به گزارش اکوایران، روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی مینویسد که لغو سفر فرستادگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان که قرار بود روز شنبه به اسلامآباد سفر کنند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحد، را با انتخابهای دشوار در مذاکرات با ایران روبهرو کرد. ترامپ این سفر را لغو کرد. در رابطه با این شرایط پرتنشِ حاکم بر منطقه، خبرگزاری الجزیره نیز در یادداشتی به این پرسش میپردازد که ایران و ایالات متحد هر یک تا چه مدت از این توانایی برخوردارند که وضعیت کنونی تنگه هرمز را تاب بیاورند؟
لغو سفر ویتکاف و کوشنر در دقایق واپسین
به گزارش وال استریت ژورنال، ترامپ سفر فرستادگان آمریکایی، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان برای گفتوگو با ایران را لغو کرد و خود را با انتخابهای دشواری در رابطه با چگونگی وادار کردن ایران به دادن امتیازاتی که کاخ سفید برای دستیابی به توافق میخواهد، روبهرو ساخت. ترامپ روز شنبه گفت که پس از دریافت پیشنهادی از سوی ایران که در ظاهر پایینتر از سطح انتظارات کاخ سفید بود، تصمیم به لغو این سفر گرفته است. او گفت: «قرار نیست مدام ۱۵ ساعت در هواپیما رفتوآمد کنیم تا سندی به ما داده شود که به اندازه کافی خوب نیست».
اکوایران: حتی خوشبینانهترین نتیجه نیز چیزی کمتر از صلح پایدار را نوید میدهد.
انتظار میرفت استیو ویتکاف و جرد کوشنر برای دیداری احتمالی با وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، به اسلامآباد سفر کنند؛ اما مقامات آمریکایی و ایرانی میگویند که دو طرف همچنان در موضوعاتی مانند محاصره آمریکا، بسته شدن تنگه هرمز و برنامه هستهای تهران فاصله زیادی با یکدیگر دارند.
سه گزینه ناخوشاید پیشروی ترامپ
بنبست در مذاکرات، ترامپ را با انتخابهای ناخوشایندی روبهرو کرده است. او میتواند یا تنش را تشدید کند، یا به توافقی که نمیخواست تن در دهد، و یا همچنان از محاصره برای افزایش فشار بر ایران جهت مصالحه استفاده کند.
ترامپ به نظر میرسد تمایلی به بازگشت به درگیری ندارد، زیرا این امر چهبسا ایالات متحد را به میزانی عمیقتر در مناقشهای فرو ببرد که او قصد داشت ظرف چهار تا شش هفته به آن پایان دهد. حفظ محاصره، در شرایطی که ایران از بازگشایی تنگه هرمز جلوگیری میکند، خطر وارد آوردن آسیب بیشتر به اقتصاد جهانی را به همراه دارد.
کشتیها در تنگه هرمز
شماری از جریانهای سیاسی در تهران که مدتها با نزدیکی به غرب مخالف بودهاند، استدلال کردهاند که پس از آنکه آمریکا و اسرائیل در میانه مذاکرات با واشینگتن دو بار به ایران حمله کردند، نباید به این کشور اعتماد کرد. به گفته صنم وکیل، مدیر بخش خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس در لندن: «ایرانیها نمیخواهند تا زمانی که مواضعشان به هم نزدیکتر نشده، رو در رو با ایالات متحد دیدار کنند. آنها در این دیدار ارزشی نمیبینند، چون به ترامپ کنترل بیش از حدی بر روایت میدهد تا نشان دهد آنها برای مذاکره مشتاقاند».
تهران اصرار دارد که ایالات متحد پیش از ازسرگیری هرگونه مذاکره، محاصره بنادرش را پایان دهد. واشینگتن این محدودیتها را پس از آن اعمال کرد که ایران عملاً تنگه هرمز را بست. به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران: «هر دو طرف فکر میکنند دست بالا را دارند. آنها باید بهطور همزمان تردد دریایی را از سر بگیرند».
دشواریهای پیش روی ادامه مذاکرات
حتی اگر دو طرف اختلافات خود درباره لبنان و محاصره را حل کنند، باز همچنان باید شکاف خود را در مورد برنامه هستهای ایران برطرف سازند. ایالات متحد میخواهد ایران اندوخته اورانیوم با غنای بالای خود را از کشور خارج کند و توانایی غنیسازی داخلی را از بین ببرد. تهران میگوید حفظ برنامه هستهای که تابستان گذشته در حملات آمریکا بهشدت آسیب دید، یک خط قرمز است.
