به گزارش اکوایران، در شرایطی که با بسته بودن تنگه هرمز خط لوله سرتاسری عربستان سعودی تا بندر ینبع و نیز تنگه بابالمندب از اهمیت بیش از پیشی برای ریاض برخوردار شدهاند، تشدید روزافزون تنش میان انصارالله یمن و دولت عربستان سعودی به نگرانیها از آینده امنیت انرژی دامن زده است.
احتمال بازگشت جنگ میان عربستان و انصارالله یمن
یک مقام سعودی به میدلایست آی، گفته ایالات متحده اختیارات گستردهای به ریاض داده تا حملات تهاجمی علیه حوثیهای یمن را برنامهریزی کند. عربستان سعودی در حال بررسی گزینههای مختلف برای مقابله با انصارالله است؛ گروهی که تهدیدهای خود علیه این پادشاهی را تشدید کرده و به گفته مقامها و تحلیلگران، این روند میتواند نشانهای از بازگشت جنگ به یمن باشد.
به گفته چندین مقام آمریکایی و منطقهای، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، اعلام کرده که ایالات متحده به ریاض آزادی عمل بیشتری برای انجام حملات تهاجمی علیه حوثیها داده است. با این حال، رهبران سعودی هنوز تصمیم نهایی خود را در این زمینه اتخاذ نکردهاند. یک مقام آمریکایی و یک مقام غربی نیز گفتند که این گفتوگوها احتمالاً نشاندهنده اختلافنظر در درون خاندان سلطنتی درباره نحوه واکنش به تهدید انصارالله است؛ آن هم در شرایطی که درگیریهای گستردهتر میان آمریکا و ایران در حال تشدید است.
اکوایران: اسرائیل نگران است که ایالات متحده تمرکز اصلی خود را بر تنگه هرمز گذاشته و تهدید ناشی از هستهای شدن ایران را به حاشیه رانده است. همچنین اسرائیل بیم آن دارد که ایران در حال بازسازی تأسیسات هستهای خود باشد و آمریکا نیز اراده کافی برای جلوگیری از این روند را نداشته باشد.
این رایزنیها در حالی صورت میگیرد که آتشبس چهارساله میان عربستان و انصارالله، پس از تبادل اخیر حملات نظامی، تحت فشار قرار گرفته است. انصارالله اوایل ماه جاری پس از آنکه هواپیمایی برای انتقال مقامهای این به ایران وارد فرودگاه صنعا شد، تنشها با عربستان را تشدید کردند. انصارالله عربستان سعودی را متهم کردند که فرودگاه صنعا را بمباران کرده تا مانع بازگشت این هواپیما شود. انصارالله نیز در واکنش به حمله به فرودگاه صنعا، اوایل این هفته با موشک و پهپاد شهر ابها در جنوبغرب عربستان را هدف قرار دادند.
آتشبسی که با حمایت سازمان ملل میان انصارالله و دولت مورد حمایت عربستان و به رسمیت شناختهشده یمن برقرار شده بود، منقضی شده است؛ اما تاکنون دو طرف بهطور کلی چارچوبی را رعایت کردهاند که بر اساس آن، پروازهای ورودی به یمن از امان در اردن و قاهره در مصر انجام میشود.
«راهحل آسانی وجود ندارد»
از زمانی که ایران تلاش کرده کنترل خود بر تنگه هرمز را اعمال کند، دریای سرخ به شریان اصلی صادرات نفت عربستان تبدیل شده است. عربستان روزانه حدود ۴.۵ میلیون بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق–غرب خود به دریای سرخ منتقل میکند.
طرفداران انصارالله یمن در ۴ ژوئن ۲۰۲۶ در صنعا، یمن، عید غدیر را گرامی میدارند/عکس از خبرگزاری فرانسه
محمد الباشا، کارشناس یمنی مقیم آمریکا، به میدلایست آی گفت: «اگر امروز جای عربستان بودم، واقعاً نگران میشدم. هیچ راهحل آسانی برای مسئله یمن وجود ندارد. توافق صلح با حوثیها مستلزم پرداخت میلیاردها دلار غرامت خواهد بود، درحالیکه بازگشت به جنگ نیز تنها پنجاه درصد شانس پیروزی برای عربستان به همراه دارد.»
یکی از مقامهای پیشین آمریکا گفت مشکل اصلی هر دو طرف این است که آتشبس مورد حمایت سازمان ملل «مدتهاست اعتبار خود را از دست داده،» اما هنوز هیچ جایگزینی برای حل این منازعه و پیشبرد یک توافق سیاسی پیدا نشده است.
