به گزارش اکوایران، نفت از دیرباز دارای اهمیت استراتژیک بوده است. به گونه ای که جدای از ظرفیت انرژی بالا برای پاسخ به نیازهای جامعه امکان یک ابزار سیاسی قدرتمند برای بازیگران فعال در میدان رقابت سیاسی را فراهم می کند. در جنگ اخیر، از یک سو آمریکا در صدد است تا با افزایش ظرفیت خود قیمت ها را کنترل یا تحت تاثیر قرار دهد، در حالی که ایران با ایجاد موانع در تولید و انتقال انرژی از ابزار سیاسی قدرتمند خود استفاده کند.
نفت طلای سیاه مسئلهساز
به نوشته نیویورکتایمز، نفت هنوز ابزار ژئوپلیتیکی قدرتمندی است. چند دهه پس از بحران انرژی، جنگ در خاورمیانه قیمتها را به اوج خود رساندهاست و نشان میدهد که جهان تا چه حد به تامین قابل اطمینان نفت و گاز وابسته است. جنگ در خاورمیانه قیمتهای نفت را بیش از 100 دلار در هر بشکه افزایش دادهاست و تاثیر ژئوپلیتیکی و اقتصادی نفت و گاز را علیرغم پیشرفتهای انرژی تجدیدپذیر برجسته کردهاست. اختلالات عرضه از طریق مناطق کلیدی مانند تنگه هرمز باعث افزایش قیمت و کمبود انرژی شدهاست، به ویژه کشورهایی که به واردات وابسته هستند. ایالاتمتحده، که اکنون بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان است نسبتا در امان باقی ماندهاست اما از اثرات اقتصادی گستردهتر مصون نیست.
اکوایران: آمارهای مربوط به روند افزایش قیمت روغن وارداتی نشان میدهد این کالا در سال جاری بالاترین سطوح تورمی خود را تجربه کرده است.
کارشناسان انرژی هشدار میدهند در حالی که تغییر به انرژی پاک در حال شتاب گرفتن است، انتقال زمان میبرد و نفت همچنان نقش محوری در سیاست و اقتصاد جهانی برای آینده قابلپیشبینی ایفا خواهد کرد. دستگیری نیکولاس مادورو در ونزوئلا و جنگ خاورمیانه 2026 به عنوان یادآور قدرتمند نفوذ پایدار نفت در ژئوپلیتیک و اقتصاد جهانی عمل کردهاند. نفت، مانند مورد ونزوئلا، به عنون ابزاری قدرتمند برای اجبار سیاسی بودهاست. در محاصره کوبا توسط ایالاتمتحده، این مسئله همچنان قابل مشاهده است. از سوی دیگر، قیمت بالای 100 دلار هر بشکه نفت، که برای اولین بار در حدود چهار سال اخیر شاهد آن هستیم، ریسک اقتصادی عدم دسترسی کامل به انرژی خلیجفارس روشنتر میشود.
نفت و یک میراث کلیدی
به گفته الیوت آبرامز، نماینده ویژه امور ایران و ونزوئلا در طول اولین دولت ترامپ: "بازی قدیمی از آنچه مردم فکر میکردند, فراتر است." جهان همچنان وابسته به منابع معتبر نفت و گاز است، حتی اگر دو سوم هزینههای جهانی در بخش انرژی اکنون به جایگزینهای پاکتر تبدیل شود. در حالی که نفت اکنون سهم کوچکتری از نیازهای انرژی جهانی را برآورده میکند - کمتر از 30 درصد طبق گفته آژانس بینالمللی انرژی - جهان تقریبا دو برابر بیشتر از دهه 1970 از سوخت فسیلی استفاده میکند. و گاز طبیعی که برای گرم کردن خانهها و تولید برق به کار میرود، بیشتر از آنچه به نظر می رسد اساس اقتصاد است.
به گفته یکی از اعضای مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا:" جهان پس از نفت در در افق دور دست قرار دارد. ما در مراحل اولیه تا میانی انتقال انرژی هستیم اما انتقال انرژی زمان میبرد". البته، اختلالات مانند جنگ در ایران ممکن است حرکت به منابع جایگزین انرژی را تسریع کند، به ویژه در مکانهایی که دسترسی آسان به سوختهای فسیلی ندارند، در حالی که کشورها را وادار به استفاده موثرتر از انرژی میکند. برای مثال استانداردهای سوخت اقتصاد یک میراث پایدار تحریم نفت سال 1973 هستند.
