دیدار غیرمنتظره با فرمانده ارشد آمریکایی؛ ترامپ گزینه‌های تازه علیه کوبا را نهایی کرد؟

به گزارش اکوایران، فرمانده ارشد ایالات متحده در آمریکای لاتین روز جمعه با رهبران نظامی کوبا در یک «گفت‌وگوی کوتاه درباره مسائل امنیت عملیاتی» در نزدیکی پایگاه نیروی دریایی آمریکا در خلیج گوانتانامو دیدار کرد؛ جدیدترین مقام آمریکایی در حالی به این کشور سفر کرده که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، فشارها بر رهبران کوبا را تشدید کرده است.

در همین رابطه آکسیوس در گزارشی اختصاصی می‌گوید که دولت ترامپ در حال آماده شدن برای احتمال فروپاشی حکومت تمامیت‌خواه کوبا در تابستان پیش‌رو است و طبق گفته مقام‌های آمریکایی به این نشریه، سناریوهای تازه، واکنش نظامی را نیز در صورت سقوط جزیره به هرج‌ومرج، شبیه‌سازی کرده‌اند.

دیدار در گوانتانامو

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، پس از آنکه نیروهای نظامی آمریکا در یک یورش در ژانویه، نیکولاس مادورو، رهبر اقتدارگرای ونزوئلا را بازداشت کردند، ترامپ هشدار داده است که کوبا «نفر بعدی است.» در ماه‌های پس از آن، دولت ترامپ تحریم نفتی علیه کوبا اعمال کرده، حضور ناوهای جنگی در دریای کارائیب را حفظ کرده و رائول کاسترو، رئیس‌جمهور پیشین کوبا را به اتهامات فدرال متهم کرده است.

ژنرال فرانسیس دونوان، رئیس فرماندهی جنوبی آمریکا (SOUTHCOM)، با سرلشکر روبرتو لِگرا سوتولونگو و دیگر مقام‌های نظامی کوبا دیدار کرد.

نیروهای مسلح انقلابی کوبا در بیانیه‌ای اعلام کردند که دو طرف این دیدار را «مثبت» ارزیابی کردند، زیرا به موضوعات امنیتی در امتداد مرز جداکننده محوطه نظامی پرداختند و توافق کردند که ارتباط میان دو فرماندهی نظامی ادامه یابد. همچنین برخی از مشاوران ارشد ترامپ، از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه و جان رتکلیف، رئیس سیا، نیز برای بررسی بهبود روابط با مقام‌های کوبایی دیدار کرده‌اند؛ اما به گفته طرف آمریکایی، این مذاکرات نتیجه مطلوبی نداشته و در پی آن تحریم‌های بیشتری علیه دولت کوبا اعمال شده است.

اعضای ارتش کوبا هفته گذشته تصویری از رائول کاسترو، رئیس‌جمهور پیشین، را حمل می‌کنند/عکس از آسوشیتدپرس

مطابق اعلام فرماندهی جنوبی آمریکا در شبکه اجتماعی ایکس، افزون بر این دیدار، دونوان وضعیت امنیتی پایگاه گوانتانامو را بررسی کرد و درباره «ایمنی نیروهای نظامی و خانواده‌هایشان و آمادگی عملیاتی» با مقام‌های پایگاه گفت‌وگو کرد.

آمریکا با وجود دهه‌ها تنش با دولت سوسیالیستی کوبا همچنان این پایگاه را حفظ کرده است؛ دولتی که ترامپ خواهان کنار رفتن آن از قدرت است. ارتش آمریکا چند ناو جنگی، از جمله دست‌کم یک ناو تهاجمی آبی‌–خاکی، در کارائیب دارد؛ نیرویی بسیار کوچک‌تر از آنچه هنگام حمله به ونزوئلا و بازداشت مادورو در منطقه مستقر بود. روز جمعه، پنتاگون اعلام کرد که یک واحد جدید شامل ۱۳۰۰ ملوان و تفنگدار دریایی جایگزین واحد اعزامی تفنگداران دریایی ۲۲ خواهد شد که تابستان گذشته به منطقه اعزام شده بود.

تشدید فشارهای ترامپ بر کوبا

به گزارش آکسیوس، دونالد ترامپ هنوز مجوز هیچ تهاجمی را صادر نکرده و ترجیح می‌دهد گذار مسالمت‌آمیزی به یک کوبای آزاد رخ دهد؛ با این حال دولت او همچنان به اعمال فشارهای اقتصادی ادامه می‌دهد تا به‌تدریج حکومت هاوانا را تضعیف و در عمل «خفه» کند.