«نه جنگ، نه صلح»
حوثیها پایتخت یمن، صنعا و بخش بزرگی از مناطق پرجمعیت شمالغرب این کشور را در اختیار دارند، درحالیکه عربستان از دولت مورد شناسایی بینالمللی مستقر در عدن حمایت میکند.
طرفداران انصارالله روز جمعه در صنعا علیه محدودیتهای اعمالشده بر آزادی رفتوآمد تظاهرات کردند/عکس از خبرگزاری رویترز
ابراهیم جلال، کارشناس مستقل مسائل یمن و خلیج فارس، به میدلایست آی گفت: «وضعیت بنبستِ "نه جنگ، نه صلح" تاکنون هیچ دستاوردی برای نزدیک شدن به یک توافق سیاسی نداشته است.» او افزود: «همزمان، لفاظیهای ضدسعودی حوثیها نیز دوباره شدت گرفته است.»
رهبر حوثیها، عبدالملک الحوثی، روز پنجشنبه در یک سخنرانی تلویزیونی، عربستان را تهدید کرد. او گفت: «اگر ریاض بار دیگر در حمله به یمن مشارکت کند، تمامی تأسیسات نفتی و زیرساختهای حیاتی عربستان هدف موشکها و پهپادهای ما قرار خواهند گرفت.» وی همچنین افزود: «فرودگاه در برابر فرودگاه، بندر در برابر بندر و محاصره در برابر محاصره». خبرگزاری رویترز روز پنجشنبه گزارش داد پاکستان که با عربستان پیمان دفاعی متقابل دارد و همزمان روابط دوستانهای با ایران حفظ کرده است، به حوثیها هشدار داده که به عربستان حمله نکنند.
کارشناسان میگویند حملات متقابل دو طرف تاکنون با دقت و حسابشده انجام شده است. درحالیکه برخی تحلیلگران هشدار میدهند حوثیها ممکن است با بستن تنگه بابالمندب دامنه تنشها را افزایش دهند، محمد الباشا این احتمال را بعید میداند. او گفت: «رسانههای ایران و اسرائیل با انتشار این اخبار درباره بابالمندب تلاش میکنند آمریکا را بیش از پیش وارد این درگیری کنند، اما حوثیها چنین چیزی را نمیخواهند.» وی در پایان افزود: «ترامپ همین حالا هم در تنگه هرمز به اندازه کافی مشکل دارد.»
تهدید فزاینده علیه مسیر اصلی صادرات نفت عربستان
نشریه والاستریت ژورنال هم در گزارشی در رابطه با تنش میان ریاض و صنعا مینویسد: تشدید تنشها میان عربستان سعودی و انصارالله یمن، خطراتِ متوجه یکی از حیاتیترین مسیرهای صادرات نفت این پادشاهی را افزایش داده است؛ مسیری که ریاض برای دور زدن انسداد تنگه هرمز به آن متکی شده است.
بندر ینبع در دریای سرخ عربستان که یک خط لوله سراسری آن را تغذیه میکند، یک خروجی حیاتی برای نفت فراهم میآورد/عکس از Planet Labs PBC از طریق خبرگزاری فرانسه
خط لولهای که نفت عربستان را از شرق این کشور به بندری در ساحل دریای سرخ منتقل میکند، به ریاض اجازه داده در طول جنگ آمریکا با ایران، حجم صادرات خود را تا حد زیادی حفظ کند. نفتکشها از این بندر از طریق تنگه بابالمندب به سمت بازارهای اصلی عربستان در آسیا حرکت میکنند؛ مسیری که در زمانی که حملات ایران رفتوآمد در خلیج فارس را مختل کرده، به تثبیت قیمتهای جهانی نفت کمک کرده است.
تاکنون، بابالمندب به لطف دیپلماسی عربستان با حوثیها باز مانده است؛ اما اکنون آتشبس سال ۲۰۲۲ که پایه این تفاهم بود، در حال فروپاشی است. روز پنجشنبه، عبدالملک الحوثی، رهبر این گروه، در یک سخنرانی تلویزیونی با لحنی تند حملات لفظی خود علیه ریاض را تشدید کرد. او گفت: «معادله واقعی این است: فرودگاه صنعا در برابر فرودگاه ریاض.» وی افزود: «معادله این است: فرودگاه در برابر فرودگاه، بندر در برابر بندر و محاصره در برابر محاصره». اگرچه عبدالملک الحوثی نشانهای از بازگشت قریبالوقوع حملات به کشتیهای عبوری از دریای سرخ ارائه نکرد، اما مقامها و تحلیلگران معتقدند تحولات منطقهای میتواند این گروه را دوباره به حمله علیه کشتیهای عبوری از سواحل یمن سوق دهد.
