به گزارش اکوایران، خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی میگوید که آمریکا قصد دارد نیروهای در دسترس ناتو در زمان بحران را کاهش دهد. این رسانه از سه منبع آگاه نقل میکند که دولت ترامپ قصد دارد این هفته به متحدان ناتو اطلاع دهد که مجموعه توانمندیهای نظامیای را که آمریکا میتواند در یک بحران بزرگ در اختیار کشورهای اروپایی عضو این ائتلاف قرار دهد، کاهش خواهد داد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، آشکارا اعلام کرده که انتظار دارد کشورهای اروپایی مسئولیت اصلی امنیت قاره اروپا را از آمریکا تحویل بگیرند. پیام این هفته به متحدان، نشانهای عملی از اجرای این سیاست است.
کاهش «وابستگی بیش از حد»
به گزارش خبرگزاری رویترز، بر اساس چارچوبی موسوم به «الگوی نیروی ناتو»، کشورهای عضو این ائتلاف مجموعهای از نیروهای آماده را مشخص میکنند که در صورت بروز جنگ یا هر بحران بزرگ دیگری از قبیل حمله نظامی به یکی از اعضای ناتو، میتوان آنها را فعال کرد.
اکوایران: آیا سیاست کموبیش بیسابقه ترامپ در نادیدهگیری سازمانهای بینالمللی و بازی کردن در زمین قدرت آشکار و محض، به سود پوتین تمام میشود و برای رفتارهای تهاجمی او در سطح بینالمللی مشروعیت میآورد، یا آنکه صرفاً ناتوانی فدراسیون روسیه را در برابر ایالات متحد به رخ او میکشد؟
اگرچه ترکیب دقیق این نیروهای زمان جنگ بهشدت محرمانه نگه داشته میشود، اما منابع گفتند که پنتاگون تصمیم گرفته است تعهد خود را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد. این منابع برای گفتوگوی آشکار پیرامون این برنامهها خواستار ناشناس ماندن شدند.
برخی جزئیات از جمله اینکه پنتاگون با چه سرعتی قصد دارد مسئولیتهای مربوط به شرایط بحرانی را به متحدان اروپایی واگذار کند، همچنان نامشخص هستند. بااینحال، منابع گفتند که پنتاگون قصد دارد روز جمعه در نشست رؤسای سیاستگذاری دفاعی در بروکسل، نیت خود برای کاهش تعهدات را اعلام کند. البریج کلبی، مسئول سیاستگذاری پنتاگون، آشکارا گفته است که ایالات متحده همچنان از سلاحهای هستهای خود برای حفاظت از اعضای ناتو استفاده خواهد کرد، حتی اگر متحدان اروپایی رهبری نیروهای متعارف را بر عهده بگیرند.
بنرهایی با نشان ناتو در ورودی مقر تازه ناتو در جریان نقل مکان به ساختمان جدید در بروکسل، بلژیک، ۱۹ آوریل ۲۰۱۸ نصب شده است/عکس از خبرگزاری رویترز
به گفته منابع، احتمالاً الکس ولز-گرین، از دستیاران کلیدی کلبی، نماینده آمریکا خواهد بود. یکی از منابع افزود که اصلاح «الگوی نیروی ناتو» به یکی از اولویتهای اصلی تیم کلبی در آستانه نشست بعدی رهبران ناتو که قرار است در ماه ژوئیه در ترکیه برگزار شود، تبدیل شده است.
مارک روته، دبیرکل ناتو، در گفتوگو با خبرنگاران در بروکسل گفت اجازه ندارد جزئیات اعلامیه قریبالوقوع آمریکا را فاش سازد، اما این اقدام «قابل انتظار» بوده، زیرا ائتلاف به دنبال «پایان دادن به وابستگی بیش از حد به یک متحد» برای دفاع خود است. به گفته روته: «این چیزی بود که انتظارش میرفت. فکر میکنم کاملاً درست است که چنین اتفاقی بیفتد.» پنتاگون بلافاصله به درخواست اظهار نظر پاسخ نداد.
ائتلافی تحت فشار
ائتلاف ناتو با فشاری بیسابقه مواجه است و برخی کشورهای اروپایی نگراناند که مبادا واشنگتن بهطور کامل از این ائتلاف خارج شود. هرگونه تعدیل عمده در نیروهایی که آمریکا در زمان جنگ در اختیار ناتو قرار میدهد، تنها این نگرانیها را تشدید خواهد کرد.
