به گزارش اکوایران، چین کشوری است که علیرغم قدرت اقتصادی و توان صنعتی بالا و همچنین نیروی نظامی قدرتمند، حداقل از سال 1979 تجربه عملیاتی شرکت در یک جنگ بزرگ را ندارد و این میتواند در جنگ احتمالی با تایوان یک نقطه ضعف اساسی بهشمار آید. چین میکوشد از طریق همکاری نظامی با روسیه این ضعف را جبران کند.
همکاری نظامی با روسیه: جایگزین فقدان تجربه رزمی چینیها
به گزارش نشریه اکونومیست، کمکهایی که چین به روسیه در جنگ اوکراین ارائه میکند، مدتهاست باعث نگرانی کشورهای غربی شده است. قطعاتی که گویا برای مصارف غیرنظامی صادر میشوند، از جمله موتور و تجهیزات الکترونیکی، در نهایت سر از پهپادها و دیگر تسلیحاتی درمیآورند که سربازان و غیرنظامیان اوکراینی را میکشند و به جنگ فرسایشی روسیه کمک میکنند.
اکوایران: اقدامات تلافیجویانه دیپلماتیک پکن محدودیتهایی دارد، اما این محدودیتها نسبت به گذشته بسیار کمتر شدهاند.
بااینحال، اخیراً بخش دیگری از این مبادله موجب نگرانی پایتختهای غربی شده است. به نظر میرسد چین در حال دریافت آموزش، اطلاعات و فناوریهای پیشرفته نظامی از روسیه است. این مسئله میتواند در یک جنگ احتمالی بر سر تایوان، برتری مهمی در اختیار چین قرار دهد و توازن قدرت را در آن سوی اوراسیا به نفع پکن تغییر دهد.
بر اساس اطلاعات افرادی که از گزارشهای اطلاعاتی اروپا مطلع هستند، از سال ۲۰۲۴ سربازان چینی در یک مجموعه نظامی در نزدیکی شهر ولگوگراد در جنوبغربی روسیه، آموزشهای مربوط به جنگ پهپادی و نبرد شهری دریافت کردهاند. این مجموعه بهطور منظم توسط ارتش هشتم روسیه، ستون فقرات عملیات نظامی روسیه در شرق اوکراین، مورد استفاده قرار میگیرد. تاکتیکهای این ارتش چندان الگوی مناسبی برای تقلید نیستند؛ بااینحال، چین از سال ۱۹۷۹ و درگیری کوتاهمدت مرزی با ویتنام، وارد جنگی نشده است. برای فتح تایوان، پکن به تازهترین درسها و دادههای میدانی جنگ نیاز دارد تا کمبود تجربه رزمی خود را جبران کند.
چین اکنون اهرم فشار بیشتری برای دستیابی به برخی از بهترین فناوریهای نظامی روسیه دارد؛ فناوریهایی که کرملین پیشتر تمایل چندانی به اشتراکگذاری آنها نداشت. مقامهای آمریکایی و متحدانشان معتقدند این همکاری ممکن است شامل ارتقای سامانههای پدافند هوایی و موشکی چین باشد. آنها همچنین نگراناند که روسیه در ساخت زیردریاییهای هستهای کمصداتر به چین کمک کند. چین این زیردریاییها را برای هرگونه جنگ بر سر تایوان حیاتی میداند؛ جنگی که میتواند به رویارویی هستهای با آمریکا منجر شود.
تجربیات روسها در خدمت جنگ آینده تایوان
چین در ۶ ژوئیه، برای نخستین بار، جاهطلبیهای هستهای خود را با آزمایش شلیک یک موشک بالستیک قارهپیما از یک زیردریایی به نمایش گذاشت. در همان روز، چین با برگزاری رزمایش مشترک دریایی با روسیه، تحول روابط نظامی دو کشور را نیز به نمایش گذاشت؛ رزمایشی که عملیات زیردریایی، ضدزیردریایی و پهپادی، همچنین پدافند هوایی و موشکی را دربر میگرفت. این رزمایش با حضور هشت شناور سطحی و دو زیردریایی و با استفاده از پهپادهای دریایی و هوایی در آبهای شرقی چین برگزار شد. دریادار سرگئی سینکو، فرمانده نیروهای روسی، گفت این رزمایش سناریوی «مبارزه با سامانههای بدون سرنشین» را شبیهسازی میکرد.
