به گزارش اکوایران، پس از چند سال آتشبس و آرامش نسبی در جنگ داخلی یمن، اکنون به نظر میرسد اختلافات قبایلی درون یمن و نیز مسائل منطقهای و جهانی ممکن است دوباره آتش جنگ داخلی در این کشور را شعلهور سازد.
آیا آتش جنگ دوباره شعلهور میشود؟
به گزارش خبرگزاری الجزیره، در هفتههای اخیر، تنشها در یمن بار دیگر افزایش یافته است. حملات جنبش حوثی که از سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا و بخشهای وسیعی از شمال یمن را در دست دارد، همزمان با جنجال بر سر ورود یک هواپیمای ایرانی به فرودگاه صنعا و نگرانیهای تازه درباره امنیت کشتیرانی در دریای سرخ رخ داده است.
اکوایران: همزمان با بحران ناشی از جنگ و اختلال گسترده در رفتوآمد کشتیها از راه خلیج فارس و تنگۀ هرمز، نگاهها بار دیگر به تنگۀ بااهمیت دیگری میان دریای سرخ و اقیانوس هند دوخته شده است؛ آیا انصارالله یمن اقدام به ورود به جنگ و انسداد دوبارۀ تنگۀ بابالمندب خواهد کرد؟ چرا تاکنون چنین نکرده است؟ و اگر بخواهد وارد مناقشه شود، زمان آن کی خواهد بود؟
این تحولات در شرایطی روی میدهند که روند صلح عملاً متوقف شده و تلاشها برای دستیابی به توافقی درباره سازوکارهای کاهش تنش به نتیجه نرسیده است. در چنین فضایی، تحرکات در خطوط مقدم نبرد به نظر میرسد تلاشی از سوی حوثیها برای افزایش فشار و آزمودن میزان واکنش دولت مورد حمایت بینالمللی، متحد آن یعنی عربستان سعودی و همچنین جامعه جهانی باشد.
بااینحال، هرچند این تحولات تاکنون نشانهای از تصمیم برای آغاز یک رویارویی نظامی گسترده نیستند، اما نشان میدهند که آتشبسی که در سال ۲۰۲۲ اعلام شد، دیگر قادر به مهار درگیریها نیست.
از حیس تا الجوف؛ درگیریهای محدود و بسیج قبایل
منطقه حَیْس در استان الحدیده، در نزدیکی بندر الحدیده در ساحل دریای سرخ، طی هفتههای اخیر به یکی از مهمترین کانونهای تنش تبدیل شده است.
یمنیها در جریان تجمعی در همبستگی با لبنان و ایران در حومه پایتخت تحت کنترل حوثیها، صنعا، در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۲۶، یک مسلسل سنگین شلیک میکنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
در پنجم ژوئیه، نیروهای حوثی با استفاده از خمپاره، پهپاد و تکتیرانداز مواضع نیروهای دولتی را هدف قرار دادند. به گفته منابع پزشکی و نظامی که الجزیره به آنها استناد کرده است، در این حمله ۱۶ سرباز دولتی کشته و ۲۲ نفر دیگر زخمی شدند. حوثیها درباره جانباختگان خود آماری منتشر نکردند و توضیح دقیقی نیز درباره نحوه آغاز درگیریها ارائه ندادند.
منطقه حیس از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا از زمان برقراری آتشبس نسبتاً آرام بوده و همچنین به دلیل نزدیکی به ساحل و مسیرهای مهم کشتیرانی اهمیت راهبردی دارد؛ اما تنشها تنها به الحدیده محدود نشده است. استانهای مأرب، تعز و الضالع نیز شاهد درجات مختلفی از بسیج نظامی بودهاند.
در استان الجوف، شرایط متفاوت است. ماجرا با یک اختلاف بر سر مالکیت خانهای در صنعا آغاز شد، اما به سرعت به آزمونی برای میزان نفوذ حوثیها و روابط آنها با قبایل تبدیل شد.
