پشت پرده خط‌ونشان تهران برای ابوظبی؛ چگونه بن سلمان از «کوره نابودی» فاصله گرفت؟

به گزارش اکوایران، در شرایطی که آتش‌بس هفته پنجم خود را طی می‌کند، به نظر می‌رسد واکنش کشورهای خلیج‌فارس نسبت به حملاتی که در طول درگیری متحمل شده اند فراتر از تصورات اولیه است.

ریاضی جسورتر

خبرگزاری رویترز، به نقل از دو مقام غربی  و دو مقام ایرانی ادعا کرده که عربستان سعودی به تلافی حملاتی که در طول جنگ خاورمیانه متحمل شده، حملات متعدد و بدون اطلاعی به ایران انجام داده است. این حملات که قبلاً گزارش نشده بود و در صورت صحت، این برای اولین بار است که پادشاهی سعودی در خاک ایران اقدام نظامی انجام داده و حاکی از این است که ریاض که در برابر رقیب اصلی منطقه‌ای خود بسیار جسورتر شده است.

دو مقام غربی ادعا کردند که این حملات که توسط نیروی هوایی عربستان سعودی انجام شده، در اواخر ماه مارس صورت گرفته است. رویترز نتوانسته اهداف خاص را تأیید کند. عربستان سعودی که رابطه نظامی عمیقی با ایالات متحده دارد، به طور سنتی برای محافظت از خود به ارتش آمریکا متکی بوده، اما جنگ ۱۰ هفته‌ای، این پادشاهی را در برابر حملاتی که چتر نظامی ایالات متحده را سوراخ کرده‌اند، آسیب‌پذیر کرده است.

کشورهای عربی خلیج فارس  تلافی کردند؟

حملات عربستان سعودی [در صورت صحت] دلالت بر بر گسترش درگیری دارد - و این‌که جنگی که با حمله هوایی ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، تا چه حد خاورمیانه را به شیوه‌هایی که تاکنون علنی نشده است، درگیر کرده است.

از زمان حملات ایالات متحده و اسرائیل، هر شش کشور شورای همکاری خلیج فارس با موشک و پهپاد هدف قرار گرفته‌اند و نه تنها پایگاه‌های نظامی ایالات متحده، بلکه اماکن غیرنظامی، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های نفتی نیز مورد حمله قرار گرفته،  تنگه هرمز بسته شده و بدین واسطه تجارت جهانی مختل شده است.

آتش‌سوزی و دود غلیظ از یک تأسیسات نفتی در فجیره، امارات متحده عربی، ۱۴ مارس ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس

با این حال، رویکرد آن‌ها یکسان نبوده است. امارات متحده عربی موضع تهاجمی‌تری اتخاذ کرده و به دنبال دریافت هزینه از ایران است و به ندرت در دیپلماسی عمومی با تهران مشارکت می‌کند. در مقابل،  عربستان سعودی به دنبال جلوگیری از تشدید درگیری بوده و به طور منظم با ایران، از جمله از طریق سفیر تهران در ریاض، در تماس بوده است. 

حملات، سپس کاهش تنش

به ادعای مقامات آگاه، عربستان سعودی ایران را از این حملات مطلع کرده و پس از آن تعامل دیپلماتیک فشرده و تهدیدهای عربستان برای تلافی بیشتر صورت گرفت که منجر به تفاهم بین دو کشور برای کاهش تنش شد.

به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، حملات تلافی‌جویانه عربستان سعودی به ایران، و به دنبال آن تفاهم برای کاهش تنش، «نشان‌دهنده شناخت عمل‌گرایانه از سوی هر دو طرف است که تشدید کنترل نشده تنش هزینه‌های غیرقابل قبولی دارد». به اعتقاد او، چنین توالی از رویدادها «نه اعتماد، بلکه علاقه مشترک به اعمال محدودیت بر رویارویی قبل از تبدیل شدن به یک درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر» را نشان می‌دهد.

خسارت به تاسیسات نفتی آرامکو در اثر حملات طی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران/ عکس از گتی ایمیجز

یکی از مقامات ایرانی تأیید کرد که تهران و ریاض بر سر کاهش تنش‌ها توافق کرده‌اند و این اقدام با هدف «توقف خصومت‌ها، حفظ منافع متقابل و جلوگیری از تشدید تنش‌ها» انجام شده است.  با باز ماندن دریای سرخ برای کشتیرانی، عربستان سعودی توانسته برخلاف اکثر کشورهای خلیج فارس، در طول این درگیری به صادرات نفت ادامه دهد و تا حدودی از تبعات این ماجرا مصون مانده است.

