به گزارش اکوایران، نخستوزیر قطر روز پنجشنبه به تهران سفر میکند تا تلاشها برای ازسرگیری دیپلماسی را دوباره به جریان بیندازد. سفر شیخ محمد آلثانی به تهران پس از اعزام مقامهای ارشد پاکستان و عمان به ایران انجام میشود.
میانجی قطری دوباره فعال شد
به گزارش خبرگزاری رویترز، نخستوزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، روز پنجشنبه در سفر خود به تهران درباره ادامه تلاشهای میانجیگرانه قطر و دیگر تحولات منطقه گفتوگو خواهد کرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این موضوع را اعلام کرد.
اکوایران: قطریها متحد ندارند. آنها سرمایهگذاری دارند.
سخنگوی وزارت خارجه قطر در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که شیخ محمد درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ضرورت بازگشت به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه گفتوگو خواهد کرد. او همچنین با مقامهای ایرانی درباره راههای «کاهش تنشها و ایجاد شرایط مناسب برای گفتوگو» مذاکره خواهد کرد.
مجید الانصاری، سخنگوی دولت قطر، هم گفت شیخ محمد با مقامهای ایرانی دیدار خواهد کرد تا دربارۀ کاهش تنشها و ایجاد شرایط لازم برای گفتوگو رایزنی کند. او افزود که مذاکرات درباره «آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ضرورت بازگشت آن به وضعیت موجود» پیش از جنگ نیز خواهد بود.
اظهارات ضدونقیض دربارۀ توافق ایران و عمان
سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد که ایران و عمان دربارۀ چگونگی تقسیم آبراه و درآمدهای حاصل از آن به توافق رسیدهاند؛ اما یک مقام ارشد ایرانی بعداً گفت دو کشور همچنان در حال کار روی جزئیات توافق هستند.
نخستوزیر قطر، شیخ محمد آلثانی، پیش از نشست چهارجانبه میان ایالات متحده، ایران، پاکستان و قطر، در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، در منطقه دریاچه لوسرن، سوئیس، سخنرانی میکند/عکس از خبرگزاری فرانسه
این مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت: «توافق با عمان درباره تنگه هرمز نهایی نشده است» و افزود که مذاکرات درباره جزئیات توافق همچنان ادامه دارد.
این اظهارات ظاهراً با گفتههای سرتیپ حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در تضاد بود. او گفته بود ایران و عمان درباره کنترل تنگه و درآمدهای آن «به نتایجی قابل قبول برای هر دو طرف» دست یافتهاند. محبی گفت تنگه هرمز همچنان بسته خواهد ماند، مگر اینکه آمریکا شروط تهران را که در چارچوب آتشبس موقت یا تفاهمنامهای که دو طرف در ژوئن امضا کردند و سپس از هم فروپاشید، بپذیرد. این شروط شامل پایان محاصره بنادر ایران توسط آمریکا، پرداخت غرامت و لغو تحریمهاست.
تلاش میانجیگران منطقهای برای مهار D-day اقتصادی
نشریه المانیتور هم در گزارشی پیرامون سفر نخستوزیر قطر به تهران مینویسد که قطر یکی از انگشتشمار کشورهای منطقه است که کانالهای ارتباطی مستقیم با هر دو طرف، یعنی واشنگتن و تهران، دارد و همین مسئله به این کشور حوزه خلیج فارس امکان میدهد پس از فروپاشی توافق آمریکا و ایران در ژوئن، که ماه بعد از آن شکست خورد، در احیای دیپلماسی نقش داشته باشد.
محمدباقر قالیباف در جریان دیدار خود با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در تهران، ایران، روز دوشنبه ۲۴ آگوست ۲۰۲۶، گفتوگو میکند/عکس از محمود حسینی از خبرگزاری خانه ملت
این سفر همچنین از نظر اقتصادی برای قطر فوریت زیادی دارد. بسته شدن تنگه هرمز صادرات گاز طبیعی مایعشده قطر را بهشدت مختل کرده است؛ صادرات LNG این کشور از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه ۹۶ درصد کاهش یافته و بر اساس گزارش رویترز در روز سهشنبه، این وضعیت ۲۴ میلیارد دلار برای قطر هزینه داشته است.
سفر شیخ محمد پس از سفر چند مقام ارشد دیگر منطقهای به تهران انجام میشود. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، روز سهشنبه با مقامهای ارشد ایرانی، از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در تهران دیدار کرد. ایران و عمان بعداً اعلام کردند که درباره چارچوب پیشنهادی شامل ایجاد یک کریدور موقت برای کشتیرانی و اجرای پروژهای مشترک برای مینروبی در تنگه هرمز گفتوگو کردهاند.