شیخ حمد بن راشد بن فضغم الحزمی مطابق سنتهای قبیلهای برای میانجیگری وارد اختلاف شد، اما نیروهای حوثی او را بازداشت کردند.
همین اقدام نارضایتیها را به یک جنبش قبیلهای ضدحوثی تبدیل کرد؛ جنبشی که با فراخوان برای «نکف قبیلهای» (فراخوان سنتی قبایل برای بسیج و حمایت متقابل) و همچنین برگزاری تحصنهای «الریان» همراه شده است؛ گردهماییهایی موقت که برای بسیج نیروهای قبیلهای برگزار میشود. این تحول نشان میدهد که تحولات میدانی در حال سرایت به حوزه اجتماعی و قبیلهای نیز هست.
استان الجوف در مجاورت مأرب و در یکی از حساسترین مناطق نظامی و قبیلهای شمال شرق یمن قرار دارد. هرگونه تداوم ناآرامی در این منطقه میتواند جبهه فشار جدیدی علیه حوثیها ایجاد کرده و محاسبات آنها را در یکی از مهمترین محورهای جنگ بر هم بزند.
تنشها به دریای سرخ نیز کشیده شده است.
در پنجم ژوئیه، ارتش بریتانیا اعلام کرد یک کشتی باری در نزدیکی سواحل الحدیده هدف حمله قرار گرفته است. این حمله تلفات جانی نداشت و هیچ گروهی مسئولیت آن را برعهده نگرفت، اما حادثه در نزدیکی مناطقی رخ داد که تحت کنترل حوثیهاست؛ آن هم در زمانی که این گروه تهدیدهای خود علیه کشتیرانی را از سر گرفته است.
این حمله بار دیگر نشان داد که کشتیهای عبوری از محدوده الحدیده و تنگه بابالمندب، یکی از پر رفتوآمدترین آبراههای جهان، همچنان با خطر مواجه هستند.
تنش بر سر فرودگاه صنعا و توقف توافق تبادل زندانیان
اختلاف میان دولت رسمی یمن و حوثیها تنها به میدان جنگ محدود نمانده است. در سوم ژوئیه، یک هواپیمای ایرانی وارد فرودگاه صنعا شد تا هیأتی از حوثیها را برای شرکت در مراسم تشییع به ایران منتقل کند.
وضعیت قلمروهای تحت کنترل در جنگ داخلی یمن/طرح از وورلد این مپز
یک هفته بعد، دولت رسمی یمن اعلام کرد که ایران درخواست کرده است یک پرواز شرکت ماهانایر از تهران به صنعا انجام شود تا اعضای هیأت حوثی را بازگرداند. دولت این درخواست را رد کرد و پیشنهاد داد این افراد با هواپیمای شرکت هواپیمایی ملی یمنیا بازگردانده شوند.
در مقابل، برخی رهبران حوثی بر ادامه پروازهای ماهان به صنعا تأکید کردند و آن را بخشی از حق خود برای اداره فرودگاه و برقراری پروازهای مستقیم با خارج از کشور دانستند.
بدین ترتیب، اختلاف از یک پرواز فراتر رفت و به موضوع کنترل یک فرودگاه بینالمللی و حریم هوایی خارج از کنترل دولت رسمی و در نتیجه، مسئله حاکمیت و مشروعیت عملی اداره حوثیها بر این گذرگاه بینالمللی تبدیل شد.
عربستان سعودی نیز مستقیماً تحت تأثیر این اختلاف قرار گرفته است. برقراری یک مسیر هوایی مستقیم میان تهران و صنعا میتواند ترتیبات امنیتی و سیاسیای را که هنگام بازگشایی فرودگاه در چارچوب آتشبس ایجاد شده بود، تضعیف کند.
ریاض گسترش پروازها خارج از چارچوب توافقهای موجود را عاملی برای تقویت روابط حوثیها با ایران در نزدیکی مرزهای جنوبی خود میداند. از این رو، عربستان خواهان آن است که تمامی پروازها در چارچوب توافقهای اعلامشده و از طریق شرکت هواپیمایی ملی یمن انجام شوند.
