به گزارش اکوایران، هفتهای پرتنش در عرصه سیاست جهانی، واقعیتهای تازهای از نظم بینالمللی را آشکار کرد؛ از تهدید به تعرفهها و اختلافات بر سر گرینلند گرفته تا تشکیل هیئت صلح ترامپ با حضور کشورهای کمتر شناختهشده و حتی دیکتاتوریها. این تغییرات نشان میدهد نظم قدیمی به پایان رسیده و اروپاییها و متحدان آمریکا اکنون در میانه یک گسست تاریخی قرار دارند، جایی که مقاومت صریح و اتحاد واقعی بیش از همیشه حیاتی است تا شأن و استقلال قاره سبز حفظ شود.
در میانه یک گسست!
هارولد ویلسون نخست وزیر بریتانیایی بهطور مشهور گفته بود: «یک هفته در سیاست زمان زیادی است.» اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم، شاید او کمی در این مورد کم گفته باشد. به نوشته سیانان، فقط در هفته گذشته، اظهارات ترامپ، درباره مالکیت گرینلند، ضعف اروپا و بیاحترامی به میزان کمکهای اعضای ناتو در افغانستان، واقعیت تلخ را نمایان کرد که نظم قدیمی مرده است و دیگر احیا نخواهد شد. این هفته عجیبتر از همیشه شده است، بهویژه با تشکیل هیئت صلح برای غزه که رئیسجمهور بلاروس عضو آن است و پوتین رئیسجمهور روسیه نیز به آن دعوت شده است. هیچکس بهتر از نخستوزیر کانادا، مارک کارنی، که سخنرانیاش در انجمن اقتصادی جهانی داووس در روز چهارشنبه ترامپ را به شدت عصبی کرد، این وضعیت را توصیف نکرد. وی گفت: «ما در میانه یک گسست هستیم، نه یک گذار.» و با فراخوانی برای تقویت «قدرتهای میانه» ادامه داد: «اگر شما در میز مذاکره حضور ندارید، در منوی غذا قرار دارید.»
اکوایران: در پی تهدیدات ترامپ علیه گرینلند و ناتو در اجلاس داووس، اروپاییها باید راهبردی جدید برای مقابله با سیاستهای آمریکا اتخاذ کنند. تقویت اتحادیه اروپا و حرکت به سمت یک بازار واحد و اصلاحات سیاسی میتواند اروپا را در برابر قدرتهای جهانی از جمله ایالات متحده، چین و روسیه مقاومتر کند.
اکنون در غرب، نشانههایی از درک این حقیقت به چشم میخورد که مقاومت صریح و علنی به جای پذیرش داوطلبانه، بهتر است. علاوه بر خشم از اظهارات ترامپ در مورد افغانستان، اروپاییها بهطور مشابه از تهدید ترامپ مبنی بر تحمیل تعرفهها به هشت کشور اروپایی که از وضعیت کنونی گرینلند به عنوان بخشی از دانمارک حمایت کردهاند، به شدت شگفتزده شدند. اروپا تهدید به اعمال تعرفههای متقابل کرد و پارلمان اروپا پاسخ داد که توافق تجاری اتحادیه اروپا و ایالات متحده را به حالت تعلیق درآورده است. بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا همه دعوتنامهها برای پیوستن به هیئت صلح ترامپ را رد کردند و نمیخواستند تحت رهبری او قرار بگیرند. نخستوزیر بریتانیا، استارمر گفت: «واضحاً من نگرانیهایی در مورد حضور پوتین در هیئت صلح دارم»، پس از آنکه ترامپ اعلام کرد که رهبر روسیه برای پیوستن به این هیئت موافقت کرده است، هرچند مسکو هنوز تایید نکرده است.
عبور از خط قرمزها
تا روز چهارشنبه، ترامپ تهدید تعرفهها را لغو کرد و لفاظیهایش در مورد تسلط نظامی بر گرینلند را تعدیل نمود. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا گفت:«ما موفق شدیم مقاومت کنیم، نه اینکه تشدید کنیم، اما همزمان ایستادگی کردیم». او افزود «ما میدانیم که باید بیشتر و بیشتر برای یک اروپا مستقل تلاش کنیم»، نخستوزیر بلژیک، بارت دو وِوِر، صریحتر سخن گفت. ما وابسته به ایالات متحده بودیم، بنابراین تصمیم گرفتیم کوتاه بیاییم، اما اکنون خطوط قرمز بسیاری عبور کرده است و شما اکنون بین حفظ احترامتان و عقبنشینی باید انتخاب کنید. اگر الآن عقبنشینی کنید، آبرویتان را از دست خواهید داد، و این احتمالاً گرانترین چیزی است که میتوانید در یک دموکراسی داشته باشید.» اگر اروپا چیزی آموخته باشد، این است که احتمالاً در عرض چند هفته (یا حتی کمتر) باید منتظر دور بعدی درامهای فراآتلانتیکی باشیم، خواه این گرینلند دوباره باشد، خواه اوکراین، تعرفهها یا هر موضوع دیگری که ترامپ آن را به تمرکز خود تبدیل کند.
اتحادیه اروپا همچنان بهطور ساختاری در معرض فشار از نزدیکترین متحد خود قرار دارد و این فشار ممکن است به اشکال مختلفی اعمال شود بدون اینکه از آستانه استفاده از نیروی نظامی عبور کند. اینکه آیا اروپاییها در پاسخ به این روند پرنوسان، اتحاد و فوریت نشان خواهند داد، سوال دیگری است. رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، که هفته گذشته در سوئیس بود، گفت که تاکنون اینطور نبوده است. وی گفت: «دقیقاً یک سال پیش، همینجا در داووس، سخنرانیام را با این کلمات تمام کردم: "اروپا باید بداند چگونه از خود دفاع کند". یک سال گذشت و هیچ چیزی تغییر نکرده است.»
