست درباره وضعیت بازار و در نتیجه افزایش ابهام در تصمیمگیری سرمایهگذاران منجر شود.
۲. اختلال در کارکردهای ثباتبخش صندوقهای درآمد ثابت
صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت یکی از ارکان مهم مدیریت نقدینگی و کاهش ریسک در ساختار بازار سرمایه محسوب میشوند. این ابزارها معمولاً در دورههای افزایش نااطمینانی اقتصادی نقش ضربهگیر بازار را ایفا میکنند و به سرمایهگذاران امکان میدهند دارایی خود را به گزینهای کمریسکتر منتقل کنند. توقف عملی معاملات در این صندوقها موجب شده است که این سازوکار تعدیلکننده در شرایط بحرانی کارایی لازم را نداشته باشد و سرمایهگذاران امکان مدیریت فعال پرتفوی خود را از دست بدهند. از منظر ثبات مالی، محدود شدن این کانال میتواند فشار روانی بیشتری بر سرمایهگذاران وارد کند.
۳. پیامدهای اطلاعاتی و اعتماد در بازار سرمایه
اعتماد عمومی یکی از مهمترین سرمایههای بازارهای مالی است و بخش قابل توجهی از آن از طریق اطلاعرسانی دقیق و منطبق با واقعیت شکل میگیرد. در شرایطی که سرمایهگذاران تجربهای متفاوت از آنچه در اطلاعرسانی رسمی بیان میشود داشته باشند، فاصله ادراکی میان سیاستگذار و فعالان بازار افزایش مییابد. چنین شکافی میتواند به تضعیف اعتماد و افزایش نااطمینانی در بازار منجر شود. از این رو، در دورههای بحرانی، شفافیت در بیان محدودیتهای عملیاتی و دلایل تصمیمات اتخاذ شده اهمیت دوچندان پیدا میکند.
تصمیم به توقف بازار سهام در شرایط افزایش ریسکهای غیرمتعارف میتواند در چارچوب مدیریت ثبات مالی قابل درک باشد. با این حال، توقف عملی معاملات در صندوقهای درآمد ثابت، بازار اوراق بدهی و بورسهای کالایی در حالی که از تداوم فعالیت آنها سخن گفته شده، نشاندهنده ناهماهنگی در سطح بالای مدیریت اقتصادی کشور است.
برای کاهش آثار این وضعیت و حفظ اعتماد سرمایهگذاران، پیشنهاد میشود نهادهای مسئول با ارائه گزارش شفاف از وضعیت عملیاتی بازارها، دلایل فنی و نظارتی توقف معاملات در بخشهای مختلف را تشریح کنند و در کنار آن سازوکارهایی برای حفظ حداقلی نقدشوندگی داراییها در شرایط بحران طراحی نمایند. تقویت شفافیت و هماهنگی در اطلاعرسانی میتواند نقش مهمی در مدیریت انتظارات سرمایهگذاران و بازگرداندن آرامش به بازار سرمایه ایفا کند.