در هفتههای اخیر، دولت ترامپ برنامههایی را برای کاهش حدود ۵ هزار نیروی آمریکایی در اروپا اعلام کرده است؛ از جمله تصمیم برای لغو استقرار یک تیپ ارتش در لهستان؛ تصمیمی غافلگیرکننده که با انتقاد شدید قانونگذاران آمریکایی روبهرو شد.
یکی از منابع و همچنین منبع دیگری که در جریان موضوع قرار دارد، گفتند که دستیاران کنگره آمریکا از برنامههای پنتاگون برای محدود کردن تعهداتش در چارچوب مدل نیروی ناتو آگاه بوده و نسبت به آن نگران هستند.
بااینحال، یک دیپلمات ارشد ناتو گفت هنوز این باور وجود دارد که ایالات متحده در صورت بروز مشکل برای اروپا، به کمک آن خواهد آمد.
بعضی از موارد اختلافی میان ترامپ و دیگر اعضای ناتو
ترامپ و بسیاری از دستیارانش بارها متحدان اروپایی را بهدلیل هزینه نکردن کافی برای ارتشهایشان و اتکای بیش از حد به آمریکا برای دفاع متعارف، مورد انتقاد قرار دادهاند. آنها همچنین یادآوری میکنند که آمریکا همچنان دهها هزار نیرو در اروپا مستقر دارد.
جاهطلبی ترامپ برای به دست گرفتن کنترل گرینلند، قلمرو فرادریایی دانمارک، نیز تنشهای دو سوی آتلانتیک را تشدید کرده است؛ همانطور که اختلافات ادامهدار میان ترامپ و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، که بهشدت از جنگ ترامپ با ایران انتقاد کرده، بر این تنشها افزوده است.
متحدان اروپایی معمولاً در پاسخ میگویند که بهسرعت در حال تقویت توان نظامی خود هستند، اما تأکید میکنند که این روند یکشبه امکانپذیر نیست.
لغو نامنتظرهٔ یک مأموریت نظامی
در پیرامون همین خبر، نشریه اکونومیست در یادداشتی با عنوان «اروپا و پلن بی مخفی برای جایگزینی ناتو» به شیوههای جایگزین اروپا برای تأمین امنیت قاره سبز میپردازد:
اوایل ماه مه، سربازان تیپ «بلک جک» در پایگاه فورتهودِ تگزاس، درحالیکه ۴ هزار نیروی این واحد زرهی آماده اعزام به لهستان میشدند، طبق یک آیین نظامی، پرچمهای یگان خود را تا کرده و جمع کردند. مأموریت آنها کمک به دفاع از ناتو در برابر تهدید روسیه بود. ژنرال توماس فلتِی، فرمانده این لشکر، در مراسم اعزام گفت: «وقتی یک تیپ رزمی زرهی به خط مقدم اعزام میشود، پیامی روشن و بیخطا را ارسال میکند.»
اما کمتر از دو هفته بعد، آمریکا پیام کاملاً متفاوتی فرستاد: این اعزام لغو شد. این دومین بار در همان ماه بود که دونالد ترامپ کاهش حضور نظامی آمریکا در اروپا را اعلام میکرد. او پیشتر گفته بود که ۵ هزار نیرو را از آلمان و نیروهای بیشتری را از دیگر نقاط اروپا خارج خواهد کرد؛ اقدامی که بازتاب خشم او از نبود حمایت اروپاییها از جنگش علیه ایران بود.
تهدیدهای ترامپ و «پلن بی» اروپا
ترامپ از آغاز دوره دوم ریاستجمهوریاش بارها نسبت به تعهد خود به ناتو و بند دفاع جمعی ماده ۵ تردید ایجاد کرده است. این موضوع باعث شد اروپا سرانجام هزینههای دفاعی خود را افزایش دهد. در ماههای اخیر اما او پا را فراتر گذاشته است: کاهش ناگهانی نیروها را اعلام کرده و استقرار یک واحد موشکهای کروز در آلمان را که قرار بود خلأ مهمی در دفاع اروپا را پر کند، لغو کرده است.
این عقبنشینی سریع، فرض اروپاییها را بر هم زده است. آنها تصور میکردند زمان کافی خواهند داشت تا نیروهای خود را تقویت کرده و جایگزینی برای «توانمندسازهای» حیاتی آمریکا مانند سامانههای اطلاعاتی و نظارتی پیدا کنند. همچنین مصرف عظیم موشکهای آمریکا در جنگ ایران، ارسال تسلیحات به متحدان اروپایی و اوکراین را به تعویق انداخته، زیرا واشنگتن در حال بازسازی ذخایر خود است.
