به گزارش اکوایران، پس از آنکه حماس اعلام کرد که دولت خود در غزه را منحل میکند و اداره این منطقه را به «کمیته ملی اداره غزه» واگذار میکند، این پرسش مطرح شده که آیا اسرائیل حاضر به عقبنشینی از نوار غزه خواهد بود.
واگذاری اداره غزه یا واگذاری سلاح؟
به نوشته المانیتور، حماس با واگذاری اداره غیرنظامی غزه به «کمیته ملی اداره غزه» موافقت کرده، اما این کمیته هنوز در غزه مستقر نشده و احتمال دارد تا زمانی که مسئله خلع سلاح حماس حل نشود، نتواند فعالیت خود را در این منطقه آغاز کند.
اکوایران: از سال ۲۰۲۰، آنکارا و قاهره به جای کنار زدن یکدیگر، بیش از پیش در جهت حفظ منافع خود در کشوری که همچنان تقسیمشده باقی مانده، عمل کردهاند.
حماس با انحلال دولت غیرنظامی خود در غزه موافقت کرده است؛ اقدامی که یکی از شروط اصلی طرح پساجنگ مورد حمایت آمریکا را محقق میکند، اما همچنان به پرسش اساسی درباره اینکه آیا این گروه حاضر خواهد شد سلاحهای خود را کنار بگذارد یا نه، پاسخی نمیدهد.
اسماعیل الثوابتة، مدیرکل دفتر رسانهای دولت تحت اداره حماس، روز دوشنبه در یک نشست خبری در یکی از بیمارستانهای غزه اعلام کرد که حماس نهادی را که بیش از یک دهه بر وزارتخانههای غزه نظارت میکرد، منحل کرده و آماده است تا اداره غیرنظامی این منطقه را به «کمیته ملی اداره غزه» (National Committee for the Administration of Gaza - NCAG) واگذار کند.
کمیته ملی اداره غزه، نهادی تکنوکرات به ریاست علی شعث، از مقامهای پیشین دولت فلسطین، است که در چارچوب توافق آتشبسی که سال گذشته با میانجیگری دولت ترامپ حاصل شد، تشکیل شد. اگرچه این کمیته برای بر عهده گرفتن اداره غیرنظامی غزه ایجاد شده است، اما تاکنون نتوانسته در این منطقه مستقر شود و فعالیتهای خود را از قاهره دنبال کرده است. گزارشها حاکی از آن است که اسرائیل مانع ورود اعضای این کمیته به غزه شده است.
کمیته ملی اداره غزه بخشی از ابتکار گستردهتر «هیئت صلح» (Board of Peace) است؛ طرحی مورد حمایت آمریکا که با هدف مدیریت روند انتقال غزه در دوره پس از جنگ طراحی شده است.«هیئت صلح» در واکنش به اعلام حماس در روز دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ارزیابی ما بر اساس اقدامات خواهد بود، نه وعدهها.» این نهاد همچنین تأکید کرد که اصل اساسی این چارچوب عبارت است از: «یک مرجع، یک قانون و یک سلاح.»
الثوابتة نیز اعلام کرد که «تنها کارکنان فنی و حرفهای» در سمتهای خود باقی خواهند ماند و آنان «کاملاً آمادهاند تحت مدیریت کمیته ملی اداره غزه فعالیت کنند.»
چرا این اقدام اهمیت دارد؟
واگذاری اداره غیرنظامی غزه یکی از مهمترین شروط مطرحشده در طرحهای مربوط به مدیریت غزه پس از جنگ بوده است. حماس از زمان برقراری آتشبس در اکتبر سال گذشته بارها اعلام کرده بود که آماده است از اداره روزمره غزه کنار برود، اما اعلام روز دوشنبه روشنترین و عملیترین گام این گروه برای اجرای این وعده به شمار میرود؛ بااینحال، هنوز مشخص نیست که این انتقال قدرت واقعاً انجام خواهد شد یا خیر؛ و احتمال تحقق آن در آینده نزدیک نیز بسیار اندک به نظر میرسد.