یک مقام ارشد دولت گفت: «بهترین توصیفش این است: شتاب‌دهی فروپاشی (accelerationism).» او در اشاره به فلسفه‌ای که بر تسریع فروپاشی اجتماعی تأکید دارد افزود: «اما هنوز نمی‌خواهیم رژیم را کاملاً از بین ببریم. این کار مرحله‌بندی دارد.»

مردی در حال عبور از خیابانی در هاوانا، دوشنبه ۲۵ مه ۲۰۲۶/عکس از آسوشیتدپرس

این فشار تدریجی بر حکومت کمونیستی کوبا همچنین با هدف خرید زمان برای ترامپی طراحی شده است که هم‌اینک درگیر مذاکرات صلح با ایران است، تا بعداً بتواند تمرکز بیشتری روی کوبا بگذارد. یک مقام در این رابطه گفت: «ایران هنوز تمام نشده و رئیس‌جمهور عجله‌ای ندارد… ترامپ می‌خواهد همه ابزارها را امتحان کند، اما در حال حاضر ابزارها کمتر از قبل شده‌اند.» مقام دیگری افزود: «ما زرادخانه نسبتاً عمیقی داریم، به‌خصوص در حوزه تحریم‌ها و اجرای آن‌ها. موارد بیشتری در راهند.»

اهداف و تمهیدات عملیات احتمالی

هدف عملیات کوبا، حذف منبع «تحریک مارکسیستی و فعالیت‌های ضدآمریکایی» در آمریکای لاتین از زمان انقلاب ۱۹۵۹ فیدل و رائول کاسترو است. به گفته مقام‌ها، برای به زانو درآوردن کوبا در سال جاری، دولت آمریکا ابتدا بر شریان حیاتی این کشور تمرکز کرد: ونزوئلا و نیکولاس مادورو که با ارسال نفت، اقتصاد کوبا را سرپا نگه می‌داشت.

طبق این روایت، مادورو که پیش‌تر به اتهامات «تروریسم مواد مخدر» در آمریکا متهم شده بود، در ۳ ژانویه طی یک عملیات آمریکایی بازداشت شد و پس از آن ارسال نفت از ونزوئلا متوقف و بحران اقتصادی تازه‌ای در کوبا ایجاد شد. آمریکا خودِ کوبا را عامل مشکلات اقتصادی خود می‌داند و کوبا نیز آمریکا را مقصر می‌داند.

ماه گذشته فرماندهی جنوبی آمریکا (SOUTHCOM) یک تمرین چندنهادی برای سناریوی نظامی در کوبا برگزار کرد. به گفته یک مقام: «همه گزینه‌ها روی میز است، اما هیچ تهاجمی در برنامه فوری نیست. وقتی رئیس‌جمهور دستور بدهد، برای هر چیزی آماده‌ایم.»

در این تمرین‌ها، مقام‌ها درباره توان پهپادی کوبا و چگونگی واکنش به ناآرامی‌های احتمالی در گرمای تابستان نیز بحث کردند. یکی از منابع گفت: «تابستان گرم خواهد بود. برق نیست. غذا فاسد می‌شود. مردم عصبانی می‌شوند… من نمی‌بینم رئیس‌جمهور در صورت سرکوب، هیچ کاری نکند.» اما منبع دیگری گفت ترامپ «نمی‌خواهد بیش از ۴۸ ساعت نیروی زمینی به کار بگیرد،» زیرا چنین وضعی می‌تواند به یک باتلاق نظامی تبدیل شود.

تاکتیک ترامپی

یکی از مشاوران گفت این سیاست «کاملاً ترامپی» است: «حریف را از تعادل خارج کن؛ فشار بیاور، واکنش را ببین، دوباره فشار بیاور.» در ۱ مه، ترامپ دستور اجرایی برای تحریم‌های ثانویه علیه شرکت‌هایی صادر کرد که با مجموعه نظامی-اقتصادی عظیم کوبا به نام GAESA همکاری می‌کنند. این اقدام باعث شد برخی شرکت‌های بین‌المللی فعالیت‌های خود در کوبا را تعلیق کنند.

این تحریم‌ها متفاوت از تحریم‌های قدیمی آمریکا هستند که از سال ۱۹۶۲ به‌طور کلی تجارت با کوبا را محدود کرده‌اند. یک کارشناس پیشین وزارت خزانه‌داری گفت: «ما هیچ‌وقت چنین سطحی از فشار را ندیده‌ایم. این یک بازی کاملاً تازه است.»

مارکو روبیو، وزیر خارجه، از معماران اصلی سیاست آمریکا در آمریکای لاتین است. وزارت دادگستری هم کیفرخواست مربوط به قتل علیه رائول کاسترو را علنی کرد و ساوث‌کام نیز از ورود گروه ضربتی ناو هواپیمابر نیمیتز به منطقه خبر داد.

