به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تلاش میکند عادیسازی روابط کشورهای خلیج فارس با تلآویو را به توافق با ایران پیوند زند، اما شرایط برای تحقق چنین چیزی آماده به نظر نمیرسد.
پیشنهاد بیشرمانه
به نوشته والاستریت ژورنال، دونالد ترامپ در روزهای اخیر برای حصول توافقی برای پایان دادن به جنگ با ایران تلاش میکرد، یک ضربهٔ غیرمنتظره وارد کرد: کشورهای عربی و همچنین پاکستان و ترکیه باید در ازای توافق با ایران، برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل تحت توافقهای ابراهیم را به عنوان اقدامی اجباری در نظر بگیرند.
اکوایران: گزارشها از تماس تلفنی چند شب پیش ترامپ با سران چند دولت عربی و اسلامی و همچنین پستهای خود ترامپ در شبکههای رحاکی از آنند که ترامپ در صدد سوق دادن این کشورها به پیوستن به پیمان ابراهیم است. این رویه میتواند تلاشی از سوی کاخ سفید در راستای جبران تفاهمنامه نهچندان مطلوب برای جمهوریخواهان با ایران باشد.
برای بسیاری از کشورهای خلیج فارس، این پیشنهاد فقط به رنجها افزود. روابط آمریکا با منطقه بر اثر جنگ متزلزل شده، جنگی که هزینههای زیادی ایجاد کرد و نگرانیهای امنیتی متحدان آمریکا را برانگیخت. به گفته تحلیلگران رهبران عرب بهطور فزایندهای به آمریکا و اسرائیل بیاعتماد شدهاند و میترسند که مبادا عادیسازی روابط، ایران را که توانایی و تمایل خود را برای حمله به کشورهای خلیج فارس با هزاران حمله پهپادی و موشکی نشان داده است، بیش از پیش خشمگین کند.
همزمان، مردم عرب حتی نسبت به چند سال پیش کمتر تمایل به پذیرش روابط عمیقتر با اسرائیل پس از کارزار آن در غزه دارند. بسیاری از آنها اسرائیل را به اندازه ایران متهم میکنند.
به گفتا جان آلترمن، رئیس کرسی زبیگنیف برژینسکی در امنیت جهانی و ژئواستراتژی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی اندیشکده واشنگتن: «در خلیج فارس به این فکر نمیشود که چقدر به آمریکا مدیون هستند، بلکه بیشتر احساس ناامیدی میکنند؛ این کشورها درحالیکه مراقباند آشکارا آن را بیان نکنند، احساس میکنند آمریکایی که برای محافظت از اسرائیل بسیار مصمم بود، برای محافظت از آنها چندان مصمم نبود.»
فشار ترامپ به کشورهای عربی برای پیروی از الگوی امارات
امارات در نتیجه جنگ، دوباره بر روابط امنیتی خود با آمریکا و اسرائیل پافشاری کرده است؛ طی جنگ بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک به سمت این کشور شلیک شد که بسیار بیشتر از هر هدف دیگری از جمله اسرائیل بود. ترامپ به کشورهای دیگر فشار آورد که از این روش پیروی کنند و گفت آنهایی که این کار را نکنند، مقصر داشتن نیات بد خواهند بود. ترامپ بعداً در شبکههای اجتماعی نوشت: «باید با امضای فوری سعودی و قطر شروع شود و بقیه نیز باید از آن پیروی کنند.»
خوشامدگویی بن سلمان به جمعیت در حضور ترامپ در جریان مجمع سرمایهگذاری عربستان و آمریکا در مرکز کنفرانسهای بینالمللی ملک عبدالعزیز ریاض، ۱۳ مه ۲۰۲۵/عکس از خبرگزاری فرانسه
انتظار میرفت اصرار ترامپ بر اینکه چندین کشور خلیج فارس باید توافقهای ابراهیم را امضا کنند، مذاکرات بین آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ را پیچیده کند. با این همه، بعید است سعودی، قطر و سایر کشورهای منطقه خواست ترامپ را گوش کنند. برخی از آنها قبلاً به طور خصوصی از این روند عقبنشینی کردهاند.