اسماعیل ثوابته، مدیر دفتر رسانهای دولت (راست) و حازم قاسم، سخنگوی حماس (چپ)، در کنفرانس خبری درباره استعفای رئیس کمیته اضطراری دولت و سرپرست اداره امور پیگیری دولت، انحلال کمیته اضطراری دولت و تکمیل مقدمات برای انتقال وظایف اداری به کمیته ملی اداره غزه در بیمارستان شهدای الاقصی در ۶ ژوئیه ۲۰۲۶، در دیرالبلح، غزه، سخنرانی میکنند/عکس از گتی ایمجز
خالد الجندی، پژوهشگر ارشد برنامه خاورمیانه در مؤسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه، به المانیتور گفت: «حماس مدتهاست میخواهد اداره غزه را واگذار کند، اما از نظر عملی، کمیته ملی اداره غزه هنوز در داخل غزه حضور ندارد و بنابراین کسی وجود ندارد که قدرت به او تحویل داده شود. در نتیجه، حماس تا زمانی که اسرائیل اجازه ورود این کمیته را صادر کند، بهعنوان یک نهاد موقت اداره امور را ادامه خواهد داد.»
او افزود: «بعید است کمیته ملی اداره غزه پیش از دستیابی به توافق درباره خلع سلاح حماس وارد غزه شود.» به گفته الجندی: «حتی اگر فردا درباره خلع سلاح حماس توافق حاصل شود، چندین ماه زمان خواهد برد و شاید تا پایان سال طول بکشد تا این کمیته واقعاً در غزه مستقر شود.»
او همچنین تأکید کرد که انتخابات پیش روی اسرائیل در پاییز امسال نیز احتمالاً روند انتقال را به تأخیر خواهد انداخت. به گفته او: «هیچکس انتظار ندارد پیش از برگزاری انتخابات اتفاق مهمی رخ دهد.»
مسئله اصلی همچنان خلع سلاح است
اعلامیه حماس به مهمترین مانع بر سر راه برقراری آتشبس دائمی، یعنی سلاحهای این گروه، نپرداخته است. حماس هیچ تعهدی برای خلع سلاح یا واگذاری مسئولیتهای امنیتی ارائه نکرد؛ اقدامی که اسرائیل مدتهاست آن را شرط اصلی پذیرش پایان دائمی جنگ میداند.
مأموران پلیس حماس در جریان آتشبس بین اسرائیل و حماس، در شهر غزه، در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۵، نگهبانی میدهند/عکس از رویترز
الجندی در این باره گفت: «برای حماس، این تصمیم بسیار آسانتر از تحویل دادن سلاحهایش است.»
حلنشدن مسئله خلع سلاح همچنان مانع اجرای مرحله دوم توافق آتشبس اکتبر ۲۰۲۵ شده است. موضوعاتی مانند آینده شاخه نظامی حماس، بازسازی غزه و ساختار حکمرانی بلندمدت این منطقه همچنان از مهمترین نقاط اختلاف در مذاکرات به شمار میروند.
حماس نیز همواره تأکید کرده است که ابتدا باید مرحله نخست توافق آتشبس بهطور کامل اجرا شود و تنها پس از آن میتوان درباره مسئله سلاحهای این گروه مذاکره کرد. الجندی در این خصوص گفت: «این تصمیم مهم است، اما پایان داستان نیست.» او افزود: «ترتیب مراحل اجرای توافق اهمیت بسیار زیادی دارد.»
پرسش دیگر این است که آیا این عقبنشینی تازه حماس میتواند موضع اسرائیل را تغییر دهد یا خیر. اسرائیل تاکنون واکنشی رسمی به این اعلامیه نشان نداده است. الجندی نیز معتقد است این اقدام بعید است باعث تغییر رویکرد کابینه بنیامین نتانیاهو شود. او گفت کابینه نتانیاهو امیدوار است: «جنگ را به هر شکلی ادامه دهد تا غزه را برای همیشه سکونتناپذیر کند.» به گفته او، تنها در صورتی که پس از انتخابات پاییز امسال کابینه جدیدی در اسرائیل روی کار بیاید، ممکن است این وضعیت تغییر کند.
اقدامی نمادین؟
در همین شرایط، گاردین هم با اشاره به تصمیم حماس برای واگذاری قدرت در غزه پس از دو دهه، متذکر شده بیانیه حماس در حالی که اعلام کرد آماده واگذاری امنیت به عنوان بخشی از یک دوره گذار است، هیچ وعدهای برای خلع سلاح یکجانبه، آنطور که اسرائیل و ایالات متحده خواستهاند، نداده است.