از «کوره نابودی» اجتناب کنید

اخیرا شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس سابق اطلاعات عربستان سعودی، در یادداشتی در روزنامه عرب‌نیوز متعلق به عربستان سعودی، محاسبات پادشاهی را به تصویر کشید و نوشت: «وقتی دیگران سعی کردند پادشاهی را به کوره نابودی بکشانند، رهبری ما تصمیم گرفت دردهای ناشی از همسایه را تحمل کند تا از جان و مال شهروندان خود محافظت کند».  حملات عربستان سعودی پس از هفته‌ها تنش فزاینده انجام شد.

شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در یک کنفرانس مطبوعاتی در ریاض در ۱۹ مارس گفت که این پادشاهی «در صورت لزوم حق اقدام نظامی را برای خود محفوظ می‌دارد». سه روز بعد، عربستان سعودی وابسته نظامی ایران و چهار نفر از کارکنان سفارت را عناصر نامطلوب اعلام کرد. منابع آگاه مدعی شدند که پس از این ماجرا، ایران حملات مستقیم به این پادشاهی را محدود کرده است. منابع غربی گفتند که تا پایان ماه مارس، تماس‌های دیپلماتیک و تهدید عربستان سعودی برای اتخاذ رویکردی تهاجمی‌تر شبیه به امارات متحده عربی و تلافی‌جویی، منجر به تفاهم برای کاهش تنش شد.

بر اساس بیانیه‌های وزارت دفاع عربستان سعودی، در حالی که در فاصله میان ۲۵ تا ۳۱ مارس عربستان سعودی مورد بیش از ۱۰۵ حمله پهپادی و موشکی قرار گرفت، این تعداد بین ۱ تا ۶ آوریل به کمی بیش از ۲۵ حمله کاهش یافته است. منابع غربی ارزیابی کردند که پرتابه‌هایی که در روزهای منتهی به آتش‌بس گسترده‌تر به عربستان سعودی شلیک شدند، از عراق سرچشمه گرفته‌اند نه از ایران، که نشان می‌دهد تهران حملات مستقیم را محدود کرده است و  گروه‌های متحد به عملیات خود ادامه می‌دهند. عربستان سعودی در ۱۲ آوریل سفیر عراق را برای اعتراض به حملات از خاک عراق احضار کرد.

پایگاه متخاصم؛ خط‌ونشان تهران برای ابوظبی

در همین شرایط، خبرگزاری الجزیره هم در گزارشی با بررسی روابط ایران و کشورهای خلیج فارس طی جنگ، این موضوع را بررسی کرده که چرا ایران در پیام‌های جنگی خود به طور فزاینده‌ای امارات متحده عربی را هدف قرار می‌دهد. بر اساس این گزارش، مقامات ایرانی  اخیرا در پیام‌های جنگی خود به طور فزاینده‌ای امارات متحده عربی را هدف قرار داده‌اند و در صورت از سرگیری حملات ایالات متحده و اسرائیل، نسبت به حملات شدیدتر علیه این کشور هشدار داده‌اند. 

دود غلیظی از آتش‌سوزی مداوم در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی دبی ، ۱۶ مارس ۲۰۲۶، بلند می‌شود/ عکس از خبرگزاری فرانسه

علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، اوایل این هفته در تلویزیون دولتی ایران گفت: «برچسب «همسایگی» ما با امارات فعلاً برداشته شده و برچسب «پایگاه متخاصم» برای این کشور تعیین شده است». این کشور عربی همچنین در بیانیه‌های صادر شده توسط قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا نیروهای مسلح ایران در این ماه، پس از تبادل آتش ایران و آمریکا بر فراز تنگه هرمز، علی‌رغم آتش‌بس اعلام شده در ماه آوریل، مستقیماً مورد اشاره قرار گرفت.

