اکوایران: به نظر می‌رسد دونالد ترامپ به راهکار جدیدی برای بحران هسته‌ای ایران گرایش پیدا کرده است: اعلام پایان این بحران، حتی اگر تغییر چندانی رخ نداده باشد.
به نوشته دیوید سنگر، تحلیل‌گر نیویورک تایمز، ترامپ و تیمش اکنون مدعی هستند که ایرانی‌ها را دقیقاً در همان وضعیتی قرار داده‌اند که می‌خواستند. آن‌ها می‌گویند دیگر نیازی به توافق هسته‌ای جدیدی نیست که سوختِ بالقوه بمب را از کشور خارج کند یا توانمندی موشکی ایران را محدود سازد؛ همان دو دلیلی که رئیس‌جمهور آمریکا ۱۰ ماه پیش به عنوان توجیهی برای ورود به جنگ مطرح کرده بود.
«صبر استراتژیک» آمریکایی؛ کنار گذاشتن گزینه‌های نظامی؟
به نظر می‌رسد ترامپ — دست‌کم در حال حاضر — مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی را کنار گذاشته است؛ گزینه‌هایی که شامل حملات شدید (هرچند محدود از نظر زمانی) به تأسیسات نظامی، سایت‌های هسته‌ای و حتی برخی زیرساخت‌های انرژی می‌شد.
رئیس‌جمهوری که می‌گوید دیگر نیازی به توافق ندارد، در آخر احتمالا به چیزی رضایت می‌دهد که تقریباً همه چیزهایی را که یک توافق می‌تواند داشته باشد، در خود دارد - بدون اینکه هرگز آن را یک توافق بنامد.
تمام صحبت‌های مطرح‌شده در سال جاری درباره اعزام نیروهای ویژه (کماندوها) برای ضبط حدود ۹۷۰ پوند (۴۴۰ کیلوگرم) اورانیومِ غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد کنار گذاشته شده است؛ هرچند این توقف فعلاً موقتی به نظر می‌رسد. همچنین تحلیل دقیقی صورت گرفته است که آیا بزرگترین بمب‌های سنگرشکن آمریکا قدرت کافی برای نفوذ به اعماق «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) را دارند یا خیر؛ مکانی که به باور نهادهای اطلاعاتی آمریکا — هرچند با قطعیت کامل نیست — محل استقرار سانتریفیوژهای پیشرفته‌ای است که می‌توانند اورانیوم را تا سطح سوخت بمب غنی‌سازی کنند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در گفتگو با خبرنگاران در پاریس — جایی که برای شرکت در نشست وزرای خارجه گروه ۷ حضور داشت — رویکردی را تشریح کرد که می‌توان آن را «صبر استراتژیک» نامید: انتظار برای اینکه تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران اثر خود را بگذارند و در نهایت موجب تسلیم این کشور شوند. روبیو گفت: «در حال حاضر، کارزار اقتصادی ما و فشارها و ویرانی‌هایی که این کارزار بر ایران تحمیل کرده، چنان مؤثر عمل می‌کند که رئیس‌جمهور واقعاً نیازی به انجام عملیات‌های نظامی گسترده ندارد.» او افزود که اگر ایران «از خطوط قرمز مشخصی عبور کند»، ایالات متحده ممکن است مداخله کند، چرا که این کشور از «توانمندترین نیروی نظامی جهان» برخوردار است.
این رویکرد جدید روز پنجشنبه برجسته‌تر شد؛ زمانی که ترامپ اعلام کرد معاونش، جی‌دی ونس، را از تلاش برای انجام مذاکرات مستقیم با مقام ارشد امنیتی ایران کنار گذاشته است. معاون ترامپ، که جنگ را عامل شکست‌های گسترده حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای می‌داند، پیش‌تر خود را برای ایفای نقشی کلیدی در پایان دادن به این مناقشه از طریق مذاکره آماده کرده بود. اکنون به نظر می‌رسد ترامپ معتقد است که مذاکره، هدر دادن وقت ونس خواهد بود.
امید اصلی ترامپ
با این همه، تنگه هرمز تنها به‌طور جزئی بازگشایی شده و هر روز، نیروی دریایی ایالات متحده در تلاش برای هدایت نفت‌کش‌ها به خارج از تنگه، درگیر نوعی بازی «موش و گربه» است. و برخلاف ادعاهای ترامپ، هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینکه ایالات متحده قصد ترک منطقه را داشته باشد، دیده نمی‌شود. به گفته مقامات، محاصره دریایی که مانع از صادرات نفت ایران شده همچنان پابرجاست و هیچ برنامه فوری‌ای برای پایان دادن به آن وجود ندارد. این امر حاکی از تداوم حضور نظامی گسترده در منطقه است؛ دقیقاً همان چیزی که ترامپ و متحدانش در فصل بهار گفته بودند می‌خواهند از آن اجتناب کنند.