کودکان فلسطینی در استخرهای بادی در میان آوار ساختمانهای ویران شده در شهر غزه/ عکس از خبرگزاری آناتولی
به باور تحلیلگران، اعلامیه حماس عمدتاً یک مانور نمادین با هدف احیای روند صلح متوقف شدهای است که بازسازی و کمکهای بشردوستانه برای جمعیت ۲.۱ میلیونی باقیمانده غزه را مسدود کرده است. تحلیلگران همچنین معتقدند که این اقدام برای مقابله با پیشنهادهای اسرائیل برای محدود کردن امدادرسانی، بازسازی و حکومت NCAG به بخش کوچکی از جمعیت غزه در روستاهای ساخته شده در حدود ۶۰٪ از غزه که تحت کنترل مستقیم ارتش اسرائیل هستند، طراحی شده است.
خواسته هیئت صلح از حماس: «یک قانون، یک سلاح»
شبکه خبری سیانان نیز در همین رابطه گزارشی را منتشر کرده است: حماس روز دوشنبه اعلام کرد که دولت خود در غزه را منحل خواهد کرد؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، در شرایطی که پیشرفت در اجرای طرح آتشبس با میانجیگری آمریکا متوقف شده، فشار را بر اسرائیل افزایش میدهد.
فلسطینیها در میان آوار ساختمانهای تخریبشده بر اثر حملات اسرائیل در دیرالبلح، مرکز غزه، در ۲۴ مه ایستادهاند. حماس روز دوشنبه اعلام کرد که دولت خود را در آنجا منحل خواهد کرد/عکس از خبرگزاری فرانسه
این اعلامیه در عمل تغییر چندانی در وضعیت میدانی ایجاد نمیکند، زیرا حماس و نیروهای امنیتی آن همچنان کنترل کامل بخشهایی از غزه را که در اشغال ارتش اسرائیل نیست، در اختیار دارند؛ اما این اقدام نمادین، بار دیگر توجهها را به تعهدات اسرائیل در چارچوب توافق آتشبس معطوف میکند؛ درحالیکه دونالد ترامپ، بنیامین نتانیاهو را برای پیشبرد بخشهایی از این طرح تحت فشار قرار داده است. از جمله این بخشها، ایجاد «مناطق آزمایشی» در غزه است که قرار است فلسطینیان در آنها تحت اداره کمیته تکنوکرات زندگی کنند.
حماس از میانجیها و جامعه بینالمللی خواست اسرائیل را برای اجازه ورود این کمیته به غزه تحت فشار قرار دهند. الثوابطه در بیانیهای که در بیمارستان شهدای الاقصی در شهر غزه قرائت کرد، گفت: «از همه طرفهای ذیربط و مرتبط میخواهیم بیدرنگ اقدامات لازم را برای ورود سریع کمیته ملی اداره غزه (NCAG) و آغاز انجام وظایف و مسئولیتهای ملی و اداری آن تسریع کنند تا پایداری ملت شریف فلسطین تقویت شده و زخمهای آنان التیام یابد.»
«هیئت صلح» (Board of Peace) که برای پیشبرد توافق آتشبس تشکیل شده است، اعلام کرد که «از اعلامیه حماس مطلع شده»، اما قضاوت خود را بر اساس «اقدامات، نه وعدهها» انجام خواهد داد. این هیئت در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس از حماس خواست سلاحهای خود را تحویل دهد و تأکید کرد: «اصل اساسی همچنان یک حاکمیت، یک قانون و یک سلاح است.»
محمد شهاده، کارشناس امور غزه در شورای روابط خارجی اروپا، این بیانیه را تلاشی از سوی حماس برای «صحبت کردن از بالای سر نتانیاهو» و جلب نظر ترامپ توصیف کرد. شهاده به سیانان گفت: «اسرائیلیها میگویند حماس حاضر نیست حکومت و بهویژه مسئولیت امنیتی را واگذار کند، بنابراین حماس در این بیانیه تلاش کرده تأکید کند که آماده است در زمینه اداره حکومت، از الف تا ی، همه چیز را واگذار کند.»
