به گزارش اکوایران، مذاکرهکنندگان ایران و عمان در تلاش هستند به توافقی برای ازسرگیری تردد کشتیها از تنگه هرمز دست پیدا کنند.
سازوکار مشابه مالاکا برای هرمز؟
به گزارش خبرگزاری رویترز، یک منبع در منطقه خلیج فارس روز سهشنبه به این خبرگزاری گفت که عمان توانسته حمایت کشورهای حاشیه خلیج فارس را از طرحی برای اجازه دادن به تهران جهت دریافت هزینههای داوطلبانه از کشتیها برای استفاده از تنگه هرمز به دست آورد؛ طرحی که میتواند مسیری برای پایان دادن به اختلال در تجارت نفت ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران باشد.
با بالا گرفتن دوباره تنشها در خلیج فارس، نام تنگه هرمز بار دیگر در صدر اخبار قرار گرفته؛ اما همزمان، پروژههایی در منطقه در حال شکلگیری هستند که هدفشان کاهش وابستگی به این گذرگاه راهبردی است. یکی از مهمترین آنها، تلاش برای احیای خط لوله کرکوک–بانیاس است؛ مسیری که میتواند نفت عراق را بدون عبور از تنگه هرمز به سواحل مدیترانه برساند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده که در تازهترین تغییر ناگهانی در رویکرد راهبردی خود، آخر هفته گذشته یک کارزار دو هفتهای بمباران آمریکا را بهطور ناگهانی متوقف کرد، گفت مذاکرات «خوبی» با ایران در جریان است، اما تهدید کرد که اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، حملات را از سر خواهد گرفت. ایران هرگونه تلاش برای ازسرگیری مذاکرات با ایالات متحده را رد میکند. واشنگتن در اوایل این ماه کارزار بمباران مجدد خود را با هدف شکستن کنترل ایران بر تنگه هرمز آغاز کرد.
یک منبع به رویترز گفت بر اساس پیشنهاد عمان، ایران کنترل انحصاری تنگه را در اختیار نخواهد داشت و هزینهها نیز داوطلبانه خواهند بود. این نظام مشابه ترتیبی خواهد بود که در تنگه مالاکا در آسیا برقرار است؛ جایی که اندونزی، مالزی و سنگاپور از کشتیها میخواهند برای تأمین هزینههای ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات جستوجو و نجات، کمکهای داوطلبانه پرداخت کنند.
بر اساس بیانیه وزارت خارجه ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه درباره تنگه هرمز با همتایان عمانی و سعودی خود گفتوگو کرد و بر ضرورت همکاری منطقهای تأکید کرد.
ترامپ درباره حملات بیشتر هشدار داد
ترامپ پس از دریافت توصیه فرماندهان نظامی مبنی بر اینکه راهبرد مورد نظر به پایان ظرفیت خود رسیده است، کارزار اخیر حملات هوایی را متوقف کرد. ایران گفته است تا زمانی که واشنگتن حملات خود را متوقف کند، دست به حمله نخواهد زد. اما روز دوشنبه گزارشهایی از حملات پهپادی در اردن، عربستان سعودی و شمال ایران منتشر شد و اردن نیز روز سهشنبه از سرنگونی یک پهپاد دیگر خبر داد.
شناورها در تنگه هرمز، در نمای از مسندم، عمان، ۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری رویترز
ترامپ روز دوشنبه ضمن ابراز خوشبینی نسبت به دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ پنجماهه، هشدار داد که اگر مذاکرات به نتیجه نرسند، حملات آمریکا از سر گرفته خواهد شد. او گفت: «فکر میکنم شانس خوبی وجود دارد که اتفاقی بیفتد و اگر بیفتد، خوب است؛ اگر هم نیفتد، ما به کاری که دو روز پیش انجام میدادیم برمیگردیم.»
ایران میگوید هیچ مذاکره تازهای با ایالات متحده را درخواست نکرده است و واشنگتن را متهم میکند که توافقی را که ماه گذشته درباره چارچوب مذاکرات برای پایان دادن به جنگ حاصل شد، نقض کرده است. قرار است رئیسجمهور آمریکا روز سهشنبه در واشنگتن با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دیدار کند. اگرچه اسرائیل در کارزار اولیه بمباران مشارکت داشت، اما در مذاکرات صلح بعدی حضور نداشته است و روابط اخیر میان دو مقام نیز پرتنش بوده است.
ترامپ مجبور شده است نتانیاهو را از حمله به اهدافی در لبنان برای تضعیف نیروهای حزبالله مورد حمایت ایران بازدارد؛ اقدامی که مذاکرات صلح با تهران را پیچیده کرده است.
