به گزارش اکوایران، برای کشورهای خلیج فارس عدمقطعیت درباره تنگه هرمز سایهای بر آتشبس ایالات متحد و ایران انداخته است.
مبادا تنگه دیگر کاملاً باز نشود
به نوشته خبرگزاری الجزیره، به گفته کارشناسان کشورهای خلیج فارس نگراناند که مبادا ایالات متحد با توافقی موافقت کند که به ایران اهرمی بر گذرگاه راهبردی انرژی بدهد.
منطقه خلیج فارس اواخر روز سهشنبه پس از آنکه ایران و ایالات متحد بر سر یک آتشبس دو هفتهای توافق کردند، نفس آسودهای کشید؛ آتشبسی که بیش از یک ماه حملات فزاینده و لفاظیهای تحریکآمیز را متوقف کرد. ساعاتی پیش از آن، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، تهدید کرده بود که «یک تمدن کامل» را نابود خواهد کرد و تهران نیز درباره حملات بیشتر در سرتاسر خلیج فارس و فراتر از آن هشدار داده بود.
بااینهمه، ترامپ ۹۰ دقیقه پیش از پایان ضربالاجلی که ترامپ برای بازگشایی کامل تنگه هرمز تعیین و ادعا کرده بود که در غیر این صورت «به عصر حجر بازگردانده شود،» اعلام کرد که با توقف حملات به مدت دو هفته موافقت شده است. این امر مشروط به ازسرگیری رفتوآمد دریایی در این آبراه حیاتی بود؛ جایی که معمولاً ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن گذر میکند. ایران در واکنش به یورشهای مشترک آمریکا و اسرائیل از ۲۸ فوریه، گذر از این گلوگاه را تقریباً به حالت توقف درآورده بود.
ترامپ در پیامی جداگانه یک طرح ۱۰ مادهای ارائهشده از سوی ایران را «مبنایی قابل اجرا برای مذاکره» توصیف کرد. بر اساس گفته رسانههای دولتی ایران، یکی از موارد این است که تهران همچنان کنترل تنگه هرمز را در دست داشته باشد. وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، گفت که رفتوآمد در این دو هفته تنها «با هماهنگی» با نیروهای نظامی ایران ممکن خواهد بود.
در حالی که قرار است مذاکرات در آخر هفته در پایتخت پاکستان، اسلامآباد، آغاز شود، کارشناسان میگویند که کشورهای خلیج فارس همچنان نگراناند که آمریکا که بهدنبال برونرفتی سریع از این وضعیت است، ممکن است با شرایطی موافقت کند که نوعی کنترل را بر تنگه هرمز به ایران بدهد.
سناریوی کابوسوار کشورهای شورای همکاری
به گفته هشام الغنام، پژوهشگر مستقر در عربستان سعودی در مرکز خاورمیانه کارنگی ملکوم اچ. کر: «نگرانیای آرام اما ملموسی وجود دارد که رئیسجمهور ترامپ که مشتاق یک پیروزی سیاسی سریع است، چهبسا در ازای یک آتشبس شکننده، نوعی اهرم برای ایران بر این تنگه را تحمل کند و ظاهر قضیه را بر واقعیتهای خلیج فارس ترجیح دهد.»
در موجی از بیانیهها، شش کشور شورای همکاری خلیج فارس (GCC) پس از مواجهه با حملات تقریباً روزانه موشکی و پهپادی ایران، زنگ خطر را به صدا درآوردند. همگی این کشورها، با بیانهایی متفاوت، از آتشبس استقبال کردند، بااینحال تأکید داشتند که تنگه هرمز باید بازگشایی شود و هر توافقی باید به یک راهحل همیشگی و بلندمدت منجر شود.
به گفته الغنام، گزینه جایگزین — که در آن تهرانی آسیبدیده اما سرسخت تصمیمگیرنده درباره تنگه باشد — سناریویی کابوسوار برای کشورهای ثروتمند انرژی در خلیج فارس خواهد بود و آنها را در معرض تهدید همیشگی اختلال و گروکشی اقتصادی قرار میدهد. او افزود: «این وضعیت در طول زمان احتمال جنگهای آینده را افزایش میدهد، درحالیکه شورای همکاری خلیج فارس را ناچار میکند که بهگونهای نامحدود زیر فشار راهبردی ایران زندگی کند. این تنش معلق همان چیزی است که آن را تا این حد ناپذیرفتنی میگرداند.»