آمریکا پس از رهبری جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ برای آزادسازی کویت از سربازان مهاجم عراقی، شانس بهتری برای ادغام اسرائیل در منطقه داشت و در نتیجه کنفرانس مادرید، راه را برای توافقهای اسرائیل با اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین هموار کرد. اما تلاش کنونی در پسزمینه بسیار متفاوتی صورت میگیرد.
فیراس مقصد، مدیر اجرایی بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در شرکت مشاوره ریسک اوراسیا گروپ، گفت ترامپ به کشورهایی که از حملات آسیبرسان ایران متحمل ضرر شدهاند فشار میآورد تا اکنون با خشمگین کردن ایران، هزینه سیاسی بپردازند. به گفته مقصد: «این به سادگی برای شورای همکاری خلیج فارس قابل قبول نیست. هیچ کس در فضای کنونی به آن سمت حرکت نخواهد کرد.»
نقش رویدادهای غزه
بسیاری از کشورهای عربی زمانی اسرائیل را بهعنوان شریک بالقوهای میدیدند که علیه ایران باعث همکاری مشترک میشود و برخی برای سالها به طور محرمانه در مورد مسائل امنیتی هماهنگ کردهاند، اما اکنون شرایط عوض شده. ریاض و سایر دولتهای عربی از سال ۲۰۲۴ در جبهه امنیتی با اسرائیل و آمریکا برای سرنگونی پهپادها و موشکهای ایرانی همکاری کردهاند، اطلاعات و دادههای ردیابی راداری را به اشتراک گذاشته، حریم هوایی خود را به روی جنگندهها گشوده و در برخی موارد نیروهایی برای کمک فراهم کردهاند.
کودکی فلسطینی در میان آوارها، غزه، مه ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری فرانسه
اما روابط سیاسی با اسرائیل در سراسر منطقه از زمانی که این رژیم غزه را با خاک یکسان کرد و دو جنگ علیه ایران به راه انداخت که ثبات خلیج مرفه و حساس اقتصادی را تهدید کرد، بدتر شده است. اکنون بسیاری از منطقه اسرائیل را به عنوان نیروی برهم زننده نظمی میبینند که چندین کشور عربی را اشغال کرده و فعالانه تلاشها برای ایجاد دولت فلسطین را ناکام میگذارد.
مایکل راتنی، که پیشتر به عنوان سفیر آمریکا در ریاض و سرکنسول در اسرائیل خدمت کرده است، گفت کشورهای خلیج فارس و پاکستان بعید است تحت فشار با اسرائیل عادیسازی کنند و به این عادت کردهاند که ترامپ چیزهایی بگوید که منطقی نیست یا توهینآمیز به نظر میرسد. او گفت: «آنها در نقطهای هستند که دندان روی جگر میگذارند و بهترین تلاش خود را میکنند تا بدون به هم زدن رابطه، به ادامه رابطه بپردازند. همه آنها منتظر خواهند ماند تا غبار بنشیند پیش از اینکه کار دیگری انجام دهند که میتواند جنجالی یا بیثباتکننده باشد.
هدف ترامپ از مطرح کردن پیشنهاد
در همین رابطه نشریه میدلایست آی در گزارشی به این پرسش میپردازد که چرا ترامپ از مذاکرات ایران برای احیای توافقهای ابراهیم استفاده میکند. کارشناسان میگویند وارد کردن توافقهای ابراهیم توسط ترامپ به مذاکرات آتشبس ایران، نشاندهنده درک عمیقاً اشتباه او از موضع متحدان عرب آمریکاست.
امضای توافقهای ابراهیم در کاخ سفید با حضور وزرای خارجه بحرین و امارات در کنار ترامپ و نتانیاهو، سپتامبر ۲۰۲۰ /عکس از شاترشاتک
مقامات کنونی و پیشین آمریکایی و عربی به میدلایست آی گفتند که پیوند زدن توافقهای ابراهیم به مذاکرات با ایران، نشان میدهد که تهران در میز مذاکره بر آمریکا برتری یافته و ترامپ در تلاش است تا توجه را از آن منحرف کند. به گفته آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه: «ترامپ میداند که در حال امضای توافقی است که اهدافش در جنگ را تضعیف میکند؛ بنابراین، او سعی دارد توافق بزرگتری ایجاد کند. این حقه متداول ترامپ است».
