به گزارش اکوایران، کاخ سفید و کرملین آرام آرام به سوی رویارویی بر سر آینده ارمنستان حرکت میکنند.
اتحاد رو به فروپاشی؛ تهدید به تکرار سرنوشت اوکراین
به نوشته مجله تایم، روسیه و ایالات متحده در آستانه انتخاباتی حیاتی که میتواند باعث شود ایروان چرخش خود را از مسکو به سمت غرب تسریع کند، برای نفوذ در ارمنستان رقابت میکنند. با نزدیک شدن به انتخابات، کرملین این کشور شوروی سابق را تهدید کرده که در صورت تلاش برای عضویت در اتحادیه اروپا، همانند ماجرای «اوکراین» به آن واکنش نشان خواهد داد. این در حالی است که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، از رهبر طرفدار غرب این کشور حمایت کرده است.
اگرچه ارمنستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ استقلال یافت، اما برای چند دهه روابط اقتصادی و نظامی نزدیکی خود را با روسیه حفظ کرد. این روابط در حالی که ارمنستان به دنبال عضویت در اتحادیه اروپا و روابط نزدیکتر با ایالات متحده است، در حال از هم پاشیدن است. ارمنستان، کشوری محصور در خشکی با سه میلیون نفر، از دهه ۱۹۹۰ دو جنگ با آذربایجان همسایه بر سر منطقه قره باغ کوهستانی داشته است.
اکوایران: پوتین بهتازگی دولت ارمنستان را که عضوی از اتحادیه اقتصادی اوراسیا بهشمار میآید، بابت تلاش برای پیوستن به اتحادیه اروپا مورد شماتت قرار داد. به باور پوتین، عضویت همزمان در این دو اتحادیه ناممکن است و ارمنستان باید راه خود را برگزیند. تهدیدهای پوتین از جهاتی یادآور تهدیدهایی است که علیه اوکراین مطرح میشدند.
روسیه که نفوذش در سالهای اخیر در کشورهای سابقا عضو اتحاد جماهیر شوروی سابق به طرز چشمگیری کاهش یافته، با تهدیدها و هشدارها به پیشنهادهای ارمنستان به سمت غرب پاسخ داده است. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، این ماه تلاش ارمنستان برای پیوستن به اتحادیه اروپا را با جنگ روسیه در اوکراین مقایسه کرد. او گفت: «چطور شروع شد؟ با پیوستن یا تلاش اوکراین برای پیوستن به اتحادیه اروپا شروع شد».
سرزمین مادری در مسیر غمانگیز؟
در این شرایط، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، مشتاق تقویت روابط با ارمنستان است. او روز چهارشنبه پیش از انتخابات پارلمانی در 7 ژوئن، از نیکول پاشینیان، نخستوزیر طرفدار غرب ارمنستان و رهبر حزب «قرارداد مدنی»، حمایت کرد. ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت: «[او] کاملاً با دیدگاه من در مورد صلح و رفاه برای ارمنستان و کل منطقه قفقاز جنوبی موافق است... (ارمنستان) را دوباره بزرگ کنید - ماگا!»
قرارداد همکاری استراتژیک بین واشنگتن و ایروان، در جریان سفر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در روز سهشنبه امضا شد. روبیو و پاشینیان همچنین قراردادی در مورد مواد معدنی حیاتی و قراردادی دیگر در مورد طرحهای ساخت یک کریدور ترانزیتی ۲۷ مایلی در جنوب ارمنستان امضا کردند که به آذربایجان مسیر مستقیمی به منطقه خودمختار نخجوان میدهد، که نوک شمال غربی آن با ترکیه، متحد اصلی آذربایجان، هممرز است. این کریدور «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» نامیده خواهد شد. قرارداد ساخت این کریدور در ماه اوت سال کذشته در کاخ سفید مورد توافق قرار گرفت.