درگیری در شریان اصلی عبور نفت و گاز
درگیری گسترده در خاورمیانه، که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ 28 اکتبر آغاز شد همه چیز را با مسدود کردن تنگه هرمز با خود به همراه دارد. بنا به گفته موسسه کپلر، چندین پالایشگاه در این منطقه پس از ادامه آسیب تعطیل یا قطع فرآوری شدهاند. این بدان معناست که آنها نفت کمتری را به سوختهای بنزین، دیزل و سوخت جت تبدیل میکنند. در این میان قطر با اشاره به حملات نظامی هفته گذشته از تولید گاز طبیعی برای صادرات دست کشید. این امر قیمتهای گاز طبیعی را در اروپا و آسیا افزایش داد که به شدت به سوخت وارداتی بستگی دارد.
ایالاتمتحده به عنوان بزرگترین تولید کننده گاز طبیعی جهان, نسبتا در امان مانده است. قیمتها در مرکز اصلی تجارت داخلی حدود 20 درصد از عصر یکشنبه افزایشیافته است. قیمتهای بنزین و گازوئیل در زمانی بالا رفتهاند که بسیاری از آمریکاییها نگران اقتصاد و تورم هستند.
نفت یک ابزار سیاسی قدرتمند
بسیاری از این نگرانیهای اقتصادی را می توان پس از حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 به آخرین اختلال عمده انرژی مشاهده کرد.
جنگ با ایران خطر سیاسی را برای ترامپ به همراه دارد نه به دلیل عوارضی که قیمتهای انرژی بالاتر احتمالا اقتصاد آمریکا را به خود اختصاص میدهد. به گفته مگان سالیوان معاون مشاور امنیت ملی در امور عراق و افغانستان: این تصادفی نیست که نفت هم به عنوان ابزار ژئوپلیتیکی و هم به عنوان تهدید اقتصادی در طول یک دوره زمانی که ایالاتمتحده روابط تجاری را باز میکند و با قدرتهای بزرگ دیگر درگیر میشود نقش آفرینی کند. او افزود: سلاح انرژی هرگز از بین نرفت، اما یک تلاقی کامل از شرایط جهانی وجود دارد که متاثر از تصمیمات ترامپ و دیگران است. انرژی میتواند ابزار سیاست خارجی باشد، اما میتواند به عنوان اهداف دیگر نیز در نظر گرفته شود. این نکته را می توان در فشار ترامپ علیه کوبا مشاهده کرد. در هفتههای اخیر , ایالاتمتحده کوبا را از دسترسی به نفت در راستای سرنگونی دولت کمونیستی این کشور منع کردهاست. این کشور که از کمبود انرژی رنج میبرد، به طور ویژه به سوخت وارداتی وابسته است و اکنون با خاموشیهای گسترده برق مواجه است.
مزیت های ایران در انرژی
در خاورمیانه ایران به یکی از مزیتهای استراتژیک خود تکیه کردهاست: توانایی برای مختل کردن جریان نفت و گاز طبیعی از طریق خلیجفارس و آسیب رساندن به اقتصاد جهان. به گفته سالیوان: این موضوع نشان میدهد که چگونه کشورهای در معرض ریسک انرژی که خارج از مرزهای خود تولید میشوند، قرار دارند. چگونگی واکنش کشورها به جنگ در دراز مدت تا حدودی به شدت ریزش اقتصادی از قیمتهای انرژی بالاتر بستگی خواهد داشت. واکنشها همچنین احتمالا در منطقه تغییر میکنند و کشورهای آسیا و اروپا را وادار میکنند تا در مورو انرژی تجدیدپذیر تصمیمات سریعتر اتخاذ کنند.
انرژی پاک هم با خطرات ژئوپلیتیکی روبروست؛ از جمله اتکای بیشتر به چین که بر تولید همه چیز از پانلهای خورشیدی گرفته تا توربینهای بادی و باتریهای قابل شارژ تاثیر میگذارد. اما برخلاف نفت و گاز که کشورها به صورت مداوم به آن نیاز دارند تامین تجهیزات بادی و خورشیدی بیشتر از یک ریسک زمانی است. کاترین ولفرام , معاون وزیر اقتصاد آب و هوا و انرژی در وزارت خزانهداری در اداره بایدن , گفت: شما نمیتوانید خورشید را خاموش کنید یا باد را قطع کنید.