این حرف چندان درست نیست. همانطور که تحلیلگر نظامی، میک رایان، که بهعنوان پژوهشگر همکار در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی مشغول به کار است: «اروپا طی جنگ تغییرات زیادی کرده است و حمایت نظامی، اقتصادی و اطلاعاتیاش از اوکراین افزایش یافته است.» اتحادیه اروپا صندوقی عظیم برای خرید تسلیحات برای اوکراین تشکیل داده، میلیاردها دلار اعتبار اختصاص داده و تولید نظامی خود را افزایش داده است، هرچند از پایگاه بسیار پایین. اما تصمیمگیری در اتحادیه اروپا دشوار است: در مسائل دفاعی و امنیتی، هماهنگ کردن ۲۷ دولت مانند دویدن برای گرفتن یک سنجاب در حیاط است. اروپا هنوز به ارزشهایی که نظم قدیم به دنبال آن بود، حداقل در نام، اهمیت میدهد. این نظم را در نحوه تقسیم حاکمیت بین اعضایش نمایان میکند. اما هرگز نمیتواند بهعنوان یک قطب جهانی بهخوبی خدمت کند تا زمانی که جدیت لازم برای این تلاش را بپذیرد.
جهان پس از داووس
در آلپ، مارکو روبیو بهعنوان سخنگوی رئیسجمهورش عمل کرد. در مراسمی که پنجشنبه در صحن اصلی انجمن اقتصادی جهانی داووس برگزار شد، کاخ سفید هیئت صلح ترامپ را معرفی کرد، مجموعهای از کشورهای همراستا با برخی از ابتکارات صلح ترامپ که اکنون عمدتاً شامل پروژه بازسازی غزه، که بهطور شدید آسیبدیده از جنگ است میشود. به نوشته واشنگتن پست، روبیو این نهاد را پاسخی به سیستم بینالمللی در حال افول معرفی کرد. روبیو گفت «اغلب در امور بینالمللی، خود را در موقعیتهایی میبینیم که مردم بیانیههای از پیش نوشته شده یا نامههای پر از کلمات قوی میخوانند، اما هیچ اقدامی صورت نمیگیرد، هیچ چیزی اتفاق نمیافتد». او افزود و به ۱۹ رهبر یا وزیر حاضر در صحنه اشاره کرد که اطراف ترامپ ایستاده بودند. «رئیسجمهور ایالات متحده یک رئیسجمهور عملگراست، کسی که کارها را انجام میدهد».
چندین موضوع مبهم و نامشخص درباره ماهیت هیئت صلح وجود دارد و اینکه چه اقداماتی ممکن است در ماههای آینده صورت گیرد، فراتر از برنامههای موجود برای مدیریت غزه پس از جنگ. بسیاری از مهمترین متحدان غربی ایالات متحده تمایلی به پیوستن به این هیئت نداشتند، در حالی که ترامپ بهطور برجسته دعوتهایی برای دیکتاتوریهای روسیه و بلاروس ارسال کرده است. طرفداران و منتقدان هیئت صلح آن را بهعنوان چالشی برای نظم بینالمللی موجود میبینند، در زمانی که ترامپ بهطور فزایندهای به حق ایالات متحده در اعمال اولویت در امور جهانی باور دارد
مرد ویرانگر و منجی صلح
بسیاری از تحلیلگران برجسته سوابق ترامپ در زمینه خودخواهی را مورد انتقاد قرار دادهاند. فرانسیس فوکویاما، فیلسوف سیاسی، در پی این نمایش در داووس نوشت: «ترامپ یک ویرانگر نهادهاست که میخواهد آنها را با ترجیحات خود جایگزین کند، چیزی که بهطور اجتنابناپذیر به نفع خود اوست.» فیل گوردون، مقام ارشد سابق دولتهای بایدن و اوباما و مشاور سیاست خارجی معاون رئیسجمهور سابق کامالا هریس، پیشنهاد کرد که هیئت صلح ادامهای است بر سبک سیاسی ترامپ. «او میخواهد مرد قدرتمند، رهبر تمامعیاری باشد که احترام همه را جلب میکند و منابعی که شایسته آنهاست را میگیرد و آنها را کنترل میکند»، گوردون به من در داووس گفت. «هر کسی که فکر میکرد او یک جداییطلب است، بهخاطر شعار "اول آمریکا"، اکنون در حال یادگیری این است که قضیه این نیست.»
اکونومیست در تازهترین سرمقاله خود معتقد است که با وجود عقبنشینی تاکتیکی ترامپ نسبت به گرینلند، ریسکهای بزرگ همچنان باقی ماندهاند؛ به تعبیری، گرینلند تنها نوک کوه یخ است.
شیفتگی جهانی که ترامپ به نظر میرسد آن را آغاز کرده است، برای کسانی که هنوز به اصول نظم لیبرال اعتقاد دارند، نگرانیهایی را بهوجود آورده است. در مصاحبهای در داووس، سویتلانا تیخانوسکایا، رهبر اپوزیسیون دموکراتیک بلاروس در تبعید، هشدار داد که «رویکرد معاملاتی در سیاست بهطور جدی خطرناک است» و کسانی که فروپاشی نظم مبتنی بر قوانین را بشارت میدهند، ممکن است پشیمان شوند که این به چه معنا خواهد بود. «آیا آمادهایم که دیکتاتوری عملگرایی در این جهان پیروز شود؟» او گفت. «شک دارم، چون این یک دنیای صرفاً پولی خواهد بود و این چیزی نیست که جامعه ما، امیدوارم، به دنبال آن باشد.»