پاکستان نیز تلاشهای دیپلماتیک خود را افزایش داده است. فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و محسن نقوی، وزیر کشور، روز دوشنبه با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در تهران دیدار کردند. ارتش پاکستان اعلام کرد که در مسیر پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه «پیشرفت قابلتوجهی» حاصل شده است. رویترز گزارش داده بود که منیر پیش از این سفر با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفتوگو کرده است.
این تلاش منطقهای در حالی صورت میگیرد که واشنگتن فشار اقتصادی بر تهران را تشدید کرده است. همزمان، بر اساس دادههای کپلر، روز سهشنبه تنها پنج کشتی از تنگه عبور کردند؛ این رقم در روز دوشنبه هفت کشتی و یکشنبه ۹ کشتی بود. هر پنج کشتی از مسیر تعیینشده توسط ایران استفاده کردند.
پاسخ احتمالی ایران به «D-day اقتصادی» ترامپ
در رابطه با برنامۀ تازۀ واشنگتن علیه اقتصاد ایران، شبکه خبری سیانان در گزارشی پاسخهای احتمالیای را بررسی کرده که ممکن است از سوی ایران به طرح اعلامی تازۀ دولت ترامپ داده شود:
همزمان با آغاز تازهترین طرح واشنگتن برای فلج کردن اقتصاد ایران، تهران تهدید کرده است که پاسخی منطقهای و جهانی خواهد داد؛ پاسخی که هدف آن افزایش هزینهها و بالا بردن سطح خطر برای آمریکا و جهان است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه ۲۴ آگوست ۲۰۲۶، در حالی وارد محل برگزاری یک نشست خبری در وزارت خزانهداری در واشنگتن میشود/عکس از آسوشیتدپرس
بااینحال، اعلام مورد انتظار اقدامات «روز D اقتصادی» ترامپ بسیاری را ناامید کرد؛ زیرا واشنگتن تصمیم گرفت از اعمال فوری اقدامات عمده تازه خودداری کند و عمدتاً بر گسترش و تشدید اجرای تحریمهای موجود تمرکز کند. همزمان، هشدار داد کشورهایی که روابط خود را با ایران قطع نکنند، ممکن است در آینده با مجازاتهای شدیدتری روبهرو شوند.
ایران بهجای تسلیم شدن در برابر این تهدیدها، توانایی خود برای وارد کردن درد متقابل را به رخ میکشد و هشدار داده است که حملات به تولیدکنندگان نفت منطقه و کشورهای اروپایی را گسترش خواهد داد و حتی تلویحاً از امکان تسلیحاتی کردن برنامه هستهای خود سخن گفته است.
ایران طی ماهها مانع استفاده کشتیها از تنگه هرمز شده و از صادرات نفت و گاز کشورهای منطقه از طریق این مسیر جلوگیری کرده است؛ مسیری که پیش از جنگ حدود یکپنجم عرضه جهانی انرژی از آن عبور میکرد. اکنون مقامهای ارشد نظامی جمهوری اسلامی تهدید میکنند که اهداف انرژی را فراتر از تنگه هرمز نیز مورد حمله قرار دهند؛ اقدامی که میتواند برخی مسیرهای جدید صادرات نفت را که برای دور زدن این آبراه ایجاد شدهاند، هدف قرار دهد.
حمله به مسیرهای جایگزین هرمز
هرگونه حمله یا اختلال در کشتیرانی میتواند قیمت جهانی نفت را افزایش دهد و احتمالاً قیمت بنزین در جایگاههای آمریکا را نیز بالا ببرد.
در این تصویر که در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ دریافت شده است، کشتیهایی در بندرعباس، در امتداد تنگه هرمز، در حال لنگر انداختن دیده میشوند/عکس از امیرحسین خورگویی از ایسنا
با کمک نیروی دریایی آمریکا، شرکتهای نفتی عربستان سعودی، کویت، قطر و امارات متحده عربی شروع به خاموشی فرستندههای ردیابی نفتکشهای خود کردهاند تا از شناسایی آنها از سوی مقامهای ایرانی جلوگیری شود. این کشورها با موفقیت نسبی به صادرات نفت ادامه دادهاند، هرچند میزان عبور کشتیها همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است.
عربستان سعودی حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز را از طریق خط لوله شرق به غرب خود منتقل کرده است؛ خط لولهای که امکان صادرات نفت از طریق دریای سرخ، به جای تنگه هرمز، را فراهم میکند. دیگر تولیدکنندگان نفت خاورمیانه نیز حدود ۲ میلیون بشکه در روز را از مسیرهای جایگزین اطراف تنگه منتقل کردهاند.