ناوگان زیردریایی کلاس کیلو روسیه به نام «اوفا» در روز یکشنبه، پیش از برگزاری رزمایش مشترک دریایی «دریای مشترک-۲۰۲۶» بین نیروی دریایی چین و روسیه، وارد یک بندر نظامی در چینگدائو، استان شاندونگ، چین میشود/عکس از خبرگزاری رویترز
این نخستین رزمایش مشترک دریایی چین و روسیه بود که تمرکز اصلی آن بر جنگ پهپادی و مقابله با پهپادها قرار داشت. چین بهویژه مشتاق است از تجربه نیروی دریایی روسیه که عمدتاً تجربهای ناموفق، اما در ماههای اخیر رو به بهبود بوده است، در مقابله با پهپادهای دریایی اوکراین در دریای سیاه درس بگیرد. این همچنین دومین بار و دومین سال متوالی بود که یک زیردریایی روسی و یک زیردریایی چینی در این رزمایشها شرکت میکردند. ژانگ جونشه، افسر بازنشسته نیروی دریایی چین، گفت حضور یکی از جدیدترین زیردریاییهای دیزل-الکتریکی روسیه که هنگام حرکت با باتری بسیار کمصداست، به چین کمک میکند تواناییهای خود را در شکار زیردریاییها تمرین کند. چین نیز یکی از جدیدترین زیردریاییهای دیزل-الکتریکی ساخت داخل خود را به کار گرفت. پس از این رزمایش، دو نیروی دریایی هفتمین گشت دریایی مشترک خود را در اقیانوس آرام طی شش سال گذشته انجام دادند.
روسیه احتمالاً مستقیماً در جنگ احتمالی بر سر تایوان مداخله نخواهد کرد، همانطور که چین نیز در جنگ اوکراین مداخله مستقیم نکرده است. روابط دفاعی دو کشور همچنان بسیار پایینتر از سطح یک پیمان دفاعی متقابل قرار دارد. بااینحال، رزمایشها و گشتهای مشترک فرصتهای نادری را برای چین فراهم میکنند تا از نیروهای روسی که تجربه جنگی دارند، درس بگیرد. افزون بر این، به گفته لایل گلدستاین از دانشگاه براون، «چین اکنون میتواند از روسیه چیزهایی بخواهد که روسیه نمیتواند از چین بخواهد.» او اشاره میکند که نشریات نظامی چین نشان میدهند ارتش آزادیبخش خلق بهویژه به دادههای روسیه درباره تسلیحات آمریکایی و متحدانش، مانند سامانههای موشکی هایمارس، علاقهمند است؛ تسلیحاتی که تایوان نیز در اختیار دارد.
حتی افزایش محدود این نوع همکاری میتواند در جنگ احتمالی بر سر تایوان به چین برتری بدهد؛ جنگی که تا حد زیادی به پهپادها، زیردریاییها و موشکها وابسته خواهد بود. روسیه همچنین میتواند بدون ورود مستقیم به جنگ، اطلاعات و کمکهای موردی دیگری در اختیار چین قرار دهد. عملیات هوایی یا دریایی روسیه در نقاط دیگر آسیا نیز میتواند در زمان بحران، بخشی از منابع آمریکا و متحدانش را از تایوان دور کند. نگرانی دیگر، افزایش همکاری نظامی میان روسیه، چین و کره شمالی است. حتی اگر منافع این سه کشور کاملاً همسو نباشد، هر یک از آنها ممکن است «از یک بحران منطقهای بهطور فرصتطلبانه برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند»، همانطور که دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکا در اقیانوس آرام، در جلسه استماع کنگره در ماه آوریل گفت.
چین برای کاهش انتقادات غرب از حمایت خود از جنگ اوکراین، تلاش میکند روابط نظامیاش با روسیه را کماهمیت جلوه دهد. زمانی که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در ماه مه به پکن سفر کرد، بیانیه مشترک طولانی دو کشور تنها بخش کوتاهی را به مسائل دفاعی اختصاص داد و اعلام کرد دو طرف رزمایشها و گشتهای مشترک را گسترش خواهند داد، همکاری نظامی را تقویت خواهند کرد و «برای مقابله با خطرات و چالشهای مختلف» با یکدیگر همکاری خواهند کرد. چین گزارشهای مربوط به آموزش سربازان روس توسط نیروهای چینی یا اعزام نظامیان چینی برای یادگیری از جنگ اوکراین را رد کرده است؛ اما شواهد فزایندهای خلاف این ادعا را نشان میدهد.