آیا کشورهای منطقه به ترامپ بدهکارند؟
به گفته یک مقام ارشد پیشین آمریکایی، به نظر میرسد برای پایان دادن به جنگ، ترامپ از کشورهای خلیج انتظار «هزینه کردن» دارد. این مقام ارشد پیشین آمریکایی به میدلایست آی گفت: «طرح ترامپ در مورد توافقهای ابراهیم بر این تصور اشتباه استوار است که کشورهایی که او آنها را به جنگی کشاند که منجر به بمباران شهرها و زیرساختهای حیاتیشان شد، برای پایان دادن به جنگ باید به او بدهکارند».
کشورهای خلیج فارس با دادن دسترسی بیشتر به پایگاههای خود و مجوزهای پرواز بر فراز قلمروشان به جنگ پاسخ دادند و حتی برخی از آنها، مانند سعودی و امارات، در حملات به ایران مشارکت کردند؛ اما همه به نوعی نسبت به واشنگتن احساس ناامیدی دارند.
بیلبوردی در اسرائیل با موضوع ائتلاف برای امنیت منطقهای/عکس از نیونیشن
مقامات پیشین آمریکایی و تحلیلگران خلیج فارس در سراسر منطقه میگویند این جنگ بحثهای عمیقی را در مورد اینکه آیا کشورهای خلیج فارس میتوانند به تضمینهای امنیتی آمریکا متکی باشند، برانگیخته، اما به نظر میرسد ترامپ پروایی نسبت به این نگرانیها ندارد. ترامپ در آغاز جنگ گفت: «محمد بن سلمان فکر نمیکرد مجبور شود چاپلوسی من را بکند... فکر میکرد رئیسجمهور آمریکا مثل بقیه بازنده خواهد بود... اما اکنون باید با من خوب باشد». این مقام ارشد پیشین آمریکایی افزود: «ناراحتکنندهترین بخش رویکرد ترامپ این است که او واقعاً فکر میکند اگر جنگ را پایان دهد، این کشورها به او بدهکارند.»
یک دیپلمات عرب به میدلایست آی گفت که ترامپ ممکن است توافقهای ابراهیم را به عنوان امتیازی برای نتانیاهو مطرح کرده باشد، که به گفته تحلیلگران، او مخالف پایان دادن به جنگ با ایران است. این مقام عرب گفت انتظار میرود اسرائیل در پاییز وارد انتخابات شود و توجیه پایان جنگ با گسترش توافقهای ابراهیم میتواند به آن در صندوقهای رأی کمک کند. ترامپ همچنین ممکن است مجبور باشد متحدان جمهوریخواه در کنگره را که به شدت با نتانیاهو همسو هستند، راضی کند.
شکاف در خلیج فارس
جنگ با ایران شکافهای درون خلیج فارس را تشدید کرده است. امارات با جستجوی یک شریک امنیتی تازه، به اسرائیل نزدیکتر شده است. اسرائیل باتریهای پدافند هوایی آهنی و پرسنلی را برای راهاندازی آنها در جریان جنگ به امارات اعزام کرد. میدلایست آی فاش کرده که این دو همچنین صندوقی برای خرید و توسعه مشترک سامانههای تسلیحاتی تازه تأسیس کردهاند.
دود ناشی از انفجار در تهران در اوایل مارس، پس از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل/عکس از گتی ایمجز
اما عربستان سعودی، که ترامپ از زمان دوره اول خود بدون نتیجه برای عادیسازی روابط با اسرائیل لابی کرده، در نتیجه این جنگ حتی نسبت به اسرائیل بدبینتر شده است. این کشور از قبل با امارات در رقابت بود و از آن زمان به سمت تعمیق روابط دفاعی با ترکیه، پاکستان و مصر حرکت کرده است.
به گفته میلر: «رقابت بین امارات و سعودی به این معناست که سعودی اکنون به توافقهای ابراهیم نخواهد پیوست. اگر عادیسازی انجام دهند، با نام دیگری خواهد بود.» او افزود: «امارات قبلاً [بر روی اسرائیل] سرمایهگذاری مضاعف کرده است. اما چرا هر کشور خلیج فارسی خود را به افراطیترین دولت راستگرای تاریخ اسرائیل که در حال ضمیمه کردن کرانه باختری و اشغال لبنان است، پیوند بزند؟»
