به گزارش اکوایران، وزارت دفاع چین در روز شنبه (4 بهمن) اعلام کرد ژنرال ارشد این کشور که در حوزه فرماندهی نظامی تنها در مقامی پایینتر از شی جینپینگ، رهبر چین قرار دارد، تحت بازجویی قرار گرفته و به نقض بسیار شدید نظم و قانون متهم شده است. این موضوع یک تنشزایی چشمگیر در زمینه پاکسازی نخبگان ارتش خلق چین از سوی شی جینپینگ به حساب میآید.
خانهتکانی شی در ارتش
به نوشته نیویورکتایمز، این ژنرال با نام ژانگ یوکسیا، نایبرئیس کمیسیون مرکزی نظامی است که یکی از بخشهای حزب کمونیست به حساب میآید و به کنترل نیروهای مسلح چین میپردازد. این ژنرال همچنین دوست دوران کودکی رئیسجمهوری چین بوده است. عضوی دیگر از این کمیسیون یعنی لیو ژنلی که اداره ستاد مشترک ارتش را رهبری میکند نیز تحت تحقیقات قرار دارد. بیانیه وزارت دفاع چین توضیح نمیدهد که این دو ژنرال چه خطایی مرتکب شدهاند.
اکوایران: هیچکس انتظار نداشت سال اول دولت ترامپ برای چین آسان باشد، اما برای پکن بهقدر کافی خوب پیش رفت.
سقوط ژنرال ژانگ (تعداد بسیار کمی از مقامات چینی پس آنکه تحت بازجویی قرار گرفتهاند، بعدتر بیگناه اعلام شدهاند)، شدیدترین مرحله از کمپین چند ساله شی برای ریشهکن کردن آنچه که او به عنوان فساد در عدم وفاداری در میان ارشدترین مقامات ارتش این کشور نامیده، محسوب میشود. این اتفاق زمانی شگفتانگیزتر میشود که بدانیم ژنرال ژانگ از رازداران شی به حساب میآمد. گریستوفر کِی جانسون، تحلیلگر سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، اعلام کرده است: «این اقدام در تاریخ ارتش چین بیسابقه بوده و نشاندهنده نابودی کامل فرماندهی عالی این کشور است.»
ژنرال ژانگ که از متحدان نزدیک شی جینپینگ محسوب میشد.
تنهایی شی در ارتش
با کنار رفتن این دو ژنرال، کمیسیون مرکزی نظامی تنها دارای دو عضو میشود: رئیس آن یعنی شی جینپینگ و ژنرال ژانگ شِنگمین که بر پاکسازی شی در ارتش نظارت دارد. رئیسجمهوری چین اکنون شش ژنرالی را که در سال 2022 در این کمیسیون منصوب کرده بود، برکنار کرده است.
جانسون معتقد است که به نظر میآید شی به این نتیجه رسیده است مشکلات در ارتش به قدری عمیق است که او نمیتواند به ژنرالهای ارشد اعتماد کند تا این وضعیت را تغییر دهند و شی به دنبال گروهی جدید از افسران در حال ظهور میگردد. شانشان می، دانشمند علوم سیاسی در سازمان تحقیقاتی راند، اعلام کرد که ژنرال ژانگ و ژنرال لیو همچنین دو فرمانده ارشد ارتش خلق چین در زمینه وظایف عملیاتی بودند و برکناری آنها شکافی بزرگ در حوزه تجربیات این حوزه بر جای میگذارد.
در خلال پاکسازی گسترده ارتش، به نظر میرسید ژنرال ژانگ 75 ساله از این اتفاق در امان خواهد ماند. پدران شی و ژنرال ژانگ از کهنهسربازان جنگهای انقلابی مائو تسهتونگ بودند و شی جینپینگ با وجود گذر ژنرال ژانگ از سن بازنشستگی در 70 سالگی، او را در منصب خود حفظ کرده بود.
از سال 2023، رئیسجمهوری چین حدود دو سوم از مقامات ارشد نظامی این کشور از جمله شاگردان دستچینشده خود را برکنار کرده است تا با فساد شدید مبارزه کند. با وجود اینکه هدف از این اقدام، اطمینان حاصل کردن از وفاداری بلندمدت و موثر بودن به ویژه در مسئله تایوان بوده است، ناپدید شدن این فرماندهان ممکن است ارتش چین را بیثبات کند و حتی آمادگی آن برای نبرد در آیندهای نزدیک را تحتالشعاع قرار دهد.
شکلدهی به ارتش چین با دیدگاه شی
رئیسجمهوری چین ممکن است چندین سال برای پرورش ژنرالهای - احتمالا - قابل اعتماد نیاز داشته باشد و او همچنین باید جای خالی فرماندهان برکنارشده را پر کند. پاکسازی ارتش همچنین یک نکته را مشخص میکند: شی در مسیر چینش دوباره ارتش با نگاه خودش و اولویت بخشیدن به وفاداری، قاطعیت دارد و هیچ ژنرالی آنقدر قدرتمند نیست که در برابر او ایستادگی کند.
به نوشته سیانان، روزنامه ارتش خلق چین در سرمقاله خود مدعی شد که ژانگ و لیو به طور جدی سیستم مسئولیت نهایی که بر عهده رئیس کمیسیون مرکزی نظامی است را زیر پا گذاشته و تضعیف میکنند؛ اصطلاحاتی که نشان میدهد آنها تهدیدی برای موضوعی بودند که از نظر شی بیشترین اهمیت را دارد: اقتدار او.