نیروهای امنیتی پاکستان که اسلامآباد را آماده میزبانی دور جدید مذاکرات در اسلامآباد میکردند
در مورد غنیسازی، برخی پیشرفتها حاصل شدهاند. ایالات متحد در حال حاضر خواهان تعلیق ۲۰ ساله غنیسازی است و مقامات کشورهای میانجی میگویند که ممکن است واشینگتن در دهه دوم اجازه دهد ایران برخی فعالیتهای مرتبط با غنیسازی را انجام دهد. به گفته منابع نزدیک به مذاکرات، ایران اعلام کرده است که ممکن است با تعلیق پنجساله غنیسازی و احتمالاً پنج سال اضافی که در آن برنامه غنیسازی محدود باقی بماند، موافقت کند.
در شرایطی که آمریکا و ایران برای پیشرفت به سوی توافق با مشکل مواجهاند، به نظر میرسد هر دو طرف تمایلی به ازسرگیری درگیری ندارند. ترامپ اوایل این هفته آتشبس را تمدید کرد. بااینحال، او همچنان به تهدیدهای خود علیه ایران ادامه داده است. به گفته یک دیپلمات ایرانی و منابع آگاه، ایران به پاکستان گفته است که پایان دادن به این تهدیدها میتواند به متقاعد کردن جریانهای سیاسی در تهران برای ازسرگیری مذاکرات کمک کند.
محاصره دریایی ایالات متحد و واکنش ایران
با این همه، به نظر میرسد وضعیت کنونی تردد تجاری در تنگه هرمز به مسئله کلیدی مبدل شده است. به نوشته الجزیره، رئیسجمهور ایالات متحد ادعا کرده که ایران «از نظر مالی در حال فروپاشی است» و گفته این کشور به دلیل محاصره دریایی بنادرش از سوی واشینگتن، روزانه میلیونها دلار ضرر میکند.
محاصره بنادر ایران از سوی ایالات متحد در ساعت ۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ در ۱۳ آپریل آغاز شد. ایالات متحد از آن زمان، به یک نفتکش با پرچم ایران در نزدیکی تنگه هرمز شلیک کرده و آن را توقیف کرده و همچنین کشتیهایی را که در آبهای آزاد محمولهای به مقصد یا از مبدأ ایران حمل میکردند، تغییر مسیر داده است. در واکنش به این محاصره دریایی، ایران تنگه هرمز را به روی تمامی کشتیهای خارجی بسته و چندین کشتی با پرچم خارجی را نیز توقیف کرده است. پیش از این، برخی کشتیهایی که «دوست» تلقی میشدند اجازه گذار داشتند. تحلیلگران میگویند این محاصره به ایران آسیب میزند، اما معتقدند این کشور اراده اقتصادی و سیاسی لازم برای تحمل آن را دارد.
ایران تا چه مدت میتواند محاصره دریایی را تحمل کند؟
ایران نفت، گاز و کالاهای دیگری از جمله محصولات پتروشیمی، پلاستیک و محصولات کشاورزی را از راه دریا صادر میکند. تحلیلگران میگویند محاصره بنادر آن، از جمله در تنگه هرمز، میتواند این تجارت را تحت تأثیر قرار دهد. تعطیلی تقریباً کامل این گلوگاه حیاتی باعث جهش قیمت جهانی نفت و گاز شد و از آن زمان ایران کنترل تنگه را در دست دارد. بااینحال، ایران صادرات انرژی خود را از راه این مسیر ادامه داده است.
صادرات نفت ایران از راه تنگه هرمز حدود ۸۰ درصد کل صادرات نفت این کشور را تشکیل میدهد. طبق دادههای مؤسسه کپلر، ایران در ماه مارس روزانه ۱.۸۴ میلیون بشکه نفت خام و در آپریل تاکنون ۱.۷۱ میلیون بشکه در روز صادر کرده است، در مقایسه با میانگین ۱.۶۸ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵.
جزیره خارک که مهمترین پایانه نفتی ایران در آن مستقر است
میان ۱۵ مارس تا ۱۴ آپریل، ایران ۵۵.۲۲ میلیون بشکه نفت صادر کرده است. قیمت هر بشکه نفت ایران — شامل سه نوع اصلی که به نامهای سبک ایرانی، سنگین ایرانی و ترکیب فروزان شناخته میشوند — در ماه گذشته کمتر از ۹۰ دلار نبوده و در بسیاری از روزها از ۱۰۰ دلار نیز فراتر رفته است حتی با برآورد محافظهکارانه ۹۰ دلار برای هر بشکه، ایران در یک ماه گذشته دستکم ۴.۹۷ میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است. در مقابل، پیش از آغاز جنگ در اوایل فوریه، ایران روزانه حدود ۱۱۵ میلیون دلار (یا ۳.۴۵ میلیارد دلار در ماه) درآمد نفتی داشت. بهطور خلاصه، ایران در یک ماه گذشته حدود ۴۰ درصد بیشتر از پیش از جنگ از صادرات نفت درآمد کسب کرده است. متوقف کردن این روند یکی از انگیزههای اصلی محاصره دریایی ایالات متحد است.