برخی مقامات این رویکرد را مشابه عملیات تغییر رژیم در ونزوئلا می‌دانند، اما سه تفاوت مهم وجود دارد:

1. آمریکا هنوز مشخص نکرده چه کسی می‌تواند دولت موقت کوبا را در صورت فروپاشی اداره کند؛

2. ساختار قدرت در کوبا پراکنده‌تر شده و تصمیم‌گیری متمرکز کمتر است؛

3. تحریم‌های کوبا در قانون کنگره تثبیت شده و لغو آن‌ها دشوار است.

در کنار فشارها، کمک‌هایی نیز ارائه شده است؛ از جمله ۱۰۰ میلیون دلار کمک مشروط و ۶ میلیون دلار پس از طوفان. یک مقام در این رابطه گفت: «اگر هدف تسریع فروپاشی بود، هیچ کمکی ارسال نمی‌کردیم.» وی در پایان افزود: «سیاست در هر دو سوی تنگه فلوریدا پیچیده است… اما ما زمان داریم. رژیم ندارد.»

گزینه‌های نظامی دونالد ترامپ در کوبا چیستند؟

نشریه فایننشیال تایمز در گزارشی، سناریوهای محتمل در صورت درگیری مستقیم آمریکا در کوبا را بررسی می‌کند: 

ورود ناو هواپیمابر نیمیتز به کارائیب در این هفته، تازه‌ترین اقدام پنتاگون در چارچوب فشارهای نظامی علیه حکومت کمونیستی هاوانا تلقی می‌شود. دونالد ترامپ هفته گذشته گفت: «رؤسای‌جمهور دیگر ۵۰ یا ۶۰ سال است که به این موضوع نگاه کرده‌اند… و به نظر می‌رسد من کسی باشم که آن را انجام می‌دهد.»

برخی کارشناسان معتقدند با آغاز افزایش دما و رطوبت هوا در کوبا در تابستان امسال، ممکن است موجی از اعتراضات در این کشور شکل بگیرد/عکس از آسوشیتدپرس

با متوقف شدن گفت‌وگوها میان واشنگتن و هاوانا درباره آزادی زندانیان سیاسی و باز کردن اقتصاد کوبا، آمریکا در حال آماده‌سازی زمینه‌های نظامی و سیاسی برای احتمال مداخله است. بااین‌حال، تحلیلگران معتقدند اقدام نظامی فوری بعید است و با خطرات زیادی همراه خواهد بود، اما احتمال صدور دستور حمله از سوی ترامپ در حال افزایش است، زیرا واشنگتن در تلاش است تا قدرت خود را به نمایش بگذارد.

پروازهای شناسایی آمریکا در اطراف کوبا افزایش یافته‌اند؛ اقدامی اطلاعاتی که معمولاً پیش از عملیات نظامی انجام می‌شود. به گفته تحلیلگران، واشنگتن ممکن است از این پروازها برای اعمال فشار بر هاوانا نیز استفاده کند.

اگر ترامپ بخواهد حمله‌ای آغاز کند، یکی از گزینه‌ها تلاش برای تکرار عملیات آمریکا در ونزوئلا از طریق دستگیری یکی از چهره‌های اصلی سیاسی کوباست. دولت ترامپ هفته گذشته با متهم کردن رائول کاسترو، رئیس‌جمهور پیشین کوبا، به اتهامات قتل مرتبط با سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶، زمینه حقوقی چنین اقدامی را فراهم کرد. در ژانویه، آمریکا از یک کیفرخواست علیه نیکولاس مادورو، رهبر ونزوئلا، به‌عنوان مبنای حقوقی یورش به کاراکاس استفاده کرده بود.

این گزینه برای ترامپ جذابیت‌هایی دارد. این سناریو از درگیری طولانی‌مدت نظامی جلوگیری می‌کند و در صورت موفقیت، توانمندی نیروهای ویژه آمریکا را به نمایش می‌گذارد. ترامپ پس از عملیات مادورو گفت: «مثل دیدن یک برنامه تلویزیونی بود.»

بااین‌همه، از نظر نظامی موانع جدی وجود دارد. نخستین آن از بین رفتن کامل عنصر غافلگیری است. ایده دستگیری یک رهبر سیاسی توسط آمریکا در ژانویه جسورانه به نظر می‌رسید، اما اکنون چنین نیست.

کریس سیمونز، مقام پیشین آژانس اطلاعات دفاعی که بر کوبا تمرکز داشت، گفت: «فکر اینکه رائول کاسترو تحت نظر نباشد، دیوانگی است؛ او احتمالاً به‌طور مرتب جابه‌جا می‌شود.» یک مقام اطلاعاتی پیشین دیگر نیز گفت انتظار دارد کاسترو پیش از آنکه توسط آمریکا دستگیر شود، خودکشی کند.