تنشهای منطقهای و محدودیتهای رویارویی
موضوع دیگری که طی روزهای اخیر دوباره به کانون تنش تبدیل شده، توافق تبادل اسرا و بازداشتشدگان است.
در دهم ژوئیه، هادی هیج، رئیس تیم مذاکرهکننده دولت مستقر در عدن در پرونده اسرا، اعلام کرد که کمیته بینالمللی صلیب سرخ و دفتر فرستاده ویژه سازمان ملل اطلاع دادهاند که حوثیها از اجرای توافق در موعد مقرر خودداری کرده و آن را تا اطلاع ثانوی به تعویق انداختهاند. در مقابل، عبدالقادر المرتضی، رئیس کمیته امور اسیران وابسته به حوثیها، دولت مستقر در عدن را مسئول این تأخیر دانست و مدعی شد که طرف مقابل به مفاد توافق پایبند نبوده و از افزودن برخی اسامی به فهرست توافقشده خودداری کرده است.
تقویت نظامی از سوی دولت مستقر در عدن یمن و نیز انصارالله، ترس از فروپاشی آتشبس شکننده این کشور را برانگیخته و چشمانداز جنگ تمامعیار تازهای را مطرح کرده است/عکس از گتی ایمجز
این توافق شامل بیش از ۱۶۰۰ زندانی و بازداشتشده است و اجرای آن نیازمند هماهنگیهای میدانی و برقراری یک پل هوایی تحت نظارت کمیته بینالمللی صلیب سرخ است. صرفنظر از اینکه مسئولیت این شکست متوجه کدام طرف باشد، تعویق اجرای توافق نشان میدهد که پروندههای بشردوستانه همچنان به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و نظامی تبدیل شدهاند.
تحولات منطقه نیز مستقیماً بر وضعیت یمن تأثیر گذاشته است.
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و همچنین افزایش تنش میان حوثیها و عربستان، توان بازیگران یمنی برای کنترل روند تشدید تنش را کاهش داده و نقش محاسبات بازیگران خارجی را در تعیین مسیر درگیری افزایش داده است.
این شرایط فضای مانور سیاسی و نظامی بیشتری در اختیار انصارالله قرار داده، درحالیکه دولت مستقر در عدن یمن همچنان در تثبیت حاکمیت خود با دشواری روبهرو است.
عربستان سعودی در تلاش است ضمن حفظ دستاوردهای روند کاهش تنش، تهدید حوثیها را مهار کند. در مقابل، حوثیها میکوشند با ترکیب فشار نظامی و استفاده از اهرمهایی مانند فرودگاه صنعا، پرونده زندانیان و امنیت کشتیرانی، مشروعیت گستردهتر برای حاکمیت خود و نیز روابط مستقیمتر با ایران به دست آورند.
تحولات اخیر نشاندهنده شکنندگی روند کاهش تنش و افزایش فشارهای سیاسی و نظامی است. به احتمال زیاد، درگیریهای محدود و بسیج نیروها ادامه خواهد یافت و هر یک از طرفین از ابزارهای موجود برای اعمال فشار بر طرف مقابل استفاده خواهند کرد.
در حال حاضر، شواهدی از تصمیم برای آغاز یک جنگ تمامعیار وجود ندارد؛ اما تکرار حملات و شکست مذاکرات میتواند به آرامش نسبیای که از سال ۲۰۲۲ برقرار بوده پایان دهد.
تا زمانی که ریشههای اصلی جنگ حلوفصل نشود و طرفهای درگیر همچنان از زور نظامی برای تحمیل دیدگاههای خود و بهبود موقعیت سیاسیشان استفاده کنند، خطر بازگشت به یک رویارویی گسترده همچنان پابرجا خواهد ماند.