فردریک اشنایدر، پژوهشگر ارشد در شورای خاورمیانه در امور جهانی، گفت که شش هفته گذشته برای درآمد نفتی ایران بسیار سودآور بوده، اما با محاصره ایالات متحد این وضعیت تغییر خواهد کرد. او افزود که ایران اندوختهای از نفت خام در نفتکشهای شناور دارد — حدود ۱۲۷ میلیون بشکه در فوریه — اما این به معنای بیاثر بودن محاصره نیست. وی سپس گفت که ایران «در حال بازی بلندمدت» است و تا حدی برای چنین درگیریای آماده بوده است. او افزود: «محاصره فشار اقتصادی را افزایش داده، اما هنوز مشخص نیست تا چه حد مؤثر است و ترامپ تا چه زمانی میتواند آن را حفظ کند».
صبوری یا ناشکیبایی؛ آیا ایالات متحد میتواند محاصره را طولانی نگه دارد؟
به گفته اشنایدر، ترامپ با چالش قانونی روبهرو است، زیرا پس از ۶۰ روز ادامه عملیات بدون مجوز کنگره دشوار میشود. او همچنین به شرایط دشوار کشتیهای شرکتکننده در محاصره اشاره کرد و گفت که واکنش چین به توقیف کشتیهای حامل کالاهایش هنوز مشخص نیست. او افزود: «چین پیشتر گفته بود که محاصره تجارتش با ایران ناپذیرفتنی است. همچنین بسته شدن هرمز به متحدان آمریکا آسیب میزند و فشار بر ترامپ را افزایش میدهد.» او نتیجه گرفت: «اگر رفتاری مقایسه کنیم، ایران صبر نشان میدهد و ترامپ ناشکیبایی».
اکوایران: جنگ نفتکشها بین ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ نیز کشتیرانی جهانی را مختل کرد. اما وضعیت امروز کاملاً یکسان نیست.
آدام ارلی، سفیر پیشین آمریکا در بحرین، در این رابطه گفت که این سیاست شاید از نگاه ترامپ منطقی باشد، اما ممکن است به دلیل ملاحظات داخلی آمریکا موفق نشود. او گفت: «ایرانیها برای این وضعیت آماده بودهاند. آنها راههای جایگزین برای ذخیره و فروش نفت دارند». او افزود: «حتی اگر نفتشان تمام شود، باز میتوانند یک محاصره سخت را تحمل کنند — احتمالاً بیش از صبر ترامپ و مردم آمریکا».
آیا ایران میتواند نفت خود را ذخیره کند؟
ظرفیت پالایش داخلی ایران حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز است؛ اما محاصره باعث افزایش نیاز به ذخیرهسازی شده و ممکن است ظرفیتها محدود شود. برخی تحلیلگران میگویند که ایران حدود ۲۰ روز ظرفیت ذخیره داخلی دارد و کاهش تولید احتمالاً بهتدریج آغاز میشود. همچنین گزارش شده است که ایران نفتکش قدیمیای به نام NASHA را برای ذخیره نفت دوباره فعال کرده است.
هدف گرفتن نفتکش ایرانی در نزدیکی تنگه هرمز توسط ناو آمریکایی
پاسخ به این پرسش که آیا ایران میتواند همچنان درآمد نفتی داشته باشد؟ مثبت است؛ تحلیلگران میگویند که ایران میتواند برای چند ماه از نفتی که هماکنون در دریاست درآمد کسب کند. برآورد میشود ایران بین ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلیون بشکه نفت روی کشتیها در سرتاسر جهان دارد که پیش از محاصره ارسال شده و در انتظار تحویل است. بر اساس این ذخایر، ایران ممکن است تا ماه اوت جریان درآمدی داشته باشد؛ اما کشتیهای ایرانی همزمان باید از نیروی دریایی ایالات متحد اجتناب کنند، زیرا آمریکا اخیراً چندین نفتکش را در آبهای آسیا توقیف کرده است.
در حال حاضر حدود ۱۸۳ میلیون بشکه نفت ایران در دریا قرار دارند که در مناطق مختلفی از خلیج فارس تا دریای چین جنوبی پراکندهاند. هنوز مشخص نیست محدوده دقیق اجرای محاصره ایالات متحد کجاست و آیا به مناطق دورتر نیز گسترش مییابد یا نه. برخی تحلیلگران معتقدند که آمریکا احتمالاً پیش از دیدار احتمالی ترامپ و شی جینپینگ تنش را بیش از حد افزایش نخواهد داد، اما به توقیفهای هدفمند ادامه میدهد. همزمان انتظار میرود که چین تا زمانی که امکانپذیر باشد به خرید نفت ایران ادامه دهد و ایران نیز تلاش کند صادرات خود را به سوی شرق هدایت کند.