عکس دستهجمعی رهبران اروپایی در نشست جامعه سیاسی اروپا در ایروان، ۴ مه 2026/ عکس از دبیرخانه شورایاروپا
همچنین دهها رهبر اروپایی، از جمله امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در نشست افتتاحیه اتحادیه اروپا و ارمنستان در ایروان در ۴ مه شرکت کردند. پاشینیان در این نشست اعلام کرد اگر کشورش برای پیوستن به اتحادیه اروپا دعوت شود، «خوشحال و مشتاق» خواهد بود. مسکو روز چهارشنبه اعلام کرد که به دولت ارمنستان هشدار داده که در صورت انصراف از برنامههای پیوستن به این بلوک، میتواند تحویل گاز ارزان، فرآوردههای نفتی و الماسهای خام را متوقف یا حتی متوقف کند. سال گذشته بیش از ۸۰ درصد گاز ارمنستان از روسیه تأمین شد. روسیه پیش از این واردات محصولات ارمنی مانند کنیاک، شراب و گل را ممنوع کرده بود.
دیمیتری مدودف، مقام ارشد امنیت ملی روسیه، در هشدارهای خود دصریحتر بود و گفت پاشینیان در خطر «هدایت سرزمین مادری خود به مسیر غمانگیز» اوکراین است. برخلاف اوکراین، ارمنستان با روسیه مرز مشترک ندارد. با این حال، روسیه یک پایگاه نظامی دارد که حدود ۵۰۰۰ سرباز در گیومری، دومین شهر ارمنستان، در آن مستقر هستند.
تنها چشمانداز واقعی برای آینده ارمنستان؛ متحد ما نیستید!
پاشینیان، روزنامهنگار سابق، در سال ۲۰۱۸ پس از انقلابی بدون خونریزی - که منجر به سرنگونی سرژ سرکیسیان، نخستوزیر طرفدار روسیه، شد - به قدرت رسید، تلاش میکرد که روابط خوب خود را با مسکو حفظ کند. با این حال، پس از عدم کمک روسیه به ارمنستان در جریان جنگ سال ۲۰۲۳ با آذربایجان، پاشینیان به سرعت تلاش کرد تا کشورش را به غرب نزدیکتر کند.
پاشینیان به همراه گروهش در حال اجرای موسیقی/ عکس از خبرگزاری فرانسه
علیرغم مخالفتها، او همچنین به دنبال دستیابی به یک توافق صلح تاریخی با آذربایجان است، اقدامی که پس از کنار گذاشتن هرگونه ادعای ارمنستان بر قره باغ کوهستانی امکانپذیر شد. این توافق به ارمنستان اجازه میدهد مرزهای خود با آذربایجان و ترکیه را که از دهه ۱۹۹۰ بسته بودهاند، باز کند. او گفته که ارمنستان «در موضوع اوکراین متحد روسیه نیست» و اعلام کرده که ایروان قصد دارد از سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)، به رهبری مسکو، خارج شود. در سال ۲۰۲۳، ارمنستان همچنین به دادگاه کیفری بینالمللی پیوست که حکم بازداشت پوتین را به دلیل اخراج اجباری کودکان اوکراینی صادر کرده است.
حزب حاکم پاشینیان با اقبال 33 درصدی در نظرسنجیها پیشتاز است و نزدیکترین رقیبش، حزب ارمنستان قوی، به رهبری سامول کاراپتیانِ سرمایهدار ارمنی-روسی، مورد حمایت ۶ درصد از رأیدهندگان است. توماس دی وال، کارشناس بریتانیایی در منطقه قفقاز جنوبی، پاشینیان را به عنوان «تنها سیاستمداری که چشمانداز واقعی برای آینده ارمنستان ترسیم میکند و به طور فعال به دنبال رهایی از بار درگیری است» توصیف کرد. با این حال، او همچنین هشدار داد که پاشینیان یک چهره قطبی است که یک سیستم حکومتی «بیش از حد شخصی» ایجاد کرده است. او در معتقدست: «او به ایجاد نهادهایی که دموکراسی را تثبیت میکنند، علاقه نشان نمیدهد. مانند سایر دموکراسیهای پس از شوروی، قوه قضائیه در ضعیفترین موضع است که هنوز اصلاح نشده و به عنوان سلاح سیاسی از سوی مقامات استفاده میشود.»