نگرانی از بازگشت جنگ داخلی پس از دورهای از آرامش نسبی
در رابطه با همین تحولات در یمن نشریه العربی الجدید هم در گزارشی مینویسد: با استقرار نیروهای کمکی از سوی دولت مورد حمایت بینالمللی یمن و جنبش حوثی در چندین جبهه، تنشهای نظامی در سراسر یمن رو به افزایش است؛ موضوعی که نگرانیها را درباره فروپاشی آتشبس شکننده سال ۲۰۲۲ افزایش داده است.
هواداران شورای انتقالی جنوب، ائتلافی از گروههای جداییخواهی که در پی احیای یمن جنوبی هستند، در یک تظاهرات در شهر عدن پرچم یمن جنوبی را حمل میکنند. 2 ژانویه 2026/عکس از آسوشیتدپرس
این بسیج نظامی پس از آن صورت گرفت که رهبران دولت یمن لحن خود را علیه حوثیها تندتر کردند و به نیروهای مسلح دستور دادند در بالاترین سطح آمادگی رزمی قرار گیرند؛ اقدامی که نگرانی بسیاری از یمنیها را نسبت به بازگشت کشور به جنگی تمامعیار، پس از چند سال آرامش نسبی، افزایش داده است.
کمیته عالی امنیت یمن روز دوشنبه در پایتخت موقت این کشور، عدن، تشکیل جلسه داد و بر آمادگی نیروهای نظامی و امنیتی برای دفاع از حاکمیت کشور تأکید کرد. این کمیته همچنین خواستار تکمیل سریع اتاق عملیات مشترک نظامی و امنیتی شد.
همزمان، فرماندهان نظامی در ساحل غربی نیز پس از درگیریهای اخیر در جنوب استان الحدیده نشستهایی برگزار کردند و «نیروهای مشترک» تصمیم گرفتند سطح آمادگی رزمی تمام یگانهای مستقر در این منطقه را افزایش دهند.
روز یکشنبه در جبهه جبل دَبّاس در جنوب استان الحدیده، درگیریهای شدیدی میان دو طرف رخ داد که دهها کشته و زخمی بر جای گذاشت و به یکی از شدیدترین نبردها از زمان اجرای آتشبس تحت نظارت سازمان ملل در آوریل ۲۰۲۲ تبدیل شد. پس از این درگیریها، ولید القدیمی، وزیر مشاور دولت مستقر در عدن یمن، اعلام کرد که ۱۵ سرباز دولتی کشته شدهاند. وی همچنین مدعی شد نیروهای آنها بیش از ۵۰ نیروی انصارالله را کشته و دهها نفر دیگر را زخمی کردهاند.
انصارالله تاکنون درباره این آمار اظهار نظری نکردهاند؛ بااینحال، خبرگزاری سبأ وابسته به انصارالله از جان باختن دو نفر خبر داد و اعلام کرد که آنها در حال «دفاع از وطن، امنیت و ثبات آن» جان باختهاند، بدون آنکه زمان یا محل جان باختن آنها را مشخص کند.
تشدید تنش در غرب و شرق یمن
این تشدید تنشها پس از آن رخ داد که حوثیها روز جمعه اعلام کردند با جنگندههای سعودی که قصد جلوگیری از فرود یک هواپیمای غیرنظامی ایرانی در فرودگاه صنعا را داشتند، «مقابله» کردهاند. یحیی سریع، سخنگوی نظامی انصارالله، هشدار داد که اگر عربستان به نقض حریم هوایی یمن ادامه دهد، این گروه فرودگاهها و منافع راهبردی عربستان در خشکی و دریا را هدف قرار خواهد داد.
ایست و بازرسی نیروهای شورای انتقالی جنوب در بندر عدن در تاریخ چهارشنبه 31 دسامبر 2025/عکس از آسوشیتدپرس
در همین حال، منابع میدانی در ساحل غربی به العربی الجدید گفتند که درگیریها در اطراف منطقه حَیس در جنوب الحدیده طی ساعات اخیر تا حدی فروکش کرده است؛ زیرا هر دو طرف تلفات انسانی و تجهیزاتی متحمل شدهاند. به گفته این منابع، انصارالله طی ۲۴ ساعت گذشته نیروهای کمکی بیشتری به جنوب الحدیده اعزام کردهاند تا مواضع خود را تقویت کنند؛ اقدامی که پس از تلاش آنها برای تصرف مواضع راهبردی در شمال حیس طی دو روز گذشته انجام شده است.