پهپادها: هشدار درباره سیلهای پهپادی
آمریکا و بسیاری از متحدان اروپاییاش دسترسی مستقیمی به دادههای پهپادی و درسهای تاکتیکی حاصل از خطوط مقدم اوکراین دارند و آنها را در برنامههای پهپادی خود به کار میگیرند. بخشی از این دانش نیز با تایوان به اشتراک گذاشته میشود؛ تایوان در سال ۲۰۲۲ برنامهای برای ایجاد صنعت داخلی پهپاد آغاز کرد تا به قطعات چینی وابسته نباشد. برنامهریزان نظامی آمریکا و تایوان در حال همکاری برای توسعه مفهومی راهبردی موسوم به «Hellscape» هستند که هدف آن جلوگیری از تهاجم چین است. این طرح بر ایجاد سیلی از پهپادهای نسبتاً ارزان هوایی، زیردریایی و سطحی در تنگه تایوان تکیه دارد تا پاسخی نامتقارن به نیروی عظیم هوایی و دریایی چین باشد.
شامان، اپراتور ۱۹ ساله پهپاد، در جریان یک رویداد نمایشی که توسط اعضای «باشگاه قزاق نظامی-ورزشی برکوت» در یک مرکز خرید در ورونژ در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۶ برگزار شد، یک پهپاد کوادکوپتر را به پرواز درمیآورد/عکس از خبرگزاری فرانسه
چین نیز رویکرد خود در قبال جنگ پهپادی را بهروز میکند. این کشور از طریق شرکتهای چینی که بخش عمده پهپادهای روسیه را تأمین میکنند، به دادههایی درباره عملکرد پهپادهای روسی دسترسی دارد؛ اما با ادامه جنگ اوکراین، ارتش آزادیبخش خلق بیش از پیش علاقهمند شده است بررسی کند که هر دو طرف چگونه از پهپادها استفاده و آنها را مختل میکنند و نیروهای پیاده و دیگر عملیاتها چگونه خود را با میدان نبردی که بهطور فزایندهای شفاف شده است، تطبیق میدهند.
الکساندر دانیلیوک، مشاور پیشین وزیر دفاع و رئیس اطلاعات خارجی اوکراین، گفت: «چینیها اهمیت دانش روسیه را درک کردهاند. آنها خیلی زود فهمیدند که ماهیت جنگ در حال تغییر است و اگر واقعاً میخواهید برای جنگ آماده باشید، باید از کسانی یاد بگیرید که تجربه عملی دارند.»
گمان میرود افسران چینی که از مجموعه نظامی نزدیک ولگوگراد بازدید کردهاند، در چند دوره آموزشی مبتنی بر تجربیات نیروهای روسی در اوکراین شرکت کرده باشند. این دورهها شامل عملیات پهپادهای هوایی، حمله به مراکز فرماندهی و نبرد در مناطق مسکونی، سنگرها و مناطق جنگلی بوده است. کمکهای پزشکی میدانی و ایجاد میدانهای مین ضدتانک، ضدنفر و ترکیبی نیز بخشی از این آموزشها بوده است. همه این حوزهها از زمان آغاز جنگ اوکراین، عمدتاً به دلیل گسترش استفاده از پهپادهای هوایی، شاهد تغییرات چشمگیری در روشهای عملیاتی بودهاند.
همچنین گزارشهای اطلاعاتی تأییدنشدهای درباره حضور ناظران نظامی چینی در مناطق تحت اشغال روسیه در اوکراین منتشر شده است. الکساندر گابویف از مرکز کارنگی روسیه اوراسیا میگوید: «گمان این است که چینیها تیمهایی در نزدیکی خطوط مقدم دارند که در حال یادگیری و جذب درسهای عملیاتی هستند؛ اینکه کار با اپراتورهای پهپاد چگونه انجام میشود و سپس دادهها را دقیقاً به همان شیوهای که اوکراینیها با تولیدکنندگان غربی به اشتراک میگذارند، منتقل میکنند.»