پایان کارزار بمباران آمریکا در آخر هفته موجب شد قیمت نفت روز دوشنبه حدود ۸ درصد سقوط کند و این کاهش در روز سهشنبه نیز ادامه یافت. قیمت معاملات آتی نفت برنت تا اواسط صبح روز سهشنبه بیش از ۲.۵ درصد کاهش یافت و به حدود ۸۶ دلار در هر بشکه رسید.
ایران و عمان در تلاش برای یک توافق بر سر هرمز
نشریه والاستریت ژورنال در همین رابطه مینویسد که میانجیها از وقفه در درگیریها برای سرهمبندی یک راهحل سریع جهت بازگشایی تنگه استفاده میکنند، به این امید که این اقدام راه را برای مذاکرات جدی هموار کند.
کودکان در کنار کشتیهای باری لنگر انداخته در تنگه هرمز در سواحل بندرعباس در آب راه میروند/عکس از امیرحسین خورگوی-ایسنا
ایران و عمان در سراسر آخر هفته و تا روز دوشنبه بهطور فشرده مذاکره کردند تا به توافقی برای عبور امن کشتیها از آبراهی دست یابند که پیش از آنکه جنگ تردد در آن را تقریباً متوقف کند، محل عبور ۲۰ درصد از تولید نفت جهان بود.
این مذاکرات که دامنهای محدود دارند، قرار نیست برای همیشه به درگیری میان آمریکا و ایران پایان دهند، اما میانجیها امیدوارند حتی یک توافق موقت بر سر مسئلهای مهم بتواند از شدت تنشها بکاهد، امکان رفع محاصرههای دریایی را فراهم کند و در نهایت به مذاکرات درباره اجرای توافق مقدماتی صلح که واشنگتن و تهران در ماه ژوئن به آن دست یافتند، جان تازهای بدهد.
یک مقام آمریکایی و میانجیها گفتند ایران و عمان همچنان بر سر برخی مسائل، از جمله اینکه آیا برای عبور کشتیها هزینهای دریافت شود یا نه، اختلاف زیادی دارند. بااینحال، هر دو طرف گفتند پیشرفتهایی حاصل شده است؛ موضوعی که نخستین نشانه امید برای دیپلماسی از زمان دستور ترامپ برای آغاز دور تازه حملات نظامی علیه ایران، بیش از دو هفته پیش، به شمار میرود.
مقامهای آمریکایی گفتند ترامپ شامگاه جمعه این حملات را متوقف کرد که بخشی از دلیل آن، فراهم کردن فضا برای مذاکرات بود. همان شب، عمان هیأتی را برای آغاز مذاکرات درباره تنگه به تهران اعزام کرد. هدف مذاکرات ایران و عمان، توافق بر سر مسیری است که کشتیها بتوانند از طریق آن از تنگه ۲۲ مایلی عبور کنند.
ترامپ روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای نیروی هوایی یک گفت که برای رسیدگی به مسئله ایران «زمان زیادی» دارد و افزود: «ما همین حالا در حال گفتوگو هستیم» و «شانس خوبی وجود دارد که اتفاقی بیفتد». او گفت در غیر این صورت، «به کاری که دو روز پیش انجام میدادیم برمیگردیم.»
آمریکا مستقیماً در این مذاکرات حضور ندارد، اما مقامهای منطقهای آشنا با مذاکرات گفتند عمان واشنگتن را در جریان روند گفتوگوها قرار میدهد.
وزارت خارجه ایران روز دوشنبه گفت آمریکا با تهران پیامهایی ردوبدل کرده است، اما این ارتباط را «مذاکره» نمینامد. بااینحال، وزارت خارجه یک ارزیابی به طور کمسابقهای مثبت از تلاشهای دیپلماتیک ارائه کرد و گفت در جریان گفتوگوهای آخر هفته با مقامهای عمانی پیشرفتهایی حاصل شده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز یکشنبه، بنا بر گزارش خبرگزاری نیمهرسمی فارس، گفت: «دو طرف دیدگاههای خود را درباره اصول مشترک و سازوکارهای عملیاتی برای عبور امن کشتیها از تنگه هرمز با یکدیگر مبادله کردند.»
آیا تفاهم جدید احتمالی ابهام تفاهم پیشین را برطرف خواهد کرد؟
مذاکرات ایران و عمان همچنین به کاهش تنشها میان دو کشوری کمک میکند که با وجود اختلافات گستردهتر میان تهران و جهان عرب، مدتها روابط نزدیکی با یکدیگر داشتهاند.