عکس از گتیایمیجز
برخی در ناتو، که از تهدید ترامپ در ژانویه برای تصرف گرینلند از دانمارک شوکه شدند، اکنون فقط نگران این نیستند که آمریکا در جنگ احتمالی با روسیه کنار بایستد؛ بلکه میترسند واشنگتن فعالانه مانع واکنش دیگر اعضا شود. این احتمال هنوز دور از ذهن تلقی میشود، اما گفتوگو با افسران ارشد و مقامهای دفاعی چند کشور ناتو برای نخستین بار نشان میدهد که آنها این خطر را تا چه اندازه جدی گرفتهاند.
برخی ارتشهای اروپایی اکنون مخفیانه در حال طراحی برنامههایی هستند تا نهتنها بدون کمک آمریکا، بلکه حتی بدون بخش عمدهای از زیرساخت فرماندهی و کنترل ناتو بجنگند. یک مقام دفاعی سوئدی میگوید: «بحران گرینلند یک زنگ بیدارباش بود. فهمیدیم که به یک "پلن بی" نیاز داریم.»
چسبی که دیگر مانند گذشته نمیچسباند
هیچیک از مقامهایی که با آنها گفتوگو شده حاضر نشدند علناً صحبت کنند، زیرا نگراناند چنین بحثهایی خروج آمریکا را تسریع کند. یکی از افراد مطلع میگوید مارک روته، دبیرکل ناتو، «عملاً صحبت درباره این موضوع را ممنوع کرده، چون معتقد است میتواند آتش ماجرا را شعلهورتر کند.»
وقتی ماتی پِسو از مؤسسه روابط بینالملل فنلاند سال گذشته مقالهای درباره ضرورت «پلن بی» نوشت، مقامهای فنلاندی هرگونه بررسی چنین طرحی را انکار کردند؛ بااینحال، فوریت تهدید باعث شده است که چند کشور بهطور جدی فکر کنند که اگر ناتو به تعبیر یکی از مقامهای «دچار اختلال» شود، اروپا چگونه و تحت فرمان چه کسی خواهد جنگید. یک مقام دفاعی دیگر میپرسد: «اگر آمریکا جلوی ناتو را بگیرد، از چه زنجیره فرماندهی میتوان استفاده کرد؟»
این پرسش به قلب موفقیت ناتو ضربه میزند. بیشتر ائتلافهای نظامی شبیه تمرین موسیقی دبستان هستند: هر کشور میآید، طبل خودش را تقریباً هماهنگ با بقیه میزند و میرود. اما ناتو مانند یک ارکستر سمفونیک طراحی شده که یک رهبر واحد آن را هدایت میکند: فرمانده عالی نیروهای متحد اروپا (SACEUR) که همواره یک ژنرال آمریکایی است و نیروهای آمریکا در اروپا را نیز فرماندهی میکند.
برای هدایت این «ارکستر»، فرمانده ناتو از خطوط ارتباطی امن به شبکهای از ستادهای دائمی زیرمجموعه متصل است که هزاران پرسنل آماده واکنش فوری در آغاز جنگ دارند. لوئیس سیمون، مدیر مرکز امنیت، دیپلماسی و استراتژی در دانشگاه آزاد بروکسل، میگوید: «رهبری آمریکا همان چسبی است که ائتلاف را کنار هم نگه میدارد. بدون آن، احتمالاً با فروپاشی ساختار بازدارندگی روبهرو خواهیم شد.»
بنابراین، «پلن بی» تنها به خرید سلاح محدود نمیشود؛ بلکه به معنای ایجاد ساختاری است که اروپاییها بتوانند تحت آن بجنگند. دستکم در شمال اروپا، هسته اصلی چنین ساختاری احتمالاً ائتلافی از کشورهای بالتیک و نوردیک بههمراه لهستان خواهد بود. این کشورها ارزشهای مشترک داشته و همگی از روسیه هراس دارند.
