به گزارش اکوایران، در حالی که رفتوآمدهای دیپلماتیک میان مسقط، واشنگتن و پایتختهای منطقه شتاب گرفته و روند مذاکرات ایران با آمریکا به کانون توجه سیاست بینالملل تبدیل شده است، نشانهها از شکاف فزاینده میان ایالات متحده و اسرائیل درباره شیوه مواجهه با تهران حکایت دارد.
همزمانی اظهارات متناقض مقامات آمریکایی و اسرائیلی، افزایش میانجیگری عمان و گمانهزنی رسانههای غربی درباره زمان و مکان دور تازه مذاکرات، فضای مذاکراتی را در وضعیتی مبهم و چندلایه قرار داده است؛ وضعیتی که بیش از هر چیز، از تلاقی دیپلماسی، فشار و تهدید خبر میدهد.
اکوایران: در حالی که سایه تهدید نظامی دوباره بر مناسبات تهران و واشنگتن سنگینی میکند، ۲۰ تحلیلگر و سیاستمدار در گفتوگو با اکوایران، آینده این تقابل را میان دو مسیر متفاوت ترسیم میکنند؛ مسیری که از یکسو به جنگی محدود و قابلکنترل ختم میشود و از سوی دیگر، هنوز روزنههایی از دیپلماسی برای مهار بحران و جلوگیری از ورود به نقطه بیبازگشت در آن دیده میشود.
در همین چارچوب، روزنامه فرانسوی Le Monde در تحلیلی به تاریخ ۱۲ فوریه، سفر اخیر بنیامین نتانیاهو به آمریکا و دیدار او با دونالد ترامپ را نشانهای از اختلاف جدی واشنگتن و تلآویو بر سر نحوه حلوفصل پرونده ایران دانست؛ اختلافی که به نوشته این رسانه، حتی در دیدار لحظهآخری نتانیاهو با رئیسجمهوری آمریکا نیز به اطمینان خاطر مورد انتظار نخستوزیر اسرائیل منجر نشد.
همزمان، گزارشهای The New York Times حاکی است که ترامپ، با وجود تأکید بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، همچنان گزینه توافق را به اقدام نظامی ترجیح میدهد؛ موضعی که با نگرانی اسرائیل نسبت به توان موشکی و نفوذ منطقهای ایران در تعارض قرار دارد.
در این میان، نقشآفرینی عمان بهعنوان میانجی، بار دیگر پررنگ شده است. به گفته منابع رسانهای از جمله باراک راوید، خبرنگار اکسیوس: آمریکا و ایران قرار است سهشنبه (۱۷ فوریه ۲۰۲۶) دور دوم مذاکرات هستهای را در ژنو برگزار کنند. هدف اصلی این گفتوگوها رسیدن به توافقی است که از وقوع جنگ جلوگیری کند.
هیئت آمریکایی شامل جرد کوشنر (مشاور ارشد ترامپ) و استیو ویتکوف (فرستاده کاخ سفید در خاورمیانه) خواهد بود. هیئت ایرانی به رهبری عباس عراقچی (وزیر خارجه) حاضر میشود. وزیر خارجه عمان نیز به عنوان میانجی در مذاکرات حضور دارد.
خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک «منبع مطلع»، مدعی شد که هیئت آمریکایی با حضور ویتکاف و جرد کوشنر، قرار است روز سهشنبه در ژنو سوئیس با مسئولان ایرانی دیدار کند.
حضور لاریجانی؛ مأموریت تعریفشده، نه تغییر رویکرد
در چنین فضایی، علی سقاییان، دیپلمات پیشین در گفتوگو با اکوایران به واکاوی روند مذاکراتی دو کشور و نقش نهادهای تصمیمساز داخلی در مدیریت این گفتوگوها پرداخت.
سقاییان با اشاره به پیشینه مذاکرات هستهای ایران از زمان توافق برجام و پس از آن، تأکید کرد که موضوع مذاکره در پرونده هستهای ایران، مسئلهای تازه نیست. به گفته او، این روند از دوره ریاستجمهوری روحانی آغاز شد؛ دورهای که مذاکراتی طولانی به تفاهم انجامید و در نهایت توافق حاصلشده به تصویب شورای امنیت سازمان ملل متحد رسید و رسمیت یافت.