تنشهای نظامی تنها به غرب کشور محدود نیست.
در شرق یمن، بهویژه در منطقه الریان در استان الجوف، قبایل نَخَف و نیروهای حوثی در حال بسیج نیرو هستند. انصارالله نیروهای کمکی بیشتری به مناطق الیتمه، المتون، المرازق و سایر نقاط استان الجوف، در نزدیکی مناطق قبیلهای نخف، اعزام کردهاند.
در مقابل، جنگجویان قبایل نیز همچنان با سلاحهای نیمهسنگین و سنگین برای حمایت از قبایل نخف وارد منطقه میشوند؛ درحالیکه هنوز مشخص نیست این تجمعات نظامی به چه سمتی خواهد رفت.
همزمان با افزایش بسیج نظامی، بسیاری از شهروندان یمنی نگران هستند که کشور بار دیگر وارد جنگی گسترده شود؛ جنگی که میتواند بحران انسانی و اقتصادی موجود را بیش از پیش تشدید کند.
منصور سعید به العربی الجدید گفت: «ما هر روز با جنگ زندگی میکنیم، بنابراین فقط میخواهیم این جنگ هرچه زودتر پایان یابد.» او افزود: «هر روز با خبرهای بد از خواب بیدار میشویم. دیگر نتوانستهایم زندگی و کار خود را بهطور عادی ادامه دهیم و همه اینها به دلیل ادامه یافتن جنگ است؛ نه جنگ به پایان میرسد و نه صلح برقرار میشود و زندگی ما نیز در حالت تعلیق باقی مانده است. به همین دلیل از ادامه این وضعیت میترسیم.»
به گفته او، پایان جنگ میتواند زمینه پایان یافتن رنج مردم، بازگشت خدمات عمومی، احیای فعالیتهای اقتصادی و تجاری و ایجاد فرصتهای شغلی را فراهم کند.
«فقط میخواهیم بدانیم این جنگ چگونه تمام خواهد شد»
محمد عوسان، کارمند بازنشسته دولت، نیز گفت: «ما طی ده سال گذشته بر ترسهای خود غلبه کردهایم؛ ده سالی که سراسر جنگ بوده است.» وی افزود: «ابتدا انصارالله را از عدن بیرون راندیم، اما بعد وارد جنگهای دیگری میان دولت قانونی و شورای انتقالی جنوب، هستههای حوثی، القاعده و حتی اختلافات میان کشورهای عضو ائتلاف شدیم.»
به گفته عوسان، همه این درگیریها باعث رنج مردم و فروپاشی خدمات عمومی، اقتصاد و ارزش پول ملی شده است.
او ادامه داد: «اکنون ممکن است جنگ با انصارالله دوباره آغاز شود. تنها چیزی که میخواهیم بدانیم این است که این جنگ چگونه برای ما پایان خواهد یافت و آیا روزی خواهد رسید که مشکلات و بحرانهای ما تمام شود.»
جمیله باسوعید نیز گفت نگرانی مردم از آن است که ازسرگیری جنگ باعث افزایش رنج شهروندان، سقوط بیشتر ارزش پول ملی، وخامت خدمات عمومی، تشدید بحران اقتصادی، افزایش شمار جوانان کشتهشده و عمیقتر شدن مشکلات زنان شود.
او این پرسش را مطرح کرد که آیا واقعاً ارادهای برای آغاز و پایان قاطع جنگ علیه انصارالله وجود دارد یا همه این سخنان صرفاً شعار است. به گفته او: «اگر فقط حرف باشد، همین هم نوعی جنگ روانی علیه مردم است.»