جایگزینهای تنگه هرمز در معرض خطر
آخرین بار که حوثیها مسیر کشتیرانی را مسدود کردند، آمریکا در سال ۲۰۲۵ با عملیات نظامی گسترده به این گروه پاسخ داد و خسارات سنگینی به آن وارد کرد؛ بااینحال، حملات حوثیها بهصورت پراکنده ادامه یافت و برای ماهها موجب اختلال در حملونقل دریایی شد. این بار، هرگونه اختلال در بابالمندب همزمان با محدود شدن رفتوآمد در تنگه هرمز بر اثر حملات ایران رخ خواهد داد.
در یک تظاهرات حوثیها در صنعا، تابلویی که ولیعهد سعودی را نشان میدهد و روی آن به عربی نوشته شده است: «ما به تو اخطار میدهیم»/عکس از شاتراستوک
مؤسسه مشاوره اقتصادی کپیتال اکونومیکس پیشبینی کرده است که اگر هر دو آبراه برای مدت طولانی همزمان بسته شوند، یا زیرساختهای خط لوله یا بنادر عربستان آسیب جدی ببینند، اقتصاد جهانی ممکن است وارد رکود شود.
راهکارهای جایگزین تاکنون تا حدی فرصت خریدهاند. عربستان با استفاده از خط لولهای که سراسر شبهجزیره عربستان را به دریای سرخ متصل میکند، روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت خام را از طریق دریای سرخ صادر کرده و توانسته مجموع صادرات خود را در حدود ۴.۶ میلیون بشکه در روز حفظ کند. این رقم در مقایسه با ۷.۳ میلیون بشکه در روز پیش از آغاز جنگ کاهش یافته است، اما بدون صادرات از مسیر دریای سرخ، این افت بسیار شدیدتر میبود.
تحلیلگران میگویند حوثیها از نظر راهبردی احساس قدرت بیشتری میکنند، زیرا تصور میکنند ایران توانسته در برابر آمریکا دست بالا را پیدا کند و اکنون فرصت مناسبی برای افزایش فشار بر عربستان به وجود آمده است؛ کشوری که انگیزه فراوانی دارد تا مانع کشیده شدن یمن به درگیری گسترده منطقهای شود. آپریل لانگلی الی، مشاور ارشد پیشین فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن، گفت: «حوثیها این وضعیت را حس میکنند و کاملاً از آن آگاه هستند.» او افزود: «آنها این شرایط را فرصتی برای افزایش فشار میبینند و بدون تردید از آن استفاده خواهند کرد». به گفته او، دو طرف اکنون بیش از هر زمان دیگری از زمان توافق آتشبس سال ۲۰۲۲، که پس از هفت سال جنگ تقریباً به همه حملات فرامرزی پایان داد، به ازسرگیری دستکم درگیریهای محدود نزدیک شدهاند. قرار بود این توافق زمینه اقداماتی مانند کاهش محدودیتهای عربستان بر ورود سوخت به بندر الحدیده و ازسرگیری پروازهای تجاری به صنعا و از آنجا را فراهم کند، اما پیشرفت چندانی حاصل نشده است.
فرودگاه صنعا در بحران
آمریکا از سال ۲۰۱۵ از عملیات ائتلاف تحت رهبری عربستان علیه حوثیها در جنگ داخلی یمن حمایت کرده است. تحلیلگران میگویند واشنگتن همچنان از عربستان حمایت خواهد کرد، اما به دلیل درگیری با ایران، تمایلی به ورود مستقیم به جنگ دیگری در یمن ندارد.
این تصویر که از ویدئوی پخششده توسط شبکه تلویزیونی المسیره گرفته شده، لحظه اصابت یک حمله هوایی سعودی به محوطه فرودگاه بینالمللی صنعا، صنعا، یمن، در روز دوشنبه، ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ را نشان میدهد/عکس از شبکه المسیره
به نظر میرسد فرودگاه صنعا همچنان مهمترین نقطه بحرانی برای آغاز دور تازه خشونتها باشد؛ فرودگاهی که برای هر دو طرف اهمیت نمادین دارد. عربستان نگران است که کاهش محدودیتها، به ایران امکان دهد دوباره حوثیها را با سلاح و مستشاران نظامی تجهیز کند.
تحلیلگران میگویند حوثیها که در داخل یمن با افزایش شدید قیمتها و کاهش منابع اولیه زندگی روبهرو هستند، انگیزه زیادی دارند تا مسیر هوایی را دوباره باز کنند. لانگلی الی، که اکنون پژوهشگر ارشد اندیشکده مؤسسه واشنگتن است، گفت: «این تصمیم برای حوثیها عمدتاً ناشی از ملاحظات داخلی است؛ آنها میخواهند توافق بهتری به دست آورند که منابع بیشتر، خودمختاری بیشتر و آزادی عمل بیشتری برای تثبیت کنترل خود بر یمن و حوزه دریای سرخ در اختیارشان قرار دهد.»