جاناتان زین، عضو مرکز چین در موسسه بروکینگز، اظهار داشت: «این موضوع به طور بالقوه یک تغییر زمینلرزهوار در سیاست چین تحت رهبری شی به حساب میآید. این مسئله حاکی از آن است که هیچکس در سیستم به معنای حقیقی دارای امنیت نیست.»
جایگاه نفوذناپذیر شی
شرایط تحقیقات پیرامون ژنرال ژانگ نامشخص است، نه تنها برای کسانی که در خارج از ارتش هستند بلکه حتی برای افراد حاضر در جعبه سیاه ارتش چین که حتی با استانداردهای معمول چین نیز یک نهاد عظیم و بسیار غیرشفاف به حساب میآید.
والاستریت ژورنال در گزارشی به نقل از منابع آشنا با وضعیت مدعی شده است ژانگ به اتهام فاش کردن دادههای فنی اصلی درباره سلاحهای هستهای چین به آمریکا و همچنین دریافت رشوه برای اقداماتی نظیر ارتقای یک افسر به وزیر دفاع متهم شده است. اما برخی از کارشناسان این سوال را مطرح میکنند که آیا ادعاهای مربوط به اشتراکگذاری اسرار میتواند صرفا بخشی از تلاش حزب کمونیست برای توجیه و کاهش نگرانیها در میان صفوف خود باشد، نه نگرانیهای مشروع.
شایعات نیز در خلأ اطلاعات پخش شدهاند. این شایعات شامل گمانهزنیهایی درباره از دست رفتن قدرت توسط شی میشود؛ نظریهای که کارشناسان تا حد زیادی آن را رد میکنند. برخی دیگر بر این موضوع تمرکز کردهاند که آیا شی در حال سرکوب جناحهای رقیب در ارتش است یا خیر که برخی از ناظران میگویند اگر رهبر چین معتقد باشد که اختلافات داخلی حواس مقامات ارشد را پرت میکند یا اگر ژانگ به چالشی برای اقتدار او تبدیل شده بود، قابل قبول است.
تعدّی به اقتدار شی، خط قرمز حزب کمونیست
به گفته نیل توماس، یکی از اعضای مرکز تحلیل چین موسسه سیاستگذاری انجمن آسیا، زبان رسمی استفاده شده در سرمقاله روزنامه ارتش خلق ممکن است نشان دهد که ژانگ بیش از حد برای شی قدرتمند شده بود. این کارشناس گفت که این همچنین میتواند به این معنی باشد که ژانگ با کمک به فساد در بوروکراسی تدارکات یا عدم انجام تمام تلاش خود برای ایجاد یک نیروی جنگی پاکتر، به اعتماد (شی) خیانت کرده است.
شی از زمان به قدرت رسیدن در سال 2012، تلاش گستردهای برای تغییر شکل ارتش آغاز کرده است، آن هم نه فقط برای تبدیل آن به یک نیروی مدرن که بتواند با رقبایی مانند ایالات متحده مقابله کند و از ادعاهای ارضی چین حمایت کند، بلکه مهمتر از آن، برای دفاع از حزب کمونیست و رهبر آن صرف نظر از هر چیزی.
این هدفی است که به طور گسترده ناشی از نگاه زیرکانه شی به تاریخ تلقی میشود، زیرا او رژیمهای استبدادی را که با از دست دادن کنترل رهبران بر ارتش سقوط کردهاند، زیر نظر دارد. اما کارشناسان میگویند تلاش شی برای پاکسازی حتی افسران ارشد خود، به احتمال زیاد گواهی بر قدرت اوست تا ضعف.
جیمز چار، استادیار موسسه مطالعات دفاعی و استراتژیک دانشکده مطالعات بینالملل اس. راجاراتنام در سنگاپور، گفت: «این واقعیت که شی جینپینگ از زمان به قدرت رسیدن توانسته است بسیاری از نخبگان ارتش خلق را از خود راضی کند، نشانه روشنی از غیرقابل نفوذ بودن جایگاه او در رژیم است»؛ اما اینکه این موضوع برای جاهطلبیهای گستردهتر پکن از جمله هدف آن برای کنترل تایوان خودمختار چه معنایی دارد، چندان مشخص نیست. حزب کمونیست حاکم چین، این جزیره را قلمرو خود میداند، با وجود اینکه هرگز آن را کنترل نکرده است.
تبعات موج برکناریها در ارتش چین
در قلب این سوال، این موضوع قرار دارد که آیا این موضوع بر قابلیت عملیاتی فوری ارتش، روحیه افراد عادی یا هرگونه جدول زمانی که پکن ممکن است برای آمادگی برای دستیابی به آن هدف، از جمله از طریق استفاده از نیروی نظامی داشته باشد، تأثیر خواهد گذاشت یا خیر.
تحلیلگران میگویند که با توجه به نقش لیو در هماهنگی نهاد فرماندهی ارشد رزمی ارتش خلق، تحقیقات درباره او به طور خاص این سوالات را برجسته میکند. به گفته زین از موسسه بروکینگز، اما این موضوع ممکن است در حال حاضر برای شی جینپینگ چندان نگرانکننده نباشد. او معقتد است که احتمالا رهبر چین به دولت ایالات متحدهای مینگرد که به نظر نمیرسد «علاقه چندانی» به موضوع تایوان داشته باشد و همچنین به پتانسیل تغییر قدرت در انتخابات 2028 تایوان چشم دوخته است؛ او بدینگونه محاسبه میکند که اکنون زمان امنی برای خانهتکانی (تصفیهحسابهای داخلی) است.