بیلبورد ضدآمریکایی در تهران، ۱۹ اوت ۲۰۲۶/ عکس از EPA
به نظر می‌رسد امید ترامپ این است که با گذشت زمان، ایران دیگر به عنوان یک مسئله اصلی در صدر اخبار نباشد و حکومت ایران، که تحت فشارهای اقتصادی فزاینده قرار دارد، دچار سستی شود. اما ماجرا به این سادگی‌ها نیست. به گفته سوزان مالونی، کارشناس مسائل ایران در موسسه بروکینگز،: «شاید کار رئیس‌جمهور با ایران تمام شده باشد، اما کار ایران با او هنوز تمام نشده است.» او خاطرنشان کرد که اگرچه اکنون حجم محموله‌های نفتی که با نظارت نیروی دریایی از خلیج فارس خارج می‌شوند «به سطوح پیش از جنگ نزدیک شده است»، اما این وضعیت «با هزینه‌ای سنگین و عدم قطعیتی قابل‌توجه در مورد تداوم آن» همراه است.
تهران به ایجاد اختلال در عبور و مرور از تنگه ادامه خواهد داد، ذخایر موشکی و پهپادی خود را بازسازی خواهد کرد و برنامه هسته‌ای‌اش را از سر خواهد گرفت. و هم‌زمان با وخیم‌تر شدن شرایط اقتصادی ایران، رهبران این کشور احتمالاً برای کاستن از فشارها، دست به تشدید تنش‌ها خواهند زد. بنابراین، ایالات متحده همچنان در خلیج فارس گرفتار بن‌بستی است که احتمالاً به جای کمرنگ شدن، تشدید خواهد شد. و مسئله‌ی اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد همچنان باقی است. این ماجرا، نخستین بهانه ترامپ در ۲۸ فوریه، برای صدور دستور آغاز حملات آمریکا به ایران، بود، اما اکنون به نظر می‌رسد او دیگر نگرانی‌ای بابت این ذخایر ندارد. ترامپ روز یکشنبه در برنامه «۶۰ دقیقه» گفت: «آن‌ها چیزی ندارند و این [مواد] زیر هزاران تن سنگ دفن شده است» و خاطرنشان کرد که ماهواره‌های جاسوسی آمریکا آن را زیر نظر دارند.
به دنبال راه خروج: از اهداف حداکثری تا نتیجه حداقلی
به گفته کریم سجادپور، کارشناس مسائل ایران در اندیشکده کارنگی برای صلح بین‌المللی: «ترامپ جنگ را با این تصور آغاز کرد که به یک قهرمان تبدیل خواهد شد. حالا او در تلاش است تا راهی بیابد که جنگ را بدون اینکه بازنده به نظر برسد، به پایان برساند».
تجمعی در میدان انقلاب تهران، 4 نوامبر 2026/ خبرگزاری فرانسه
سجادپور افزود: «او کار را با اهدافی حداکثری آغاز کرد: پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، تولید موشک‌های این کشور، فعالیت نیروهای نیابتی‌اش در منطقه و احتمالاً سرنگونی خودِ نظام حاکم.» به نظر می‌رسد او اکنون خود را برای نتیجه‌ای حداقلی آماده می‌کند: پذیرشِ اینکه مواد هسته‌ای همچنان در آنجا وجود دارند، مشروط بر اینکه زیر صخره‌ها مدفون باشند.
اگر ترامپ تصمیم بگیرد که دست از کار بکشد و به خانه بازگردد، احتمالاً رسیدگی به آنچه بر جای می‌ماند را به متحدانش در خلیج فارس و شاید اروپایی‌ها واگذار خواهد کرد. نگرانی بسیاری از مقامات منطقه این است که ایران، برای پیشگیری از حمله‌ای در آینده، تصمیم بگیرد راهی برای تولید سلاح هسته‌ای پیدا کند؛ یعنی دقیقاً همان نتیجه‌ای که ترامپ گفته بود مصمم است از وقوع آن جلوگیری کند.