 فرماندهی مشترک نظامی ایران هم یک هفته پیش مستقیماً رهبران امارات را خطاب قرار داد و گفت که آنها نباید کشور خود را به «لانه آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها و نیروها و تجهیزات نظامی آنها برای خیانت به جهان اسلام و مسلمانان» تبدیل کنند. این فرماندهی اعلام کرد که روابط نظامی، سیاسی و اطلاعاتی رو به رشد امارات با ایالات متحده و اسرائیل به ناامنی منطقه‌ای دامن می‌زند و نسبت به «پاسخ کوبنده و پشیمان‌کننده» به هرگونه حمله بیشتر علیه جزایر و بنادر جنوبی ایران هشدار داد. سپاه پاسداران همچنین اعلام کرده که بندر حیاتی فجیره امارات در منطقه‌ای از تنگه هرمز قرار دارد که ایران بر آن کنترل دریایی دارد، بنابراین هر کشتی که به این بندر یا از آن حرکت می‌کند، در حوزه قضایی ایران قرار می‌گیرد. این بندر اوایل این ماه مورد حمله قرار گرفت، اما ایران مسئولیت آن را نپذیرفت.

امارات متحده عربی، به نوبه خود، بارها حملات ایران را محکوم کرده و گفته که حق پاسخ، از جمله از طریق نظامی، را برای خود محفوظ می‌دارد. همچنین ویزای ایرانیان ساکن آنجا را لغو کرده و مشاغل، مسیرهای تجاری، شبکه‌های تبادل ارز و مؤسسات ایرانی را تعطیل کرده است. تیره شدن روابط بین دو کشور پیامدهای قابل توجهی برای ایران نیز داشته است، که بخش عمده‌ای از واردات آن از بازارهای ثالث، از جمله چین، از طریق بنادر امارات انجام شده است. مقامات ایرانی در تلاش بوده‌اند تا مسیرهای دریایی از دست رفته را با مسیرهای زمینی از طریق پاکستان، عراق، ترکیه و سایر همسایگان جایگزین کنند، که نتیجه محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده و متعاقباً افزایش شدید تورم مواد غذایی است.

چرا ایران بر امارات متحده عربی تمرکز کرده است؟

ارتش ایالات متحده سال‌هاست که حضور قابل توجهی در خاک امارات متحده عربی دارد، از جمله در پایگاه هوایی الظفره واقع در خارج از ابوظبی، که هزاران سرباز آمریکایی و تجهیزات پیشرفته، یعنی رادارها و سیستم‌های اطلاعاتی را که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفته در طول جنگ هدف قرار داده ، در خود جای داده است. 

در سال ۲۰۲۰، امارات متحده عربی، به همراه بحرین و مراکش، توافق‌نامه‌های ابراهیم را که با میانجیگری واشنگتن برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل منعقد شده بود، امضا کردند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، گفته که می‌خواهد این توافق‌ها را که در دوره اول ریاست جمهوری خود منعقد کرده بود، به ویژه با متقاعد کردن عربستان سعودی برای پیوستن به آنها، گسترش دهد. جنگ اسرائیل علیه غزه، فعلاً این روند را متوقف کرده است.

ترامپ همچنین محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، را به عنوان رهبری باهوش که ممکن است پس از خروج امارات از اوپک در ماه گذشته، بخواهد «راه خود را برود» ستایش کرده است. از زمان امضای توافق‌نامه ابراهیم، ​​اسرائیل و امارات متحده عربی به سرعت همکاری نظامی و اطلاعاتی خود را گسترش داده‌اند و شرکت تولیدکننده سلاح اسرائیل، البیت سیستمز، یک شرکت تابعه در این کشور خلیج فارس تأسیس کرده است.

بازدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از مسجد جامع شیخ زاید در ابوظبی، 16 می 2025/ عکس از روزنامه نیویورک‌تایمز

 در طول جنگ فعلی، اسرائیل همچنین فناوری دفاع موشکی گنبد آهنین خود - و ده‌ها سربازی که طبق گزارش‌ها برای راه‌اندازی آن مورد نیاز هستند - را به امارات متحده عربی ارسال کرده است - کاری که در هیچ جای دیگر جهان عرب انجام نشده است. مایک هاکبی، سفیر آمریکا، روز سه‌شنبه در مراسمی در تل‌آویو گفت که استقرار رادارهای پیشرفته و باتری‌های موشکی به دلیل «رابطه فوق‌العاده بین امارات و اسرائیل بر اساس توافق‌نامه ابراهیم» است.