به دنبال جایگزین
اگرچه ارمنستان هنوز عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا [EAEU] - بلوک گمرکی متشکل از کشورهای شوروی سابق به رهبری مسکو- است، پوتین اخیرا گفته که برگزاری همهپرسی در مورد انتخاب ارمنستان میان عضویت در اتحادیه اروپا یا اتحادیه اقتصادی اوراسیا «منطقی» خواهد بود. بر اساس یک نظرسنجی که این ماه منتشر شد، از هر چهار ارمنی، سه نفر طرفدار عضویت در اتحادیه اروپا هستند.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در ایروان استقبال میکند، ۴ مه ۲۰۲۶ / عکس از گتی ایمیجز
پاشینیان هم در مقابل گفته: «مردم ارمنستان باید یک جایگزین داشته باشند - اینکه بخشی از اتحادیه اقتصادی اوراسیا یا اتحادیه اروپا باشند. تصمیمگیری در این مورد بر عهده من نیست، بلکه بر عهده شهروندان ارمنستان است. هدف من این است که مطمئن شوم شما یک جایگزین دارید، و شما هم دارید . او همچنین از روسیه به خاطر تهدید علیه ارمنستان انتقاد کرد.
همچنین رئیسجمهور اوکراین، ولودیمر زلنسکی، نیز در این ماه برای شرکت در اجلاس جامعه سیاسی اروپا که درست قبل از اجلاس اتحادیه اروپا و ارمنستان برگزار شد، به ایروان سفر کرد. حضور او در پایتخت متحد سابق روسیه خشم مسکو را برانگیخت و ارمنستان را به میزبانی از یک «تروریست» متهم کرد.
اولتیماتوم ژئوپلیتیکی با بلوک تجاری
در همین شرایط، وتا ایلیاس، تحلیلگر ریسک در شرکت شیلینگز در رابطه با تهدید پوتین علیه ایروان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا به بلومبرگ گفت: «مسکو آشکارا یک بلوک تجاری را به عنوان یک اولتیماتوم ژئوپلیتیکی به کار میگیرد: از روسیه روی بگردانید و درد را احساس خواهید کرد. اعمال فشار پیش از انتخابات، برای تحمیل بهای سنگین به پاشینیان به خاطر چرخش به سمت غرب است».
ولادیمیر پوتین و نیکول پاشینیان در حال مذاکره در کرملین، آوریل ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه
ارمنستان در مرکز یک مبارزه ژئوپلیتیکی فزاینده در منطقه قفقاز قرار دارد. مسیر موسوم به «کریدور میانی» برای تجارت و تأمین انرژی که اروپا و چین را از طریق آسیای مرکزی و با دور زدن روسیه به هم متصل میکند، از این منطقه عبور میکند. روسیه که مدتها قدرت مسلط در این منطقه بود، اکنون با رقابت برای نفوذ از سوی ایالات متحده، اتحادیه اروپا و قدرتهای منطقهای از جمله ترکیه و ایران روبرو است. روسیه همچنان بزرگترین شریک تجاری ارمنستان است، اگرچه حجم کل آن از رکورد نزدیک به ۱۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
پوتین به پاشینیان هشدار داده که ارمنستان نمیتواند عضو هر دو بلوک باشد. به گفته ناتیا سِسکوریا، پژوهشگر ارشد اوراسیا در موسسه خدمات متحد سلطنتی لندن: «کرملین به دنبال ارسال پیام گستردهتری به سایر کشورهای پس از فروپاشی شوروی است که ممکن است وسوسه شوند از الگوی ارمنستان پیروی کرده و همکاری خود را با اتحادیه اروپا تعمیق بخشند».