سفیر پیشین ایران در ارمنستان افزود: پس از آن نیز در دوره دولت ابراهیم رئیسی، مذاکرات ادامه داشت. با این حال، در دوره اخیر ریاستجمهوری دونالد ترامپ، علیرغم انجام مذاکراتی در مسقط در ابتدای سال، بار دیگر بدقولی و بدعهدی آمریکا تکرار شد.
سقاییان با اشاره به حمله ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران، تأسیساتی که به گفته او تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی فعالیت میکردند، این اقدام را نشانهای از بیاعتمادی به آمریکا دانست.
او تأکید کرد که با وجود این اقدامات، ایران هرگز درِ مذاکره را نبسته است و این ایالات متحده بوده که با بدعهدی و رفتارهای غیرقابل اعتماد، زمینه بیاعتمادی را فراهم کرده است. به گفته او، این بدعهدیها از ابتدا وجود داشته و در کنار آن، فشارهای سیاسی و نظامی اسرائیل نیز بر روند مذاکرات تأثیرگذار بوده است.
سقاییان ادامه داد که دولت و نظام جمهوری اسلامی ایران همچنان اصل مذاکره را پذیرفتهاند. وی به دور نخست گفتوگوهای جدید در مسقط اشاره کرد که با واسطهگری عمان و با حضور وزیر امور خارجه ایران و طرف آمریکایی انجام شد و آن را ادامه همان مسیر پیشین دانست. به گفته او، مواضع ایران روشن است و مذاکرات صرفاً در چارچوب موضوع هستهای انجام میشود.
او تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران تنها درباره مسئله هستهای مذاکره میکند و شروطی که از سوی ترامپ درباره موضوعاتی همچون توان موشکی یا سایر مسائل مطرح شده، مورد پذیرش ایران نیست. به گفته سقاییان، این پیششرطها از سوی ایران قابل قبول نبوده و نخواهد بود.
این دیپلمات پیشین در ادامه با اشاره به تعیین تاریخی جدید برای ادامه گفتوگوها، تاکید کرد که هنوز جزئیات نهایی نشده است، اما ایران همان مسیر پیشین را دنبال میکند.
به گفته او، حقوق هستهای ایران قانونی است، در شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید و تصویب شده و شامل حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و غنیسازی میشود. سقاییان تأکید کرد که شورای امنیت این حق را به رسمیت شناخته و در عین حال، سختترین بازرسیها از برنامه هستهای ایران انجام شده است، بیآنکه تخلفی اثبات شود.
او افزود: جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده به دنبال استفاده غیرصلحآمیز از توان هستهای نیست و این توان را حق خود میداند. به گفته وی، چارچوب مذاکرات نیز شفاف و روشن و محدود به همین موضوع است.
در بخش دیگری از این گفتوگو، موضوع نقش دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و حضور علی لاریجانی مطرح شد. سقاییان در پاسخ به این پرسش که آیا با ورود علی لاریجانی به دبیرخانه، رویکرد متفاوتی در مذاکرات شکل گرفته است یا خیر، اعلام کرد: از نظر قانونی تغییری در ساختار ایجاد نشده است.
او توضیح داد: وزیر امور خارجه عضو شورای عالی امنیت ملی است و در جلسات شورا حضور دارد، گزارشها ارائه میشود، مصوبات تصویب میشود و در نهایت به تأیید مقام معظم رهبری میرسد. به گفته او، این روند در گذشته نیز وجود داشته است؛ چه در دوره ریاستجمهوری شهید رئیسی و چه در دوره روحانی.
سقاییان با اشاره به سفرهای علی لاریجانی به مسکو، قطر و عمان، تصریح کرد که این سفرها در چارچوب وظایف تعریفشده انجام شده و موضوع تازهای محسوب نمیشود. او همچنین در واکنش به برخی تحلیلها مبنی بر اینکه بار دیپلماسی از وزارت امور خارجه به سمت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی سنگینتر شده است، چنین برداشتی را تأیید نکرد و گفت از نظر او، چنین تغییری قابل استنباط نیست و نقشها در هماهنگی با یکدیگر پیش میرود.
بر این اساس، سقاییان تأکید دارد که روند مذاکرات هستهای ایران در چارچوبی مشخص، محدود به موضوع هستهای و با حفظ حقوق قانونی ایران ادامه دارد و ساختار تصمیمگیری نیز همچنان بر اساس روال پیشین و با هماهنگی نهادهای ذیربط دنبال میشود.