مردم در ۱۸ مه ۲۰۲۶ در خیابانی در هاوانا برای خرید نان صف کشیده‌اند/عکس از خبرگزاری فرانسه

گزینه دوم آمریکا می‌تواند حمله به ارتش کوبا با هدف تغییر رژیم از طریق نابودی توان نظامی آن باشد. کارشناسان نظامی می‌گویند قدرت هوایی و موشکی آمریکا می‌تواند به‌راحتی نیروهای کوبا را که در مقایسه با دهه ۱۹۷۰، زمانی که کوبا در خط مقدم جنگ سرد بود و نیروهایش را به سوریه و آنگولا اعزام می‌کرد، بسیار تضعیف شده‌اند، در هم بشکند.

فرانک مورا، مقام پیشین دفاعی در دولت باراک اوباما گفت: «ارتش کوبا در بهترین حالت سایه‌ای از گذشته خود است و اگر آمریکا تصمیم به اقدام گسترده بگیرد، بازدارندگی چندانی ندارد.» به گفته کارشناسان، مشکلات ارتش کوبا شامل کمبود شدید قطعات یدکی، آموزش ناکافی خلبانان و توان محدود برای دفاع در برابر موشک‌ها و هواپیماها است. پنتاگون به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.

دشواری‌های پس از پیروزی فرضی

اما حتی در صورت موفقیت نظامی آمریکا، مسئله سیاسی مهمی باقی می‌ماند: بعد از آن چه می‌شود؟

در ونزوئلا، عملیات دستگیری مادورو به انتقال قدرت به دلسی رودریگز، معاون رئیس‌جمهور، که مایل به همکاری با واشنگتن بود، کمک کرد. اما کارشناسان می‌گویند نظام کوبا متفاوت است، زیرا فاقد جناح‌بندی‌ها و رقابت‌های شخصی مشخص است.

مایکل شیفتر از اندیشکده انتر-امریکن دیالوگ گفت: «در کوبا نسخه‌ای از دلسی وجود ندارد. باور انقلابی تضعیف شده، اما ساختار قدرت بسیار ریشه‌دارتر است.» یک مقام پیشین آمریکایی نیز گفت: «این رژیم منسجم‌تر از ونزوئلاست. در واقع بیشتر شبیه ایران است.»

همچنین معادل کوبایی برای ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، وجود ندارد که بتواند به‌طور معتبر از حمایت اکثریت کشور سخن بگوید و دولت تازه‌ای تشکیل دهد. دهه‌ها حکومت اقتدارگرای تک‌حزبی هرگونه اپوزیسیون بالقوه را از بین برده است.

طرح از آکسیوس

در صورت فروپاشی رژیم، فشار زیادی نیز بر آمریکا وارد خواهد شد تا یک مداخله طولانی‌مدت برای بازسازی اقتصاد و نظام سیاسی کوبا انجام دهد؛ دقیقاً همان نوع ملت‌سازی که ترامپ وعده داده از آن اجتناب کند. شیفتر گفت: «اگر رژیم را کنار بزنند، یک خلأ کامل ایجاد می‌شود.»

در غیاب اقدام نظامی، گزینه اصلی ترامپ ادامه فشار بر کوبا برای وادار کردن آن به یک توافق درباره اصلاحات اقتصادی و سیاسی است. از ژانویه، دولت آمریکا یک محاصره نیمه‌نفتی برای واردات نفت به این جزیره اجرا کرده که فشار شدیدی بر اقتصاد در حال فروپاشی و خدمات پایه از جمله بهداشت وارد کرده است.

برخی کارشناسان معتقدند ممکن است با گرم‌تر شدن هوا در تابستان و وخیم‌تر شدن شرایط زندگی، موجی از اعتراضات در کوبا شکل بگیرد. آخرین اعتراضات گسترده در ژوئیه ۲۰۲۱ رخ داد. برای کاخ سفید، خطر این است که این فشارها یک بحران انسانی گسترده ایجاد کند و موج جدیدی از مهاجرت به آمریکا به راه بیندازد؛ چیزی که دولت ترامپ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نمی‌خواهد.

چند مقام پیشین دفاعی و اطلاعاتی می‌گویند افزایش حضور نظامی آمریکا ممکن است بیشتر برای فشار در مذاکرات باشد تا آمادگی برای حمله واقعی. رنه نوواکف، مقام پیشین اطلاعاتی آمریکا در این رابطه گفت: «دولت می‌خواهد کوبا فکر کند که حمله در راه است.» او افزود: «فشار ادامه دارد.»