به گفته شهاده، حماس کمیته ملی اداره غزه را «تنها راه» تشکیل دولتی فلسطینی در غزه میداند که جامعه بینالمللی بتواند بدون تردید آن را به رسمیت بشناسد و این اقدام را «حرکتی هوشمندانه» توصیف کرد. اما او افزود که احتمالاً این اقدام دیر انجام شده است. او گفت: «حتی اگر این شرطبندی نتیجه بدهد، حتی اگر ترامپ قانع شود و همه چیز طبق برنامه پیش برود، اسرائیل همچنان کنترل نهایی همه امور در غزه را در اختیار دارد.» وی افزود: «اسرائیل همچنان مانع فعالیت کمیته ملی اداره غزه خواهد شد.»
فشار آمریکا بر اسرائیل افزایش خواهد یافت؟
قرار بود کمیته ملی اداره غزه در ماه اکتبر، در چارچوب طرح آتشبس با میانجیگری آمریکا، پس از حماس اداره غزه را بر عهده بگیرد. اما این کمیته تاکنون در قاهره باقی مانده و نتوانسته وارد غزه شود یا هیچگونه اختیاری در آنجا اعمال کند.
یک مأمور پلیس حماس در شهر غزه، ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶، ترافیک را هدایت میکند/عکس از خبرگزاری رویترز
الثوابطه در این رابطه میگوید که «اطمینان کامل» وجود دارد که حماس «تمام مقدمات و ترتیبات اداری و حقوقی» لازم را برای انتقال قدرت به کمیته ملی اداره غزه فراهم کرده است. حماس همچنین اعلام کرد کارکنان دولت آن به عنوان کارمندان دولت محسوب خواهند شد و میتوانند تحت مدیریت کمیته ملی اداره غزه به کار خود ادامه دهند. بر اساس اعلام دفتر رسانهای دولت حماس، دولت غزه حدود ۶۰ هزار کارمند دارد.
بااینحال، جدول زمانی این انتقال قدرت همچنان نامشخص است. هفته گذشته، «هیئت صلح» که برای پیشبرد طرح آتشبس تشکیل شده، از برگزاری دو روز نشست «بسیار سازنده» در قبرس خبر داد. این هیئت اعلام کرد در حال آمادهسازی مقدمات برای واگذاری اداره غزه به کمیته ملی اداره غزه «به محض فراهم شدن شرایط مناسب» است، اما در شرایطی که اجرای کلی توافق با مشکلات جدی روبهروست، مشخص نکرد این شرایط دقیقاً چیست.
به گفته مایکل میلشتاین، رئیس مجمع مطالعات فلسطین، اعلامیه حماس غافلگیرکننده نبود. او این اقدام را تلاشی از سوی حماس و میانجیها برای تغییر معادله توصیف کرد. میلشتاین به سیانان گفت: «حماس آشکارا اعلام کرده که هدف از این اقدام، هموار کردن مسیر برای دستیابی به یک پیشرفت است.» او افزود میانجیهای اصلی، قطر، ترکیه و مصر، تلاش میکنند جبههای واحد در برابر ترامپ ارائه دهند تا نشان دهند روند توافق در حال پیشرفت است و در نتیجه، فشار آمریکا بر اسرائیل برای اجرای مراحل بعدی توافق افزایش خواهد یافت.
طرح ۲۰ مادهای آتشبس غزه که از ماه اکتبر اجرایی شد، اکنون متوقف شده و بخشهای کلیدی آن هنوز عملی نشده است. مرحله نخست این توافق خواستار توقف کامل درگیریها در غزه بود، اما اسرائیل تقریباً هر روز حملاتی را در این منطقه انجام داده است. بر اساس اعلام وزارت بهداشت فلسطین، از زمان آغاز آتشبس تاکنون بیش از هزار نفر در حملات اسرائیل به غزه کشته شدهاند.
طبق مرحله دوم توافق، اسرائیل به جای خروج از غزه، بخشهای بیشتری از این منطقه را به تصرف خود درآورده و اعلام کرده هدفش اشغال حدود ۷۰ درصد نوار غزه است؛ اقدامی که دو میلیون فلسطینی ساکن غزه را به نوار هرچه کوچکتری از زمین رانده است.
نیروی بینالمللی که قرار بود امنیت بخشهایی از غزه را تأمین کند و امکان آغاز فعالیت کمیته ملی اداره غزه را فراهم آورد، هنوز تشکیل نشده است. در همین حال، حماس بار دیگر کنترل خود را بر مناطقی از غزه که در اشغال اسرائیل نیست، تثبیت کرده و اخیراً یک فلسطینی را به اتهام همکاری با اسرائیل اعدام کرده است.