ایران نشان داده است که این نفتکشها را در تیررس خود قرار داده است. تهران فهرستی از ۴۵ کشتی را منتشر کرده که به گفته ایران از قوانین مورد نظر این کشور برای کشتیرانی در هرمز پیروی نمیکنند و هشدار داده است کشتیهایی که این پروتکلها را نقض کنند، در عبورهای آینده با محدودیتهایی از جمله «جریمه، بازداشت یا توقیف» مواجه خواهند شد.
گسترش جغرافیایی جنگ
تهران همچنین میتواند اهدافی را در نقاط دورتر با موشکهای خود هدف قرار دهد. وزارت امور خارجه ایران روز دوشنبه به هواپیماهای سوخترسان آمریکایی که از خاک بلغارستان خارج میشدند اشاره کرد و هشدار داد که تهران ممکن است این کشور عضو اتحادیه اروپا و ناتو را هدف قرار دهد.
یک صراف خیابانی در میدان فردوسی، مرکز خرید و فروش ارز خارجی در مرکز تهران، ایران، روز دوشنبه ۲۴ آگوست ۲۰۲۶/عکس از وحید سالمی از آسوشیتدپرس
ایران در طول جنگ به ۱۱ کشور حمله کرده که بیشتر آنها در منطقه خلیج فارس بودهاند. همچنین گمان میرود این کشور به پایگاهی مورد استفادۀ نیروهای بریتانیایی در قبرس حمله کرده و ظاهراً توانایی خود برای رسیدن به جزایری در اعماق اقیانوس هند را هم که نیروهای آمریکایی از آنها استفاده میکنند، نشان داده است؛ جزایری که صدها مایل با ایران فاصله دارند.
حمله به کشوری عضو اتحادیه اروپا و متحد آمریکا و ناتو مانند بلغارستان، سطح تازه و مهمی از تشدید تنش خواهد بود.
بازنگری در دکترین هستهای
ایران بارها تأکید کرده است که برنامه هستهایاش صلحآمیز است و قصد ساخت بمب ندارد؛ این در حالی است که ادعاهای اسرائیل و آمریکا درباره برنامه هستهای ایران به حملات متعدد علیه تأسیسات هستهای این کشور منجر شده است.
رانندگان در ۲۴ آگوست ۲۰۲۶ در تهران از کنار یک بیلبورد ضدآمریکایی عبور میکنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
پس از آغاز جنگ 39 روزه روایت مطرحشده در میان برخی محافل رسمی ایران بهتدریج به سمت خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) تغییر کرده است؛ پیمانی که اعضای آن را متعهد میکند هرگز اقدام به ساخت بمب هستهای نکنند.
حدود نیم تن اورانیوم با غنای بالا که میتواند برای ساخت سلاح مورد استفاده قرار گیرد، همچنان در داخل ایران دفن شده است و ارزیابی اطلاعاتی آمریکا حاکی از آن است که تهران تلاشهای خود برای مهروموم کردن این ذخیره را افزایش داده است.
بر اساس گفته قانونگذاران ایرانی، مجلس ایران در حال بررسی طرحی برای خروج از NPT است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز روز یکشنبه در اظهارنظری کمسابقه امکان ساخت سلاح هستهای توسط ایران را مطرح کرد.
سازگاری و بازدارندگی
کارشناسان میگویند مجموعه اقدامات واشنگتن شامل محاصره، تحریم و عملیات نظامی بعید است ایران را وادار کند از مواضع اصلی خود در مذاکرات، یعنی لغو فشارهای اقتصادی و بهرسمیت شناخته شدن کنترل ایران بر تنگه هرمز، دست بکشد.
سینا توسی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بینالملل در واشنگتن، به سیانان گفت: «ایران همچنان توانایی منطقهای کردن هزینههایی را که بر آن تحمیل میشود، از طریق تهدید جریان انرژی، زیرساختها و تجارت منطقهای دارد.»
او افزود: «هرچه واشنگتن تلاش کند محاصره اقتصادی را فراگیرتر کند، به کشورهای بیشتری برای همکاری نیاز خواهد داشت و در نتیجه احتمالاً تهران نیز بر تعداد بیشتری از بازیگران فشار وارد خواهد کرد.»
توسی گفت که واکنش ایران در حال حاضر ترکیبی از «سازگاری اقتصادی و بازدارندگی در برابر تشدید تنش» خواهد بود. به گفتۀ او، ایران تلاش خواهد کرد «هرجا ممکن است مسیرهای جایگزین برای حفظ شریانهای اقتصادی خود ایجاد کند و همزمان روشن سازد که تلاش برای خفه کردن کامل اقتصاد ایران، بدون هزینه برای منطقه نخواهد بود.»