اگر بار دیگر تلاش شود هواپیمایی در صنعا فرود بیاید و ریاض دوباره این فرودگاه را هدف قرار دهد، احتمالاً حوثیها سطح واکنش خود را افزایش خواهند داد؛ اقدامی که ممکن است عربستان را نیز، با وجود تمایلش به دور نگه داشتن خاک خود از حملات تلافیجویانه، به واکنشی شدیدتر وادار کند.
محمد الباشا، بنیانگذار مؤسسه مشاوره ریسک باشا ریپورت در واشنگتن، گفت حوثیها این هفته بهطور علنی قواعد درگیری خود را بهروزرسانی کردهاند و هشدار دادهاند اگر عربستان مانع پروازهای تازه از ایران شود، خطر ازسرگیری جنگ وجود خواهد داشت. او درباره عبدالملک الحوثی گفت: «عبدالملک همیشه گامبهگام پیش میرود.» وی افزود: «او از نردبان تشدید تنش بالا میرود؛ یکباره وارد جنگ تمامعیار نمیشود، چون خودش هم جنگ فراگیر را نمیخواهد.»
یکی از مهمترین عواملی که عربستان را در سال ۲۰۲۲ به پذیرش آتشبس واداشت، حملات موشکی و پهپادی حوثیها به شهرهای این کشور، از جمله ریاض، بود؛ حملاتی که برنامههای بلندپروازانه توسعه اقتصادی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، را با خطر جدی روبهرو کرده بود. اکنون، ازسرگیری حملات حوثیها میتواند خسارتهای حتی بیشتری به همراه داشته باشد. اگرچه سامانههای پدافند هوایی عربستان نسبت به گذشته پیشرفتهتر شدهاند، اما توان هجومی حوثیها نیز افزایش یافته است. افزون بر این، پروژههای توسعهای عربستان تحت تأثیر افزایش هزینهها و ریسکهای سیاسی ناشی از جنگ ایران قرار گرفتهاند.
میزان خطر بسته شدن تنگه بابالمندب
نشریه المانیتور در گزارشی با عنوان «حوثیهای یمن ریسک دریای سرخ را برای ترامپ افزایش میدهند،» به سراغ چند کارشناس برای تحلیل میزان تهدید تنگه بابالمندب و دریای سرخ رفته است. توماس ژونو، استاد دانشگاه اتاوا و کارشناس مسائل یمن، به المانیتور گفته ایران ممکن است از حوثیها بخواهد بابالمندب را ببندند؛ اقدامی که به گفته او: «یک ضربه دوگانه خواهد بود که تأثیر آن بر اقتصاد جهانی را چند برابر میکند و در عین حال ترامپ را تحقیر خواهد کرد.»
بااینحال، ژونو احتمال میدهد که ایران و حوثیها به جای تشدید گسترده جنگ، به افزایش تدریجی لفاظیها و سطح خشونت ادامه دهند تا بدون ورود به یک رویارویی تمامعیار، به آمریکا و اسرائیل یادآوری کنند که هنوز اهرمهای فشار قدرتمندی را در اختیار دارند.
عبدالغنی الاریانی، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی صنعا، نیز معتقد است حوثیها بعید است بابالمندب را ببندند؛ زیرا همچنان میخواهند امکان دستیابی به یک توافق سیاسی با عربستان را حفظ کنند. به گفته او، حمله به فرودگاه ابها بیش از آنکه یک تهدید واقعی باشد، «در واقع پیامی به عربستان بود تا دوباره پای میز مذاکره بیاید و توافقی حاصل شود.»
نقشه راه صلحی که با میانجیگری سازمان ملل میان عربستان و حوثیها تدوین شده، شامل برقراری آتشبس سراسری، اصلاحات اقتصادی و فراهم کردن زمینه مذاکرات با دیگر گروههای یمنی است. اگرچه این ابتکار پس از آغاز حملات حوثیها به دریای سرخ در اواخر سال ۲۰۲۳ متوقف شد، اما گفتوگوهای محرمانه میان ریاض و حوثیها همچنان ادامه دارد. الاریانی، با اشاره به گفتوگوهای خود با مقامهای ارشد حوثی، گفت: «آنها بهخوبی میدانند که عربستان برای هرگونه شکلگیری یک دولت موفق در یمن، نقشی اساسی دارد. بستن بابالمندب، برای حوثیها شاید به منزله خودکشی باشد».