روسیه در مقایسه با اوکراین در زمینه نوآوری کندتر است، اما به گفته گابویف، همچنان «نسبتاً چابک و سازگار» است. او میگوید: «آنها شاید رقابت کمتری داشته باشند، اما توانایی یادگیری درسها و گسترش راهحلها را دارند و این دقیقاً چیزی است که برای چینیها اهمیت حیاتی دارد.»
زیردریاییها: حوزهای دیگر برای همکاری نزدیک
زیردریاییها حوزه دیگری از همکاری نزدیک دو کشور هستند. مدلهای اولیه زیردریاییهای چین عمدتاً از اتحاد جماهیر شوروی یا روسیه پس از فروپاشی شوروی وارد میشدند. اما طی دو دهه گذشته، چین ناوگانی از زیردریاییهای بومی دیزل-الکتریکی و هستهای ساخته است. نیروی دریایی چین که اکنون بزرگترین نیروی دریایی جهان است، حدود ۶۰ زیردریایی در اختیار دارد؛ از جمله شش زیردریایی هستهای مجهز به موشکهای بالستیک و شش زیردریایی هستهای تهاجمی. بقیه زیردریاییهای دیزلالکتریکی هستند که برای عملیات در نزدیکی سواحل چین مناسبترند، زیرا سرعت پایینتری دارند و باید بهطور منظم به سطح آب بیایند. در مقابل، آمریکا حدود ۷۰ زیردریایی دارد که همگی هستهای هستند.
یک زیردریایی موشکانداز بالستیک هستهای چین در جریان یک نمایش نظامی در دریای چین جنوبی در ۱۲ آوریل ۲۰۱۸/عکس از چاینا استرینگر نتورک
دریادار مایکل بروکس، رئیس اطلاعات نیروی دریایی آمریکا، در ماه مارس در جلسهای در کنگره گفت چین ممکن است تا سال ۲۰۳۵ حدود ۸۰ زیردریایی داشته باشد که نیمی از آنها هستهای خواهند بود. او همچنین پیشبینی کرد مدلهای جدیدتر از «پیشرفتهای قابل توجه در طراحی راکتورهای هستهای، عملکرد حسگرها، یکپارچهسازی تسلیحات و فناوریهای کاهش صدا» برخوردار باشند.
این پیشرفتها به زیردریاییهای تهاجمی چین اجازه خواهد داد آزادانهتر در سراسر اقیانوس آرام فعالیت کنند و در جنگ احتمالی بر سر تایوان، پایگاهها و کشتیهای آمریکایی را تهدید کنند. همچنین یافتن زیردریاییهای حامل موشکهای هستهای چین دشوارتر خواهد شد و آنها میتوانند در «مناطق امن» نزدیک سواحل چین پنهان بمانند و در صورت نیاز خاک اصلی آمریکا را هدف قرار دهند.
بروکس پیشبینی کرد که نیروی دریایی چین همچنان بر منطقه اوقیانوس هند-آرام متمرکز خواهد بود، اما تا سال ۲۰۴۰ استقرارهای منظم زیردریاییهای چینی در اقیانوس هند، مناطق قطبی شمالگان و احتمالاً اقیانوس اطلس نیز محتمل خواهد بود.
بخشی از دانش مورد نیاز چین احتمالاً از روسیه تأمین خواهد شد؛ کشوری که زیردریاییهای تازهترش از نظر فناوری از مدلهای چینی پیشرفتهتر و به نمونههای آمریکایی، بریتانیایی و فرانسوی نزدیکتر هستند. دریادار پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکا در اقیانوس آرام، سال گذشته در جلسه کنگره گفت: «کمک به چین در زمینه کاهش صدای زیردریاییها و همچنین برخی حوزههای دیگری که روسیه در آنها توانمندی دارد، موضوعی است که باید به آن توجه کرد.»
در واقع، ممکن است چنین کمکی هماکنون آغاز شده باشد. چین نخستین فروند از مدل جدید زیردریایی تهاجمی هستهای خود، موسوم به Type 095، را در اوایل سال ۲۰۲۶ به آب انداخت و گفته میشود ساخت یک زیردریایی نو حامل موشکهای هستهای، Type 096 را نیز آغاز کرده است. انتظار میرود هر دو مدل از فناوریهای کاهش صدا مشابه فناوریهای مورد استفاده در برخی از کمصداترین زیردریاییهای روسیه، از جمله مدلهای جدید کلاس آکولا، بهره ببرند.