یک ملوان آمریکایی در حال بازرسی یک جنگنده بر روی عرشه پرواز ناو یواساس آبراهام لینکلن/عکس از نیروی دریایی ایالات متحده
مقامهای آگاه از موضوع گفتند مقامهای عمانی در جریان مذاکرات آخر هفته گذشته در تهران، پیشنهاد ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای برای تنگه هرمز را مطرح کردند که بر امنیت دریایی، عملیات جستوجو و نجات و دیگر زمینههای همکاری نظارت داشته باشد. به گفته این مقامها، این پیشنهاد شامل تأمین مالی داوطلبانه از سوی کشورهای منطقه و صنایع کشتیرانی و نفت خواهد بود.
این مقامها گفتند ایران در حال بررسی این پیشنهاد است، اما همچنان بر حفظ کنترل خود بر تنگه، از جمله دریافت هزینههای عبور، اصرار دارد. برخی از سران ایران دریافت نوعی عوارض عبور را منبع درآمد تازه و پرسودی برای کشوری میدانند که با کمبود نقدینگی مواجه است و با هزینههای هنگفت بازسازی پس از جنگ روبهرو خواهد بود.
عمان و آمریکا با دریافت هزینههای اجباری از کشتیهایی که از این آبراه عبور میکنند مخالف هستند.
میانجیها در تلاشاند آمریکا و ایران را به توافق بر سر یک آتشبس رسمی ۱۰ روزه برسانند؛ توافقی که در آن تهران تنگه هرمز را بازگشایی کند و آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را لغو کند. اولویت این است که ابهامات موجود در توافق ماه گذشته، از جمله مفادی که ایران آنها را بهگونهای تفسیر کرده که به این کشور حق کنترل تنگه و دریافت هزینه برای استفاده از آن را میدهد، برطرف شود؛ موضعی که آمریکا با آن مخالف است.
در این سند همچنین به آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران اشاره شده بود؛ موضوعی که تهران تصور میکرد باید بیدرنگ انجام شود. آمریکا میگوید این منابع مالی تنها به شرطی آزاد خواهند شد که تهران رفتار مناسبی داشته باشد، از جمله اینکه تنگه هرمز را باز نگه دارد.
جزئیات بیشتری از مذاکرات ایران و عمان
بلومبرگ هم به نقل از افرادی که از موضوع مذاکرات ایران و عمان آگاه هستند، مینویسد که دو کشور پس از دیدار مقامهای دو کشور در تهران در آخر هفته، همچنان در حال ادامه مذاکرات هستند. این افراد که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، افزودند که دستیابی به یک توافق موفق میتواند زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا درباره پایان دادن به جنگ فراهم کند.
سید بدر حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، پیش از مذاکرات آمریکا و ایران، در تاریخ ۶ فوریه ۲۰۲۶ در مسقط، پایتخت عمان، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار میکند/عکس از وزارت امور خارجه عمان
دو نفر از این افراد گفتند یکی از پیشنهادها، بازگشایی مسیر میانی تنگه هرمز است. از زمان آغاز درگیری در اواخر فوریه، کشتیها تا حد زیادی از این مسیر پرهیز کردهاند و به جای آن یا از مسیر شمالی، نزدیک به سواحل ایران، عبور کردهاند یا مسیر جنوبی را انتخاب کردهاند که از نزدیکی منطقه برونبوم مُسندَم عمان میگذرد.
این افراد گفتند مذاکرهکنندگان عمانی خوشبین هستند که بتوانند طی چند روز آینده بیانیهای درباره پیشرفت مذاکرات منتشر کنند، هرچند هیچ تضمینی برای تحقق این امر وجود ندارد. دونالد ترامپ روز دوشنبه به آکسیوس گفت که «مذاکرات عمیقی» در جریان است، اما مشخص نکرد که آیا این مذاکرات درباره تنگه هرمز است یا خیر. آکسیوس گزارش داد که مذاکرات عمدتاً میان ایران و عمان در جریان است و قطر، پاکستان، مصر و فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نیز در آن مشارکت دارند.
به گفته این افراد، احتمالاً در مسیر میانی مینهای دریایی کار گذاشتهشده وجود دارد و پیش از آنکه کشتیها بتوانند بهطور منظم از این مسیر استفاده کنند، ممکن است لازم باشد این مینها پاکسازی شوند. بریتانیا، فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی گفتهاند که میتوانند رهبری عملیات مینروبی را بر عهده بگیرند، اما تنها زمانی که انجام این کار ایمن باشد. پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، وس استریتینگ، همتای بریتانیایی خود، را تحت فشار قرار داده است تا بهزودی میزبان نشستی درباره حفاظت از تردد دریایی در تنگه هرمز باشد.