«از هیچ تلاشی فروگذار نمیشود»
ترامپ در اظهاراتی در اوایل روز چهارشنبه که بسیاری را شوکه کرد، گفت که ممکن است یک سرمایهگذاری مشترک میان ایالات متحد و ایران برای تعیین عوارض در تنگه هرمز ایجاد شود. او گفت: «این راهی برای تأمین امنیت آن است و همچنین حفاظت از آن در برابر بسیاری دیگر.» کاخ سفید بعداً اعلام کرد که رئیسجمهور این ایده را بررسی کرده، اما افزود که اولویت کوتاهمدت او «بازگشایی تنگه بدون هیچگونه محدودیتی، چه به شکل عوارض و چه غیر آن» است. سناریوی نامطلوب دیگر برای کشورهای خلیج فارس این است که جنگ پایان یابد، اما ایران همچنان قادر باشد هر زمان که بخواهد حمله کند.
با وجود ادعاهای آمریکا درباره پیروزی نظامی و اینکه ۹۰ درصد توان شلیک ایران نابود شده، نیروهای ایران توانستند حملات دقیقی را علیه اهداف مورد نظر خود، از جمله زیرساختهای حیاتی انرژی، انجام دهند. روز چهارشنبه پس از اعلام آتشبس، دهها موشک و پهپاد ایرانی به سوی امارات متحد عربی، کویت، قطر و سعودی شلیک شد.
از آغاز جنگ، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس از ورود به درگیری خودداری کرده و موضعی دفاعی در برابر حملات ایران اتخاذ کردهاند. بااینحال، بحرین و امارات از جمله کشورهایی هستند که بهتدریج لحن تندتری اتخاذ کردهاند. آنان از جمله هشدار دادهاند که صبر آنها «نامحدود» نیست.
دههها سرمایهگذاری در معرض خطر
نگرانیها در سراسر خلیج فارس درباره نفوذ آینده ایران بر تنگه هرمز نیز وجود دارد. قطعنامهای که به ابتکار بحرین در شورای امنیت سازمان ملل در روز سهشنبه ارائه شد، خواستار آن بود که به کشورها اجازه داده شود تا برای باز نگاه داشتن این گلوگاه دریایی مأموریتهای دفاعی انجام دهند. این پیشنهاد از سوی قطر، امارات، سعودی، کویت و اردن حمایت شد. روسیه و چین این قطعنامه را وتو کردند.
محمد ابوشهاب، نماینده دائم امارات در سازمان ملل، گفت: «هیچ کشوری نباید این قدرت را داشته باشد که شریانهای تجارت جهانی را ببندد. شورای امنیت مسئولیت داشت اقدام کند و شکست خورد. تنگه هرمز نباید به ابزار چانهزنی برای ایران یا اهرمی در سیاست جهانی تبدیل شود.»
یک تشدید تنش بیشتر میتواند پیامدهای ویرانگری را برای اقتصادهای شورای همکاری خلیج فارس داشته باشد و دههها تلاش برای تبدیل منطقه به کانونی امن برای امور مالی، گردشگری و فرهنگ را از میان ببرد؛ تلاشهایی که پیشتر نیز بهواسطه جنگ آسیب دیدهاند. تحلیلگران میگویند این یکی از دلایلی بود که کشورهای عضو شورای همکاری در آستانه درگیری، دیپلماسی خود را تشدید کردند.
بااینحال، مقامات در سرتاسر منطقه بارها هشدار دادهاند که ایران نباید خویشتنداری آنها را نشانه ضعف تلقی کند؛ و اگر تهران و واشینگتن نتوانند به راهحلی برسند که شامل بازگشت به ناوبری آزاد در خلیج فارس باشد، چهبسا محاسبات دگرگون شوند.
حمد الثنیان، تحلیلگر سیاسی و استاد دانشگاه کویت، گفت: «اگر ایران به مسیر تهاجمی خود ادامه دهد، کشورهای خلیج فارس از هیچ تلاشی فروگذار نخواهند کرد.» او افزود: «خلیج فارس انتظار دارد که منافعش در هر توافقی با ایران نمایندگی و لحاظ شود.»
حتی اگر نگرانیهای شورای همکاری خلیج فارس در نظر گرفته شود، باز هیچ تضمینی وجود ندارد که ایران و ایالات متحد در مذاکرات پیشرو به یک آتشبس دائمی دست یابند. درحالیکه سرنوشت تنگه هرمز توجه جهانی را به خود جلب کرده، یکی از توجیهات ترامپ برای حمله به ایران، حذف برنامه هستهای این کشور بود. در دور اخیر مذاکرات، ایران آمادگی خود را برای بحث درباره محدودسازی این برنامه نشان داد، اما همواره با برچیدن کامل آن، آنگونه که ترامپ میخواست، مخالفت کرده است.
این نقطه اختلاف همچنان پابرجاست. به گفته کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید: «خطوط قرمز رئیسجمهور، از جمله پایان غنیسازی ایران در درون این کشور، تغییر نکرده است.»