پدافند و موشک: حوزهای که در آن چین با روسیه رقابت میکند
حوزه نهایی همکاری، پدافند هوایی و موشکی است. ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد روسیه به چین در ساخت یک سامانه هشدار زودهنگام هستهای کمک میکند. او گفت: «این موضوع مهمی است که توان دفاعی جمهوری خلق چین را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد. در حال حاضر فقط آمریکا و روسیه چنین سامانههایی دارند.» سرگئی بویف، رئیس شرکت تسلیحاتی بزرگ ویمپل، نیز در آن زمان تأیید کرد که این شرکت در حال «مدلسازی» چنین سامانهای برای چین است.
تور-ام-2-یو یک سامانه موشکی پدافند هوایی کوتاهبرد است که از نوع تور-ام-2 توسعه یافته است و در اینجا در میدان سرخ مسکو به نمایش در میآید/عکس از گتی ایمجز
از آن زمان، هیچیک از دو کشور اطلاعات بیشتری درباره این برنامه منتشر نکردهاند؛ بااینحال، برخی مقامها و کارشناسان غربی معتقدند این همکاری بهصورت محرمانه پیشرفت کرده و حتی سرعت گرفته است. گزارش سالانه وزارت دفاع آمریکا درباره چین در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد: «روسیه همچنان فناوریها و تخصصهای پیشرفتهای را برای حمایت از اهداف دفاعی و راهبردی چین، از جمله در زمینه دفاع موشکی بالستیک، ارائه میکند.»
این گزارش همچنین اعلام کرد چین احتمالاً در توسعه قابلیت «ضدحمله با هشدار زودهنگام» پیشرفت کرده است؛ قابلیتی که در آن، یک حمله هستهای علیه چین میتواند پیش از انفجار موشک دشمن، حمله متقابل چین را فعال کند. روسیه دهههاست چنین قابلیتی را در اختیار دارد.
شواهد بیشتری نیز از تحقیقات مشترک روزنامه فرانسوی لوموند، نشریه آلمانی اشپیگل و رسانه آنلاین اینسایدر به دست آمده است. این تحقیقات بر اساس اسناد افشا شده نشان میدهد چین و روسیه درباره طرحهایی برای از کار انداختن شبکه ماهوارهای استارلینک متعلق به ایلان ماسک گفتوگو کردهاند و روسیه در ازای دریافت پهپاد و فناوری هوش مصنوعی از چین، دادههای میدانی در اختیار پکن قرار دهد. این تحقیقات همچنین نشان داد دو کشور در سال ۲۰۲۳ توافقی برای توسعه یک سامانه جدید پدافند هوایی و موشکی امضا کردهاند که برای مقابله با موشکهای بالستیک و هایپرسونیک آمریکا طراحی شده است. قرار است این سامانه حتی از پیشرفتهترین سامانه ضدبالستیک روسیه، یعنی اس-500، نیز فراتر رود.
چین چهبسا با توجه به ناکامیهای اخیر سامانههای پدافند هوایی و موشکی روسیه در داخل روسیه و همچنین در ونزوئلا و ایران، با دیده تردید به فناوریهای روسی نگاه کند. سامانههای رهگیر چینی اکنون با نمونههای روسی رقابت میکنند؛ بااینحال، روسیه همچنان در زمینه سامانههای هشدار زودهنگام موشکهای راهبردی، از جمله رادارهای فراافق و ماهوارههای فروسرخ، تخصص بیشتری دارد.
پایان جنگ اوکراین میتواند اهرم فشار چین بر کرملین را کاهش دهد، بهویژه اگر تحریمهای غرب علیه روسیه کاهش یابد. بااینحال، حتی یک ولادیمیر پوتینِ تضعیفشده نیز احتمالاً همچنان به کمکهای چین نیاز خواهد داشت. از سوی دیگر، روسیه ممکن است وارد دورهای از بیثباتی شود که در نتیجه آن، بهترین متخصصان و فناوریهای نظامی این کشور به چین منتقل شوند.
در هر دو حالت، چین احتمالاً سود خواهد برد؛ سودی که میتواند چشمانداز راهبردی آسیا را برای دهههای آینده تغییر دهد.