عدم حمله مشروط
در همین رابطه، سه منبع مطلع، به خبرگزاری رویترز گفته‌اند دونالد ترامپ در روزهای اخیر به مشاوران ارشد خود گفته که اگر ایالات متحده با اقدامات تحریک‌آمیز جدیدی از سوی تهران یا حوثی‌های یمن (که تحت حمایت ایران هستند) مواجه نشود، ممکن است از حمله به ایران خودداری کند.
بیلبورد ضدآمریکایی در تهران، نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از EPA
در ماه‌های اخیر ترامپ گاهی از تشدید جنگ از طریق حملات جدید سخن گفته و گاهی از کاهش خصومت‌ها؛ به باور مقامات فعلی و پیشین، به نظر نمی‌رسد او هنوز تصمیم قطعی درباره نحوه پایان دادن به این مناقشه - که در ماه فوریه با همراهی اسرائیل آغاز کرد و چندان هم مورد استقبال نیست - گرفته باشد. به گفته منابع مذکور، ترامپ در جلسات با مشاوران امنیت ملی خود و پس از دریافت چندین گزارش اطلاعاتی، اعلام کرده که در حال بررسیِ به تعویق انداختن حملات است.
او همچنین نسبت به متحدان منطقه‌ای خود - که از او خواسته‌اند اجازه ندهد وضعیت به یک جنگ تمام‌عیار تبدیل شود - ابراز همدلی کرده است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد اظهارات خصوصی ترامپ در راستای سخنان عمومی اوست که در آن‌ها احتمال از سرگیری یک جنگ تمام‌عیار را ناچیز دانسته بود.
به گفته منابع آگاه، ترامپ در تماس‌های تلفنی طی دو هفته گذشته، نظرات محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، را جویا شد. هر دو نفر از او خواستند که حملات علیه ایران را از سر نگیرد. به گفته این منابع، ترامپ در این خصوص هیچ‌گونه تعهدی نداد. ترامپ در تاریخ ۳۱ اکتبر به بن سلمان گفته بود قصد دارد پس از انتخابات دست به حمله بزند؛ اما ولیعهد سعودی از او درخواست کرد که دست نگه دارد و استدلال کرد که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران مؤثر واقع شده‌اند.
دو مقام آمریکایی که در جریان گزارش‌های اطلاعاتی قرار گرفته‌اند، گفتند که ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا حاکی از آن است که محاصره دریایی و تحریم‌های اقتصادی، به اقتصاد ایران آسیب رسانده و همچنان بر تهران فشار وارد خواهند کرد.
گزینه‌های نظامی
سه فرد دیگر که از برنامه‌ریزی‌های ایالات متحده آگاه هستند، گفتند که ارتش آمریکا در عین حال آمادگی دارد تا در صورت لزوم، سطح تنش‌ها را افزایش دهد. به گفته برخی منابع، قرار است در روزهای آینده یک ناو هواپیمابر سوم وارد خاورمیانه شود تا جایگزین یکی از دو ناوی شود که هم‌اکنون در منطقه حضور دارند؛ با این حال، در صورت نیاز، هر سه ناو می‌توانند در منطقه باقی بمانند.
دیوارنگاره با موضوع جنگ در تهران، ۳ ژوئن 2026/خبرگزاری فرانسه
یکی از افرادی که از گفتگوهای ترامپ با رهبران عربستان سعودی و ترکیه مطلع است، گفت که ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران را بمباران کند. اما ایالات متحده پیش‌تر به این تأسیسات حمله کرده و مشخص نیست که آیا حملات مجدد موفقیت‌آمیز خواهد بود یا خیر. دو مقام آمریکایی هم اظهار داشتند که طبق ارزیابی نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده، انجام حملات دوباره، تغییر چشمگیری در خواسته‌های ایران در جریان مذاکرات ایجاد نخواهد کرد.
به گفته دو فرد مطلع از جلسات توجیهی اطلاعاتی، به ترامپ درباره وضعیت ذخایر تسلیحاتی ایالات متحده نیز گزارش داده شده است؛ ذخایری که میزان برخی از آن‌ها به سطوحی نگران‌کننده کاهش یافته است. خبرگزاری رویترز در ماه اوت گزارش داد که ایالات متحده «تقریباً تمام» مهمات دقیق دوربرد خود را به کار گرفته و این ذخایر هنوز جایگزین (تکمیل) نشده‌اند.
همچنین، به گفته یک مقام آمریکایی، مقامات اسرائیلی همچنان دولت آمریکا را تحت فشار می‌گذارند تا دست به یک عملیات نظامی دیگر بزند.