این کشور همچنین گفته که روابط خارجی و مشارکت‌های دفاعی بین‌المللی «یک موضوع کاملاً حاکمیتی» است و تهران تلاش کرده تا جامعه بین‌المللی را گمراه کند و با گفتن اینکه از قلمرو و حریم هوایی کشورهای عربی برای تسهیل حمله به ایران استفاده می‌شود، حملاتش را توجیه کند. امارات متحده همچنین اختلاف دیرینه‌ای با ایران بر سر جزایر ایرانی تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی دارد که از سال ۱۹۷۱ تحت کنترل ایران بوده‌اند و برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز حیاتی تلقی می‌شوند.

ریم الهاشمی، وزیر امور همکاری‌های بین‌المللی امارات، ماه گذشته توضیح داد که چرا معتقد است کشورش در طول جنگ مورد حمله ایران قرار گرفته است. او ادعا کرد: «ما نماینده رفاه اقتصادی هستیم، پذیرای بیش از ۲۰۰ ملیت و پذیرای تنوع فرهنگی هستیم» و افزود که ایران «ثروت خود را صرف برنامه هسته‌ای، حمایت از «محور مقاومت» منطقه‌ای ضد آمریکایی و موشک‌ها کرده است».

آیا امارات متحده عربی مستقیماً به ایران حمله کرد؟

به لطف ثروت و توافق‌های نظامی خود با متحدان غربی‌اش، امارات متحده عربی نیروی هوایی مجهز به فناوری‌های پیشرفته و هواپیماهای جنگی را اداره می‌کند. تنها بیش از یک هفته پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که جت‌های جنگنده امارات مستقیماً حملات هوایی علیه یک تأسیسات آب شیرین‌کن در جزیره قشم ایران انجام داده‌اند. اما علی النعیمی، یک مقام ارشد امارات متحده عربی، این گزارش را به عنوان «خبر جعلی» رد کرد و اظهار داشت: «وقتی کاری انجام می‌دهیم، شجاعت اعلام آن را داریم». تهران با مقصر دانستن ائتلاف آمریکا و اسرائیل اعلام کرد که «موشک‌های سوخت جامد و سوخت مایع هدایت‌شونده دقیق» را به سمت پایگاه جفیر در بحرین شلیک کرده است، زیرا معتقد بود که از پایگاه آمریکایی برای حمله استفاده شده است.

آسیب به بخشی از ساحل جمیرا در کشور امارات طی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران/ عکس از خبرگزاری رویترز

صبح روز ۸ آوریل، پس از آنکه ترامپ اندکی قبل از ضرب‌الاجل بمباران نیروگاه‌های ایران، آتش‌بس را اعلام کرد، فیلم‌ها و گزارش‌های رسانه‌های ایرانی حاکی از حملات به پالایشگاه نفت لاوان و همچنین انفجارهایی در سیری بود. اسرائیل و ایالات متحده اعلام کردند که در این امر نقشی نداشته‌اند. کمی بعد، در کانال‌های تلگرامی و رسانه‌های آنلاین، تصویری منتشر شد که ظاهراً یک میراژ ۲۰۰۰-۹ ساخت فرانسه را نشان می‌داد که توسط امارات اداره می‌شد و بر فراز جنوب ایران پرواز می‌کرد. رسانه‌های وابسته به دولت، بدون ذکر منبع مشخص، به‌طور گسترده گزارش دادند که جنگنده‌های میراژ امارات این حملات را انجام داده‌اند. 

تحلیل‌گران وابسته به منابع رسمی همچنین خاطرنشان کرده‌اند که در ویدئویی که اواخر ماه گذشته توسط احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه، منتشر شد، هنگامی که او توسط جت‌های جنگنده امارات اسکورت می‌شد، هواپیماهای جنگی F-16E نشان داده شده، علامت‌های ملی و شماره دم خود را از دست داده بودند. آنها این را به‌عنوان شواهد ضمنی تفسیر کردند که نشان می‌دهد امارات متحده عربی ممکن است از این جت‌ها علیه ایران استفاده کرده باشد و می‌خواسته خطرات احتمالی رهگیری آنها را محدود کند.

در پاسخ به این حملات، ایران بلافاصله موشک‌ها و پهپادهایی را عمدتاً علیه امارات متحده عربی و پس از آن بحرین، کویت، قطر و عربستان سعودی - اما نه اسرائیل - شلیک کرد. از زمان آغاز جنگ، امارات متحده عربی با برخی از سنگین‌ترین حملات از سوی ایران، خارج از اسرائیل، مواجه شده است.