جزئیاتی پیرامون ساختار جایگزین اروپایی
چند عضو بزرگتر اروپایی ناتو، مانند بریتانیا، فرانسه و آلمان، نیروهای «تله انفجاری» یا همان نیروهای بازدارنده اولیه را در کشورهای بالتیک مستقر کردهاند و بنابراین در صورت وقوع جنگ، تقریباً ناگزیر وارد درگیری خواهند شد. ادوارد آرنولد از اندیشکده RUSI در لندن میگوید شاید یکسوم اعضای ناتو «از روز اول خواهند جنگید؛» چه ماده ۵ فعال شود چه نه. او میگوید: «هیچکس منتظر نمیماند تا پرتغالیها به شورای آتلانتیک شمالی بیایند و بحث کنند.»
نیروهای ناتو در رزمایش نظامی «LIVE Immediate Response ۲۰۲۵» به رهبری ایالات متحده، با مشارکت نیروهایی از یونان، فرانسه، اسپانیا، کرواسی، اسلواکی، بلغارستان، مقدونیه شمالی و آلبانی، در نزدیکی گزنتی، یونان، ۴ ژوئن ۲۰۲۵/عکس از خبرگزاری رویترز
یکی از گزینههای مطرح برای ساختار جایگزین فرماندهی، ائتلافی به رهبری بریتانیا موسوم به «نیروی اعزامی مشترک» (JEF) است که شامل ده کشور عمدتاً بالتیک و نوردیک میشود و ستاد دائمی آن در نزدیکی لندن قرار دارد.
این نیرو در سال ۲۰۱۴ توسط بریتانیا و شش عضو دیگر ناتو تأسیس شد و در ابتدا قرار بود مکملی برای ناتو باشد که بتواند در شرایطی پایینتر از آستانه ماده ۵، نیروهای آمادهباش سریع اعزام کند. با پیوستن سوئد و فنلاند در ۲۰۱۷ ــ سالها پیش از عضویتشان در ناتو ــ دامنه مأموریت آن گستردهتر شد. اکنون این نیرو راهی برای دور زدن یکی از ضعفهای ناتو تلقی میشود: هر عضو میتواند فعالسازی ماده ۵ را که نیازمند اجماع کامل است، وتو کند.
ژنرال بریتانیایی جیم موریس، فرمانده وقت این نیرو، در سال ۲۰۲۳ گفت JEF «میتواند بدون نیاز به اجماع واکنش نشان دهد.» این نیرو تاکنون چندین بار برای رزمایشها و گشتهای دریایی فعال شده است.
آرنولد میگوید: «JEF جاافتادهترین گزینه جایگزین است.» او اشاره میکند که ستاد این نیرو هماکنون تواناییهایی در زمینه اطلاعات، برنامهریزی و لجستیک دارد. همچنین شبکههای ارتباطی امن مخصوص خود را در اختیار دارد که هرچند محدودند، اما وابسته به ناتو نیستند. عضویت بریتانیا نیز سطحی از بازدارندگی هستهای را فراهم میکند.
دونالد ترامپ پس از عملیات دستگیری رئیسجمهوری ونزوئلا، یک سیاست خارجی توسعهطلبانهتر در پیش گرفته است. در این میان، رئیسجمهوری آمریکا بار دیگر خواستار خریداری گرینلند شده است تا در برابر دشمنان بازدارندگی ایجاد کند.
بااینحال، تمرکز JEF عمدتاً بر مناطق نوردیک و بالتیک است. این ساختار فاقد قدرتهای بزرگی چون فرانسه، آلمان و لهستان است. برخی مقامهای متحد نیز درباره آمادگی دفاعی بریتانیا نگراناند؛ کمبود بودجه باعث شده کشتیها، زیردریاییها و یگانهای زمینی اندکی برای اعزام فوری آماده باشند.
یکی از مقامها میگوید: «انگلیس مثل عموی محبوب همه است، اما گرفتار سندروم داونتون ابی شده؛ ظاهر را حفظ میکند، اما پول کافی ندارد.»
شاید اگر آلمان که بهشدت بودجه دفاعی خود را افزایش داده است، به این گروه بپیوندد، بخشی از این مشکلات کاهش یابد. با وجود همه ضعفها، اگر اعضای اروپایی نتوانند کنترل ساختار کنونی ناتو را در دست بگیرند، JEF محتملترین راهحل به نظر میرسد.
اما اروپا، به هر شکل، ناچار خواهد شد نوعی چارچوب دفاع مشترک برای جایگزینی آمریکا پیدا کند. بازدارندگیای که بر پایه کسی بنا شده باشد که شاید اصلاً حاضر نشود، اساساً بازدارندگی نیست.
